Plus Adieu aardgas

Er zit ook warmte in het water: 'Dit staat gewoon in Binas'

Waarop brandt straks in Amsterdam de verwarming als de cv-ketel uit den boze raakt vanwege het klimaat? Vandaag: aquathermie. In het water zit genoeg warmte voor 60 procent van de behoefte in de stad.

De cv-ketel raakt uit den boze Beeld ANP

Je zou het niet zeggen als je 's morgens de kraan opendraait en onder een stervenskoude douche stapt, maar er is veel warmte te winnen uit water. Sterker nog, dat gebeurt al. "Dit is helemaal niet nieuw," zegt Stefan Mol, onderzoeker van Waternet. In Diemen haalt nieuwbouwwijk Plantage De Sniep energie voor de verwarming van bijna 500 woningen uit het drinkwater.

Naast de wijk ligt een hoofdleiding vanuit de drinkwaterzuivering Weesperkarspel bij Driemond. In de zomer loopt de temperatuur van het drinkwater in die leiding op tot boven de 20 graden, wat voor de waterkwaliteit niet bepaald gunstig is. Waternet roomt daarom graag 8 tot 10 graden af en sluist die door naar de warmte-koudeopslag (WKO), waaruit de wijk in de winter wordt verwarmd.

Uit balans
In een WKO wordt 's zomers warmte opgeslagen in ondergrondse waterlagen. In de winter haalt de installatie die warmte weer naar boven. Voordat dit water in het netwerk warm genoeg is voor douche en kraan moet een warmtepomp de temperatuur verder opkrikken, maar dan nog zijn grote besparingen te boeken.

Probleem: door het jaar heen is deze WKO niet in balans. In de winter is meer behoefte aan warmte dan hier 's zomers vanuit de huizen naar beneden gaat. Daarom komt de extra warmte uit drinkwater in Diemen als geroepen.

Met een duur woord heet dat: aquathermie. Zestig procent van de warmtebehoefte van Amsterdam kunnen we uit het water halen, beloofde wethouder Sharon Dijksma onlangs in een brief aan de onderhandelingstafel voor het klimaatakkoord. Ze had succes: in het ontwerp dat kort voor de kerst werd ondertekend, beloofden de overheid en de waterschappen dit jaar de potentie van aquathermie in kaart te brengen.

Behalve om warmte uit drinkwater gaat het bij aquathermie ook om warmte die te winnen valt uit oppervlaktewater en afvalwater. De mogelijkheden van het drinkwater steken daar bleek bij af. In het riool is veel warmte te winnen: denk aan douchewater dat door het putje gaat en het warme water dat de vaatwasser wegspoelt.

Het oppervlaktewater van grachten, rivieren en plassen rond de stad heeft de grootste potentie. De 1300 woningen die worden gebouwd op Centrumeiland in IJburg krijgen voor hun WKO straks 's zomers aanvullende warmte uit het water rond het eiland. "Op de volgende plek, Strandeiland, denken we zelfs aan een combinatie van warmte uit het oppervlaktewater en het afvalwater," zegt Mol.

Op een bierviltje
Komt het potentieel van aquathermie straks in de buurt van de beloofde zestig procent van de warmtebehoefte van Amsterdam? Als we Waternet vragen naar de herkomst van dat getal, dan blijkt het een sommetje van heel wat jaren terug, als het ware gemaakt op de achterkant van een bierviltje.

Bron: Unie van Waterschappen Beeld Laura van der Bijl

Mol heeft simpelweg opgeteld hoeveel water Amsterdam telt en hoeveel warmte dat theoretisch kan bevatten. Hij had genoeg aan het tabellenboek uit de natuurkundeles. "Water is één van de stoffen met de hoogste soortelijke warmte. Dat staat gewoon in Binas."

De afgelopen jaren zijn verschillende studies verschenen naar de mogelijkheden van aquathermie en steeds ziet Mol zijn eerste, ruwe schatting bevestigd. Voor heel Nederland schatte CE Delft de potentie van aquathermie op zo'n 50 procent van de warmtebehoefte in woningen en kantoren. Als het gaat om koeling komt aquathermie in potentie zelfs boven de helft van de landelijke behoefte uit. Ook die toepassing kent Amsterdam al, in Zuidaskantoren die worden gekoeld vanuit de Nieuwe Meer.

"Samen met restwarmte uit datacenters is aquathermie op papier genoeg om de hele stad te verwarmen," zegt Mol. De praktijk is weerbarstig, weet hij ook. "We moeten niet doen alsof we daarmee dé oplossing hebben gevonden." De warmte moet eerst nog bij de mensen thuis terechtkomen.

Dat transport organiseren valt nog niet mee. Dit type warmte kan niet simpelweg worden toegevoegd aan de stadsverwarming van Nuon en AEB. Bij aquathermie gaat het om warmte van veel lagere temperaturen dan in de warmwaterbuizen van Nuon, waar de temperatuur minstens 80 graden Celsius is. Net als voor restwarmte van datacenters is een nieuw soort warmtenetten nodig, geschikt voor zogeheten lagetemperatuurverwarming. Daar ligt mogelijk een rol voor Waternet, denkt Mol.

"Waternet kan een rol spelen bij de aanleg van publieke, open warmtenetten, zoals ook het Planbureau voor de Leefomgeving adviseert."

In de gemeenteraad wordt enthousiast gereageerd op het vooruitzicht dat een groot deel van de verwarming uit aquathermie kan komen. GroenLinksraadslid Jasper Groen pleit al jaren voor meer onderzoek naar de mogelijkheden van warmte uit het riool, riothermie.

Groen is vooral blij dat er een andere kijk komt op warmtenetten. In het verleden werd daarbij automatisch gedacht aan restwarmte van hoge temperaturen die vrijkomen bij de opwekking van elektriciteit. Dat geeft Nuon naar zijn smaak een voorsprong op warmtebronnen die moeilijker toepasbaar, maar duurzamer zijn.

"Ik vind dat Amsterdam maximaal moet inzetten op het potentieel van aquathermie," zegt Groen. "Ook dat is ongebruikte warmte en anders dan restwarmte van de industrie geheel CO2-neutraal."

Zonder gas
Stadsverwarming, warmtepomp, of andere duurzame alternatieven voor de cv-ketel en de gaskachel. De ­actuele opties, in zeven afleveringen.

1. Groengas
2. Aquathermie
3. Zonnewarmte
4. Geothermie
5. Restwarmte van datacenters
6. De warmtepomp
7. De routekaart voor een stad zonder gas

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden