Exotische planten en dieren serieus probleem in Nederland

DEN HAAG/UTRECHT - 'Cabomba' vermeldt de sticker op de plastic beker waarin Tuincentrum Overvecht de populaire aquariumplant verkoopt. In het klotsende water danst een groen, harig sprietje. ''Dat zorgt voor zuurstof in uw aquarium'', legt een verkoper uit. Hartstikke makkelijk plantje, vindt hij. De cabomba - of waterwaaier - komt oorspronkelijk uit Midden-Amerika, maar gedijt juist goed in koud water. Daarom doet hij het ook zo lekker in Hollandse tuinvijvers. ''De cabomba groeit heel snel'', aldus de verkoper.

Rond de Loosdrechtse Plassen weten ze dat al. De exotische waterplant vormt er sinds een paar jaar een ware plaag. Sloten slibben 's zomers dicht, inheemse flora en fauna verstikken en zwemmers en jachten raken verstrikt in groene slierten. Bron van de ellende is vermoedelijk een in de sloot gekieperd aquarium vol cabomba. In het slootwater kon de plant onbelemmerd doorwoekeren. ''Het is toch te krankzinnig voor woorden dat die plant nog steeds te koop is'', sist een woordvoerder van de gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht deel van uitmaakt.

De cabomba is niet de enige vreemdeling die de Hollandse natuur bedreigt. Schadelijke exotische planten en dieren vormen langzamerhand een serieus probleem. De oorzaken zijn divers. Ze liften aan boord van schepen mee als verstekeling, zoals de Aziatische tijgermug die het denguevirus kan overdragen dat knokkelkoorts veroorzaakt. Het kunnen ontsnapte of gedumpte huisdieren zijn, zoals de agressieve pallas eekhoorn die rond het Limburgse Weert de rode eekhoorn verdrijft. Of het zijn soorten die hierheen zijn gehaald voor de kweek.

De overeenkomst is dat er, als ze in Nederland kunnen wortelen, door gebrek aan natuurlijke vijanden vaak geen houden meer aan is. Zo heeft de rode Amerikaanse rivierkreeft, ooit geïmporteerd voor de kweek, de Europese soort gedecimeerd met zijn kreeftenpest, waar hij zelf immuun voor is. Voor het lieveheersbeestje dreigt net zo'n drama. Het verliest steeds meer terrein aan zijn Aziatische tegenspeler die als bladluisverdelger in de kassen is ingezet en in het wild ook prima gedijt.

''Het probleem neemt nog steeds toe'', zegt Wiebe Lammers van het Team Invasieve Exoten van het ministerie van Landbouw en Natuur (LNV) dat begin dit jaar is opgericht. ''Doen we niets, dan krijgen we een McDonald's natuur die wereldwijd hetzelfde is.'' Ook de schade aan economie en volksgezondheid is groot. Waterschappen zijn nu jaarlijks al zo'n vier miljoen euro kwijt aan het opruimen van woekerende exotische waterplanten."

Een grote zorg is de verspreiding van de ambrosia. De plant, waarvan het zaad in vogelvoer hier belandt, kan het hooikoortsseizoen tot oktober verlengen en is bezig aan een verontrustende opmars. ''Daarom zijn wij er erg alert op'', zegt Letty de Weger van de Pollen Informatie Dienst bij het Leids Universiteit Medisch Centrum (LUMC). Om ambrosia de pas af te snijden, maakt het ministerie van Landbouw binnenkort afspraken met de handel over vogelvoer zonder ambrosiazaad.

Ook over waterplanten zijn afspraken in de maak. Dat is een begin, stelt Lammers. Natuurverenigingen gaat het niet snel genoeg, zij willen maatregelen tegen de verkoop van schadelijke uitheemse dieren.

Zo vreest amfibieën- en reptielenstichting Ravon verspreiding van de roofzuchtige zonnebaars die als vijvervis te koop is. ''Die vis vreet werkelijk alles op'', zegt projectleider Frank Spikmans.

Lammers verwacht dat meer maatregelen volgen. Maar, nuanceert hij, uiteindelijk vormt slechts een klein deel van de exoten ook daadwerkelijk een probleem. ''Vijfennegentig procent redt het niet in Nederland of ze kunnen geen kwaad. De halsbandparkiet bijvoorbeeld lijkt weinig schade aan te richten.''

Vijf veel voorkomende exoten in Nederland


* Muskusrat; Bekendste exotische plaaggeest in Nederland. Ondermijnt met zijn gegraaf dijken en plant zich ongekend snel voort. Werd begin vorige eeuw door een Tsjechische graaf uit Alaska meegenomen voor in zijn achtertuin. Verspreidde zich snel daarna als een olievlek over Europa. In Nederland werd de muskusrat in 1941 voor het eerst gesignaleerd bij Valkenswaard.

* Grote waternavel; Nog altijd enige exoot waar een verkoopverbod voor geldt. Overwoekert sloten in een mum van tijd. Komt uit Noord-Amerika, maar groeit tegenwoordig zo'n beetje overal te wereld. Werd in Nederland verkocht als vijverplant en in 1994 voor het eerst in het wild aangetroffen. Het verkoopverbod in 2001 was te laat om de verspreiding in te dammen.

* Halsbandparkiet; Fladdert en kwettert in Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Komt oorspronkelijk uit noordelijk tropisch Afrika en India. Geïmporteerd als volièrevogel, maar bleek na ontsnapping of vrijlating ook in het wild in Nederland te overleven.

* Rode rivierkreeft; Komt uit Noord-Amerika en heeft als drager van de kreeftenpest de inheemse rivierkreeft in West-Europa vrijwel uitgeroeid. Werd vanaf 1970 in Europa uitgezet voor de kweek. In Nederland is de populatie de afgelopen tien jaar geëxplodeerd, met name in de Randstad en gebieden in Brabant, Limburg en Gelderland.

* Aziatisch lieveheersbeestje; Wordt al sinds jaren zestig gebruikt als bestrijder van bladluis in Europa, maar heeft zich pas vrij recent in Nederland gevestigd. Er is geen concreet bewijs of het Nederlandse lieveheersbeestje ten onder dreigt te gaan, maar die vrees is er wel. (DYLAN DE GRUIJL)

Exotische planten en dieren in Nederland worden een serieus probleem. Nummer 5 in de top vijf: Aziatisch lieveheersbeestje; Wordt al sinds jaren zestig gebruikt als bestrijder van bladluis in Europa maar pas kort in ons land. Foto: GPD/Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden