Plus

Expatkinderen: 'De vraag waar ik vandaan kom, vind ik lastig'

Kinderen van expats hebben door het veelvuldige verhuizen veel stress en lopen meer kans op een depressie. Maar ze leren ook dingen die nergens worden onderwezen.

Kyla Robertson: 'Het was een moeilijke tijd, al vond ik er uiteindelijk mijn draai.' Beeld Ivo van der Bent
Kyla Robertson: 'Het was een moeilijke tijd, al vond ik er uiteindelijk mijn draai.'Beeld Ivo van der Bent

Als de interviewer vraagt waar ze vandaan komt, antwoordt het meisje van pakweg 14 jaar oud: "Uit Amerika, Azië en eh, vliegvelden." En waar is thuis? "Waar ik op dat moment slaap: straat, een huis of een hotel," zegt een puberjongen.

Het YouTubefilmpje over zogenoemde TCK's (third culture kids, kinderen van expats die opgroeien in verschillende landen met ouders uit uiteenlopende culturen) is tekenend. Expatkinderen hebben geen makkelijk antwoord op simpele vragen als 'waar kom je vandaan?' of 'wanneer is iets thuis?'

En dat is precies wat er lastig en verwarrend kan zijn als je kind bent van ouders die voor hun werk moeten verhuizen. Hoe aantrekkelijk een leven als expatkind soms ook klinkt - je komt op interessante plekken, zit vaak op prestigieuze, internationale scholen, en ontmoet mensen uit de hele wereld - juist voor kinderen zijn die verhuizingen niet per se makkelijk.

Effect op kinderen
Kate Berger, psycholoog en oprichter van de Expat Kids Club in Amstelveen, begeleidt kinderen van expats in Nederland. Ze nam contact op met Het Parool nadat ze het interview met schoolbestuurder Frank Cornet had gelezen.

Cornet maakt zich zorgen over het grote aantal kinderen van buitenlandse werknemers die zonder Nederlands te spreken naar reguliere scholen willen.

Dat het lastig kan zijn om expatkinderen in de klas te hebben, begrijpt Berger, maar er mag wel eens wat meer worden stilgestaan bij het kind zelf. Ook internationale scholen hebben niet altijd aandacht voor het effect dat al die verhuizingen op hun leerlingen kunnen hebben.

"Lang is gedacht dat er wel iets mis zou zijn met een kind dat niet lekker aan het leren is. Er werd niet gekeken naar de rol het van het veelvuldig afscheid nemen, vertrekken en weer een leven opbouwen," zegt Berger.

Zit een kind dat binnenkort gaat verhuizen uit het raam te staren, dan vraagt een goed ingevoerde docent wat er aan de hand is. Die zegt niet: 'Opletten nu!' "Ik werk nu met een kind van twaalf dat al twaalf keer is verhuisd. Dat is echt lastig," zegt Berger, die trainingen en cognitieve gedragstherapie geeft aan kinderen van expats.

"Zo'n kind verliest elke keer het bekende, een deel van zijn of haar identiteit, vrienden, een huis, omgeving, een fijne plek. De meeste kinderen maken zich zorgen of ze op een volgende bestemming weer nieuwe vrienden maken. En dat telkens opnieuw."

Schuldig
Kinderen die veel verhuizen, kampen met rouwverschijnselen, zegt ze ("Al willen bedrijven dat woord niet graag gebruiken"). En ouders voelen zich vaak schuldig.

Want hoe spannend en hoe luxueus het leven van een expat ook is - in veel Aziatische landen is het gebruikelijk een inwonende hulp in de huishouding te hebben en een nanny - er zitten wel degelijk nadelen aan. Bovendien vinden ze volgens Berger dat ze vanwege al die verworvenheden niet mogen klagen. Ze hebben het immers toch goed?

Tegen het einde van het schooljaar hebben veel expatkinderen het extra moeilijk. Als ze zelf niet vertrekken, is er altijd wel een vriendje of klasgenootje dat weggaat. Ook is de terugkeer naar 'huis', het land waar hun ouders vandaan komen, ook niet per se een vrolijke aangelegenheid.

"Vaak vindt niemand het bijzonder dat ze er weer zijn. En ze voelen dat als ze vertellen over hun ervaringen, ze vaak als opscheppers worden gezien, terwijl het zo belangrijk is om je verhaal te mogen vertellen."

Berger raadt leraren daarom aan een moment te organiseren dat kinderen iets mogen vertellen over hun voorgaande ervaringen. Een mentor of buddy helpt ook. En altijd een luisterend oor van ouders.

Gewilde werknemers
Wat Berger vooral wil benadrukken is dat kinderen van expats ook een enorme koffer vaardigheden meekrijgen door al dat reizen, afscheid nemen en opnieuw beginnen. "Vaardigheden die je niet leert in een leslokaal."

Berger beschrijft dat third culture kids empathisch en veerkrachtig zijn, ze zich gemakkelijk aanpassen, goed met verschillen kunnen omgaan, nieuwsgierig zijn en nieuwe dingen durven te proberen. Veel van hen worden zelf later ook expat. Ze zijn ook gewild als werknemers van internationale bedrijven.

Berger is zelf twaalf jaar geleden vanuit New York naar Amsterdam verhuisd. Ze ziet de stad veranderen, internationaler worden dan toen ze hier net kwam. De vraag naar haar hulp groeit.

"Mijn angst is dat Amsterdammers expats alleen zien als mensen die iets komen halen en er dan weer vandoor gaan. Terwijl expats juist goed verschillen kunnen omarmen en in korte tijd een gemeenschap opbouwen. Neem eenzaamheid: expats zijn gewend snel nieuwe mensen te leren kennen, ze op te nemen in een gemeenschap. Daar liggen mooie kansen."

Kyla Robertson: 'De vraag waar ik vandaan kom, vind ik een lastige.' Beeld Ivo van der Bent
Kyla Robertson: 'De vraag waar ik vandaan kom, vind ik een lastige.'Beeld Ivo van der Bent

Kyla Robertson (12): 'Ik werd angstig en wantrouwend naar nieuwe mensen'

Woont in Amstelveen. Haar ouders zijn Zuid-Afrikaans. Ze werd geboren in Vietnam, woonde daarna in Indonesië, Oman, Qatar, Frankrijk en nu 3 jaar in Nederland. Ze zit op internationale school ISA in Amstelveen.

"De vraag waar ik vandaan kom, vind ik een lastige. Ik heb er nooit een concreet antwoord op. Ik zie mezelf meer als een wereldburger, want ik voel me niet op één plek thuis."

"Door mijn ervaring in al die landen - mijn vader werkt voor een oliebedrijf - kan ik snel vrienden maken. Het ging ook lang goed, totdat we in Frankrijk kwamen. We zouden er een tijdje zitten en ik ging er naar een internationale school. Daar zaten veel Fransen, terwijl ik nog geen Frans sprak. Ze zagen ons als toeristen."

"Het was een moeilijke tijd, al vond ik er uiteindelijk mijn draai. Maar aan het einde van het jaar hoorden we ineens dat we weer gingen verhuizen, nu naar Nederland."

"Toen kwam de klap. Ik werd angstig en wantrouwend naar nieuwe mensen. Ik ben sneller volwassen geworden. Je moet zo vaak afscheid nemen en opnieuw beginnen, daar word je flexibel van, maar het is ook lastig. Nu gaat het gelukkig heel goed. We blijven hier voorlopig."

"Ik denk dat ik later mijn kinderen op één plek wil opvoeden. Maar wie weet ga ik me dan wel vervelen en wil ik toch weer verhuizen."

Fiona Sutherland: 'Sinds ik dit jaar naar een internationale school ga, valt alles op zijn plek.' Beeld Ivo van der Bent
Fiona Sutherland: 'Sinds ik dit jaar naar een internationale school ga, valt alles op zijn plek.'Beeld Ivo van der Bent

Fiona Sutherland (14): 'Ik had nooit het gevoel dat ik erbij hoorde'

Woont in Oostzaan. Moeder is Amerikaans, vader Schots, ze zit op de internationale school AICS.

"Van Schotland kan ik me niet veel herinneren, want ik was drie toen we naar Nederland kwamen, maar ik heb er toch heimwee naar. Ik heb op een gewone basisschool gezeten, en leerde snel Nederlands, maar ik voelde me altijd anders."

"Toen ik naar de middelbare school ging, koos ik net als veel klasgenoten voor een college in Zaandam, maar daar ging het mis. Ik ben een jaar depressief geweest. Dat heeft niet alleen maar te maken met het feit dat ik een third culture kid ben, maar het speelt wel mee."

"Ik had nooit het gevoel dat ik erbij hoorde, snapte de Nederlandse beroemdheden niet. Thuis spreken we Engels en ik ben meer bezig met Britse en Amerikaanse websites. Ik voel me niet Nederlands."

"Sinds ik dit jaar naar een internationale school ga, valt alles op zijn plek. Er zijn kinderen zoals ik, die in verschillende landen hebben gewoond en meerdere talen spreken. Kinderen zijn er open en nieuwsgierig. Ze snappen dat je in de vakanties naar het land van je ouders gaat om je familie te zien."

"Later wil ik mijn kinderen toch ook wel in het buitenland laten opgroeien. Het was niet altijd makkelijk voor me, maar ik ben er wel opener en vriendelijker van geworden denk ik."

'Thuis is voor mij waar mijn familie'

Ute Limacher-Riebold (51) groeide op als expatkind en is nu zelf expat. Woont in Voorschoten, heeft drie kinderen, 1 zoon (15), en tweelingdochters (12). Spreekt: Duits, Nederlands, Engels, Italiaans, Frans
"Mijn ouders gingen ooit voor een jaartje naar Italië en zijn daar dertig jaar gebleven. Ze komen uit Duitsland, maar ik heb daar nooit gewoond. Zelf heb ik nog lang in Zwitserland gewoond en sinds 2005 woon ik met mijn gezin in Nederland. Mijn zoon is in Italië geboren, mijn man is Zwitsers. Thuis is voor mij waar mijn familie is, dat hangt niet af van het land waar ik woon, het is meer een gevoel. Ik zeg altijd tegen ouders die niet weten wat ze moeten antwoorden als mensen vragen waar ze vandaan komen dat anderen ons in een hokje willen stoppen. Maar laat dat niet gebeuren! Je bent niet noch, noch, maar én én. Ik heb me nooit schuldig gevoeld ten aanzien van mijn kinderen dat we ze hebben verplaatst. Het helpt ook dat ik het zelf heb meegemaakt. Ik heb ze wel meegegeven dat het gezin de kern van je bestaan vormt, de rest van je familie is altijd ver weg. Dat maakt ook dat je relatie heel belangrijk is: scheiden als expat is bijna niet te doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden