Plus

Eye eert Aki Kaurismäki, meester van de absurde tragikomedie

Aki Kaurismäki is de grootmeester van tragikomische, licht absurdistische films over door het leven gebutste mensen. Een retrospectief eert de maker die meer geliefd is in het buitenland dan in thuisland Finland.

Scène uit The match factory girl (1990), deel van Kaurismäki's 'proletarische trilogie' Beeld .

Er zitten twee Finnen zwijgend naast elkaar aan een bar. Na een tijdje tilt de één zijn glas bier omhoog en zegt proost. De ander kijkt verstoord op en zegt dat hij niet naar het café is gekomen om te praten.

Dit oude Finse mopje had zomaar een scène in een film van Aki Kaurismäki kunnen zijn. Helemaal als er Finse tangomuziek bij zou klinken. De personages in Kaurismäki's films zijn veelal zwijgzame, door het leven gebutste eenzame mannen en vrouwen die in het sta­dium zijn beland dat alcohol hun beste vriend is.

Kaurismäki kijkt in zijn films met veel mede­dogen naar deze mensen, die in de economische ratrace zijn gesneuveld.

Zo iemand had Kaurismäki ook kunnen zijn. De in 1957 als derde kind in een gezin van vier kinderen geboren filmmaker kon in zijn jeugd zijn draai niet vinden.

Misschien had het te maken met het gebrek aan een stabiele plek, want door het werk van zijn vader, een textielmanager, verhuisde het gezin in Kaurismäki's jeugd liefst zeven keer.

Trilogieën
Kaurismäki was een binnenvetter, die niet wist wat hij met zijn leven aan moest. Als dienstplichtige werd hij voortijdig uit het leger naar huis gestuurd. Ook strandde zijn poging om op zijn twintigste op de Filmacademie in Helsinki te komen. De toelatingscommissie vond dat hij een levendige verbeeldingskracht had, maar te introvert was om met acteurs te kunnen werken.

Kaurismäki weet de afwijzing vele jaren later aan iets anders: "Ik was zo cynisch, arrogant en emotioneel onvolwassen, dat ze me niet wilden hebben. En natuurlijk hadden ze gelijk."

Dat het toch goed kwam met Kaurismäki dankt hij aan zijn oudere broer Mika, die avontuurlijker was dan hij en die het gelukt was om op de filmschool in München te komen. Toen de dolende Aki hem er in 1981 opzocht, liet Mika hem meeschrijven aan zijn afstudeerfilm.

Ook mocht hij er een rolletje in spelen. Het smaakte naar meer en plotseling had Kaurismäki een doel in het leven.

Regiedebuut
De rest is geschiedenis. Met steun van zijn broer, met wie hij een productiebedrijf oprichtte, maakte hij in 1983 met een bewerking van Dostojevski's Misdaad en straf zijn regiedebuut.

Drie jaar later brak hij internationaal door met Shadows in paradise, dat als oermodel kan worden gezien voor al zijn films. De tragikomedie gaat over een vuilnisophaler, die door pech in een negatieve spiraal belandt en in de gevangenis eindigt.

De film vormt met Ariel (1988) en The Match Factory Girl (1990) Kaurismäki's 'proletarische trilogie': humane tragikomedies over fatsoenlijke mensen die willen werken voor hun brood, maar door een kil en meedogenloos economisch systeem in ellende belanden.

Kaurismäki heeft een voorkeur voor trilogieën. Zo noemt hij Drifting Clouds (1996), The Man Without a Past (2002) en Lights in the Dusk (2006), de films die hij na zijn 'proletarische trilogie' maakte, zijn 'Finlandtrilogie'.

Dat op­delen in trilogieën doet geforceerd aan, want alle films van Kaurismäki gaan over mensen die niet kunnen meekomen in de moderne wereld en als oud vuil worden behandeld. Kaurismäki heeft het niet op de moderne tijd; zijn films zijn doortrokken van een nostalgisch verlangen naar vooral de jaren vijftig.

Finse klassieker
Dat de romanticus Kaurismäki het verleden idealiseert en zijn personages toont als introverte, in melancholie en alcohol zwelgende drinkebroers, valt bij veel Finnen niet in goede aarde.

Volgens actrice Kati Outinen, die in veel van Kaurismäki's films is te zien, snappen Finnen niet dat Kaurismäki geen documentaires, maar speelfilms maakt. "Zij vinden dat hij een verkeerd beeld geeft van Finland, omdat in zijn films geen shopping malls en McDonald's te zien zijn."

Ook irriteert het Finnen dat Kaurismäki in publieke optredens in het buitenland nogal eens dronken is. Het maakt hem bepaald niet tot de populairste en succesvolste filmmaker in eigen land.

The Other Side of Hope, begin dit jaar op het filmfestival in Berlijn bekroond met de prijs voor beste regie, trok in Finland land slechts veertigduizend bezoekers.

Het staat in schril contrast met het nog lopende bezoek dit jaar aan Unknown Soldier van de Finse regisseur Aku Louhimies. De remake van een Finse klassieker over de strijd tegen de Russen in de Tweede Wereldoorlog is in eigen land op weg naar één miljoen bezoekers.

Voor een bevolking van 5,5 miljoen inwoners een ongelofelijk aantal. De pijnlijke conclusie: Finnen gaan graag naar Finse films (vorig jaar 30 procent van het totale bioscoopbezoek), maar niet naar die van Kaurismäki.

Het retrospectief The Essential Aki Kaurismäki telt twaalf films en is tot 23 december te zien in Eye.

Gelijktijdig verschijnt de dvd-box Aki Kaurismäki - The Essential 5, met vijf lange en twee korte films van de Fin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden