Plus PS

Euthanasie vanwege oorsuizen: 'Op het eind zag je de dood in haar ogen'

Joan van Baarle (71) steunde haar dochter toen die dood wilde vanwege een snerpende piep in haar oor. Nu, drie jaar later, is er een boek als eerbetoon. 'Ze moest zich altijd verdedigen.'

Joan van Baarle: 'Gaby was een heel mooie vrouw, maar op het eind zag je de dood in haar ogen' Beeld Jacques Zorgman

In het boek Gevangen in Geluid staat de ontroerende afscheidsbrief van Gaby Olthuis afgedrukt. Haar laatste zinnen luiden: 'Had veel langer willen blijven, veel langer... Maar het is goed zo. Echt waar.'

De bijzondere, omstreden euthanasiezaak van Gaby ­Olthuis schokte Nederland in 2014. Want de Nootdorpse was pas 47, moeder van twee kinderen en ze had geen terminale ziekte.

In een documentaire van de NCRV - die zes weken na haar dood werd uitgezonden - vertelde Olthuis over haar kwelling: de snerpende toon in haar oor liet haar nooit met rust. Ze verlangde naar stilte. Ze snakte alleen nog maar naar een uitweg, naar verlossing.

Op alle niveaus kapot
In de afscheidsbrief verwoordde ze het zo: 'Ik ben de afgelopen jaren gemarteld op een manier die maar weinigen zich kunnen en hebben willen voorstellen. (...) Geluiden alsof je de hele dag met de boren van de tandarts in je hoofd zit, maken je letterlijk op alle niveaus kapot.'

Nu, drie jaar later, ontvangt Joan van Baarle, Olthuis' moeder, journalisten bij haar thuis. Van Baarle is een frêle vrouw met smaak. Aan de muur hangen abstracte kunstwerkjes, om haar hals een sieraad van golvend, zwart rubber. Haar Scheveningse appartement kijkt uit op zee. Als je binnenkomt, zie je direct de foto van Olthuis staan, in een erkertje aan de zeekant.

Het was moeilijk, vertelt ze, om over Gaby te schrijven. Alles kwam boven. Als het gaat over het offer dat ze bracht, haar dochter laten gaan, is ze zichtbaar geëmotioneerd. Ze heeft 'leren loslaten', zegt ze.

Gruwelijke ­manier
"Er zijn voor iemand zonder iets terug te verwachten. Ik liet haar weten: ik sta achter je." Van Baarle begon zelf over de levenseindekliniek. "Ik ben heel lang bang geweest dat ze er op een gruwelijke ­manier een einde aan zou maken. Dan liever kijken of het anders kan. Dat gaf me denk ik de kracht om dat woord eruit te gooien."

"In een Engelse krant stond ooit dat je je in ­Nederland bij een kliniek kunt melden en dat er de volgende dag een arts klaarstaat om je dood te maken. Maar zo is het niet. Vanaf de aanmelding heeft het negen maanden geduurd. En iedere keer was er die spanning: wat zal het oordeel van de arts zijn? Je hoopt op groen licht en die hoop is de dood. Dat is krankzinnig."

Nu is ze blij dat haar dochter haar toeliet, dat ze er niet ­alleen doorheen ging. "Ik ben dankbaar dat ik zo dichtbij mocht zijn."

Ode aan haar dochter
Haar boek Gevangen in Geluid - Hoe Oorsuizen Een Moeder Tot Het Uiterste Dreef is een ode aan haar dochter, vertelt Van Baarle. "Ze moest zich altijd verdedigen. Ze kreeg ­opmerkingen in de trant van: joh, ik hoor ook weleens een piep, stel je niet zo aan. Gaby wilde aandacht en begrip. Daarin was ze zo gedreven dat ze het voor elkaar kreeg dat de NCRV drie weken voor haar overlijden een documentaire over haar maakte."

In een van hun laatste gesprekken zei Van Baarle tegen haar dochter dat ze misschien nog weleens een boek over haar zou schrijven. Nu ligt dat boek er. Vorige week is het gelanceerd in de Haagse boekhandel Paagman.

Toen het boek 'bijna tastbaar' was, kreeg Van Baarle een enorme huilbui. Omdat het eindelijk was gelukt. "Ik wilde zo graag haar wens vervullen: mensen vertellen over tinnitus, over oorsuizen."

Politicoloog Van Baarle werkte tweeënhalf jaar aan haar boek. Met pijn en moeite kwam ze steeds een stukje verder. "Ik had enorme blokkades van verdriet. Vanuit de uitgever kreeg ik een redacteur toegewezen. Ik liet haar stukjes lezen. Dan schreef ze in de kantlijn: wat voelde jíj hierbij? Niks, antwoordde ik."

Afgesloten
"Mijn gevoel was helemaal ­afgesloten. Ik legde het boek weg, ging wandelen of boodschappen doen en dan stroomden de woorden weer uit mijn pen. Het was een ontzettend rouwproces. Af en toe zat ik zo in de put. Dat boek komt er nooit, dacht ik dan. Nu ben ik mijn redacteur Denise dankbaar voor haar opmerkingen."

Gevangen in geluid gaat over ­Olthuis. Over wie ze was, hoe ze haar weg vond in het leven. Hoe ze haar eerste liefde ontmoette, moeder werd, een eigen praktijk begon als haptotherapeut. Hoe ze worstelde met zichzelf en tegelijk anderen hielp. Het is liefdevol opgeschreven, maar Van Baarle heeft haar dochter bewust niet verheerlijkt.

Gaby Olthuis in de documentaire die zes weken na haar zelfverkozen dood werd uitgezonden Beeld NCRV

"Gaby had net zo goed haar lastige kanten. Ik denk dat ze zich de laatste paar jaren dat ze leefde, realiseerde dat ze nog ­weinig tijd had. Er moest nog van alles, en stress is geen ­gelukkige partner van tinnitus. Als je erop focust, hoor je nog meer. Als je strak staat van de spanning, staan je zenuwen op scherp. Dat wist ze zelf ook dondersgoed."

Harde knal
Tinnitus ontstaat vaak door een harde knal. Met Olthuis ging het mis toen ze in Jemen met haar man een bomaanslag meemaakte. Hij was uitgezonden door Buitenlandse Zaken. Na die knal hoorde ze een piep in haar oor. En die piep ging nooit meer weg. Hij veranderde zelfs in een snerpende boortoon; van storend geluid naar een martelgang.

De ondernemende vrouw, die te boek stond als een van de beste haptotherapeuten van Nederland, transformeerde in een gekweld mens. 'Ik ben uiteindelijk op, afgebrand, stuk, hoe je het maar wilt noemen,' verklaarde ze in haar afscheidsschrijven. Olthuis probeerde tientallen behandelingen, maar er was geen ­oplossing. "Ze werd heen en weer geslingerd tussen hoop en wanhoop."

In Gevangen in Geluid vertelt Van Baarle niet alleen het verhaal van haar dochter, ze interviewde ook een aantal bekende en onbekende Nederlanders die lijden aan tinnitus, onder wie stylist Fred van Leer en muzikant Barry Hay. "In de muziek is het een taboe, want mensen vragen zich af of je nog wel muziek kunt maken met die piep in je oor."

Ook geeft ze veel informatie over de aandoening. "Eerst zou het alleen over Gaby gaan, maar ik ben onderzoek gaan doen en wilde er meer over vertellen. Hoe het ontstaat, wat voor behandelingen er zijn. Daar bestond nog geen boek over."

Wanhoop
Van Baarle had niet kunnen bevroeden dat ze op haar 71ste nog een boek zou publiceren. "Al ben ik altijd een laatbloeier geweest. Alleen mijn kinderen kreeg ik jong. Toen die de deur uit waren, ben ik politicologie gaan studeren. Ik was al 56 toen ik besloot met een rugzak de wereld rond te trekken. En daarna kreeg ik nog een nieuwe baan als ­directeur van een asielzoekerscentrum."

Tinnitus is een aandoening die niet te genezen is. De ­opbrengsten van het boek komen ten goede aan onderzoek naar oorsuizen. "Depressie krijgt enorm veel aandacht, tinnitus nauwelijks. Terwijl ook tinnitus mensen tot dermate wanhoop drijft dat ze een einde aan hun leven willen maken. Gaby was een heel mooie vrouw, maar op het eind zag je de dood in haar ogen."

In haar laatste brief schreef Olthuis: 'Terugkijkend ­waren er veel zware en droeve uren. Te veel wat mij betreft. Had ik het anders kunnen doen? Nee. Ik heb naar al mijn vermogens steeds weer de keuze gemaakt vanuit wat ik op dat moment kon overzien, ervaren en voelen. Ik heb geen spijt en heb veel geleerd.'

Joan van Baarle: Gevangen in Geluid - Hoe Oorsuizen Een Moeder Tot Het Uiterste Dreef. Uitgeverij Lucht, €17,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden