Plus

'Er is nog helemaal niet genoeg bereikt'

Op 1 april 2001 gaven vier homostellen elkaar het jawoord in Amsterdam. De eerste vier ter wereld, een mediacircus. Terugblikkend concluderen ze dat de homo-emancipatie nog lang niet is voltooid.

1 april 2001 (vlnr) Peter Wittebrood-Lemke, Frank Wittebrood (overleden), Louis Rogmans, Ton Jansen, Hélène Faasen, Anne-Marie Thus, Dolf Pasker en Gert Kasteel. Beeld Co de Kruijf/HH

Ze begroeten elkaar als oude vrienden in de wintertuin van VondelCS. Ton Jansen en Louis Rogmans ("Onze leeftijd is niet belangrijk. We zijn al vijftig jaar samen. Dan weet je al dat we oude lullen zijn."). Hélène Faasen (50) en Anne-Marie Thus (46). Dolf Pasker (56) en Gert Kasteel (54). Alleen Peter Wittebrood-Lemke (51) is alleen. Zijn echtgenoot Frank is vijf jaar geleden overleden. "Op deze momenten is dat even extra pijnlijk, maar zijn geest is bij ons."

Ze zijn samengekomen op uitnodiging van minister Jet Bussemaker (Emancipatie), want er is reden voor een feestje. Vandaag vieren ze hun vijftienjarig huwelijksfeest. En dus wordt wijn geschonken, worden hapjes aangerukt en is er zelfs een 'bruidstaart'. De regenboogvlag siert het fondant.

Bible belt
Op die eerste april 2001 was niet iedereen er even gerust op. Faasen: "Ik had een beeld van een massahuwelijk zoals van de Moonsekte. Dat alle jonge, knappe lesbische stellen op de eerste rij zouden zitten en wij, toch wat ouder, op rij zeven."

Jansen zag de schijnwerpers niet zitten. "Voor mij hoefde het niet, maar ik had niks te zeggen." De ogen van zijn man Louis Rogmans gaan twinkelen. "Die gelegenheid liet ik me niet ontnemen."

Het openstellen van het huwelijk voor stellen van hetzelfde geslacht werd toen gezien als het toppunt van emancipatie, al waren veel mensen nieuwsgierig naar de leefwijze van de nieuwbakken echtparen. Thus: "Het is eigenlijk gek hoe normaal en burgerlijk Hélène en ik zijn. We hebben allebei een baan, runnen het huishouden en hebben twee pubers waar we voor zorgen."

Bij Pasker en Kasteel kwam destijds de Italiaanse televisie over de vloer. De verslaggever wilde weten of het homostel wel met de kinderen van de buren mocht omgaan. Pasker klinkt strijdbaar als hij er weer aan denkt. "Nou, zei ik, dan gaan we nú naar de buren en kunnen jullie het zelf vragen."

De homo-paren sneden destijds de bruidstaart aan. Beeld anp
Beeld anp

Het homohuwelijk heeft zich als een olievlek over Europa verspreid. En zelfs in Italië komt er nu een geregistreerd partnerschap, memoreert Bussemaker. Ook in de VS en Canada is het legaal. Maar dat betekent niet dat het nu 'klaar' is, vindt Faasen. Haar vrouw gaat nog een stapje verder: er is nog helemaal niet genoeg bereikt. "In Rusland zijn we niet veilig," stelt Thus. "En op school krijg ik brieven die gericht zijn aan de vader/moeder van onze kinderen. Al vijftien jaar lang!" Bussemaker voelt zich als minister van Onderwijs aangesproken. "Daar moeten we wat aan doen."

Vluchtelingen
Pasker en Kasteel hebben een vakantiehuisje in Epe, de geboorteplaats van Kasteel, midden in de bible belt. Hij heeft de afgelopen vijftien jaar gezien dat Epe veel vrijer is geworden als het om homoseksualiteit gaat. In hun woonplaats Amsterdam gebeurde dat niet. Het stel durft hier niet meer hand in hand te lopen. Kasteel: "Er zijn soms ook bijna-vechtpartijen in mijn sportschool. Een allochtone jongen wil dan niet naast 'een homo' onder de douche staan. Het ging de vorige keer maar nét goed."

De vluchtelingen die ons land binnenkomen, maken het niet makkelijker. "Zij kijken anders naar onze samenleving," constateert Bussemaker. "Baart dat jullie zorgen?" Daarover lopen de meningen uiteen. Jansen vindt dat ze zich moeten aanpassen, punt. Peter Wittebrood-Lemkevindt dat niet realistisch. "Je kunt toch niet verwachten dat ze, nu ze hier zijn, ineens anders naar homoseksualiteit kijken?"

Faasen vergelijkt hun situatie met die van homostellen die streden voor gelijkheid. "Vluchtelingen zoeken vrijheid, veiligheid en een plek voor hun gezin. Dat zochten wij ook." Thus wil het gesprek aangaan. Hun kinderen zitten op een internationale school waar ook veel Saoedi's naartoe gaan. "Een van die vrouwen, helemaal gesluierd ­- met zo'n netje voor de ogen - zei tegen mij: 'Dus jij hebt een vrouw? Daar wil ik álles over weten.' En dan praten ze gewoon met je." De mannen vragen zich grappend af of die sluier dan ook weleens afgaat - vrouwen onder elkaar. Thus lacht. "Jazeker, er zitten schoon­heden tussen."

Voor alle negatieve ontwikkelingen dragen ze ook positieve punten aan. Een homoseksuele boer en lesbische boerin in Boer zoekt vrouw. Twee jongens of twee meisjes die worden gekoppeld in All you need is love. Pasker: "En het publiek applaudisseerde net zo hard als bij een heterokoppel!"

Hoe ging het in 2001?
Het begon allemaal met een kleine oproep in de Gay Krant: welke geliefden willen in het allereerste homohuwelijksbootje stappen? Er was één voorwaarde: het moesten Amsterdammers zijn. Vijf stellen reageerden, waarvan er eentje afhaakte. De overige vier werden op 1 april 2001, klokslag middernacht, door toenmalig burgemeester Job Cohen in de echt verbonden in hotel The Grand. De ceremonie was niet bepaald intiem: honderd journalisten uit binnen- en buitenland, vijftien cameraploegen en dertig fotografen woonden de plechtigheid bij.

Paradijs
In het gesprek wordt teruggeblikt - hoe Jansen en Rogmans vroeger in Amsterdam telkens hun huis werden uitgezet, omdat er 'te veel mannen samenwoonden' - maar ook vooruitgeblikt. Als ze over vijftien jaar hun dertigste trouwdag vieren, wil Bussemaker weten, terwijl ze aan haar tweede wijntje begint, hoe staat Nederland er dan voor? Jansen lacht: "Dan ben ik al door de schoorsteen."

De anderen zien dat het lot van homo's verknoopt is met dat van de vrouwen. "Als vrouwen gelijk behandeld worden, worden wij dat ook," voorspelt Pasker. Maar Wittebrood-Lemke is pessimistisch over de toekomst, bekent hij, vooral door de situatie in andere landen, waar homoacceptatie nog ver te zoeken is.

Bussemaker: "Als jullie die verhalen horen, is Nederland dan het paradijs?" Pasker: "Ja. Toen ik tegen mijn vader zei dat ik op mannen viel, zei hij dat ik het heel moeilijk zou krijgen in dit leven. Dat is niet het geval geweest. Gelukkig."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden