Plus

Er is meer tussen metro en aarde: vondsten van de Noord/Zuidlijn

De 'waterval' aan vondsten van de Noord/Zuidlijn geeft een goed beeld van het dagelijks leven. Stadsarcheoloog Jerzy Gawronski (62): 'Inwoners gooiden hun troep in het water. Dat gebeurt nog steeds.'

Een gevonden pop Beeld Spul

'We voorspelden al dat we bij de bouwplaatsen Damrak en Rokin veel zouden vinden. Inwoners die van hun spullen afwilden, gooiden hun troep in het water. Dat zie je nog steeds gebeuren," zegt stadsarcheoloog Jerzy Gawronski.

De afdeling archeologie is sinds de jaren negentig ­betrokken bij de aanleg van de bijna tien kilometer lange Noord/Zuidlijn. 'Voor het eerst is er archeologisch onderzoek gedaan in de Amstel, de levensader van de stad. Het komt maar zelden voor dat een rivierbodem wordt drooggelegd, midden in de stad, die systematisch kon worden onderzocht,' aldus de archeologen in hun catalogus Spul.

De bouwlocaties Stationsplein, Damrak en Rokin werden geselecteerd voor het archeologisch onderzoek, ­omdat ze in het oudste deel van de stad liggen en met het IJ en de Amstel waren verbonden.

Men verwachtte in de traagstromende Amstel met haar zachte zand- en veen­bodem veel te vinden. De archeologen werkten tussen 2003 en 2010 in dertig meter diepe bouwputten van de Noord/Zuidlijn. "De Amstel was twaalf meter diep. We gingen dwars door de rivierbedding heen," zegt Gawronski.

Internationale haven
Bij het Damrak, dat in de middeleeuwen fungeerde als ­internationale haven, werden andere spullen gevonden dan bij het Rokin: veel scheepsgereedschap en onderdelen van schepen. "De Nieuwe Brug, de ingang van de ­haven, had een militaire functie. Op de brug stond een wachthuisje voor soldaten. Het was de plek van de handel en nijverheid, en van ontmoetingen."

"Handwerklieden en handelaren hadden tal van werk- en opslagplaatsen in en rond de brug. Er waren bijvoorbeeld veel messenbedrijfjes. We hebben er 1200 dezelfde soort messen gevonden, maar ook veel munten en kinderspeelgoed. Deze plek trok naast zeelieden en reizigers ook flanerende stadsbewoners en spelende kinderen."

Jerzy Gawronski: 'De Amstel was twaalf meter diep. We gingen dwars door de rivierbedding heen' Beeld Jan van Reenen

Het Rokin daarentegen was bebouwd met woningen, werkplaatsen en winkels. Tot het einde van de zestiende eeuw stonden er kloosters en kapellen. Later, tijdens het protestants bestuur, werden deze kloosters openbare ­instellingen als het Sint-Pietersgasthuis, het slachthuis of de Stadsbank van Lening. De Rokinvondsten laten het wonen en werken langs de oever zien.

Suikerfabriek De Drie Suikerbroden op Rokin 87-89 van de Hamburgse emigrant Hans Pelt leidde tot de vondst van suikerpotten en -trechters. Gawronski: "Bij de uiteinden van de stegen, ­zoals de Sint Pieterspoortsteeg en Wijde Lombardsteeg, vonden we bijvoorbeeld veel vleesafval uit de zeventiende en achttiende eeuw. Dat was het abattoir van Amsterdam."

Gloeilampen en hondenbotten
In de catalogus Spul zijn de vondsten ondergebracht in tien verschillende thema's: gebouwen (dakpannen, spijkers en krammetjes), interieur (sleutels, hangsloten, pispotten, gloeilampen), vervoer (hoefijzers, fietsbellen, wieldoppen), ambachten en industrie, consumptie (huisraad, potten en pannen, plastic patatvorkjes), kennis (horloges en thermometers), veiligheid (wapens), communicatie (mobiele telefoons, boeken, muntstukken) en ontspanning (knikkers, poppen, katten en hondenbotten).

Het laatste thema behelst de mens zelf. In dit hoofdstuk zijn bijvoorbeeld brillen, kunstgebitten, prothesen, kammen, scheerzeep en potjes zalf te zien. Van elk voorwerp is genoteerd op welke plaats en diepte het is gevonden.

Elke Amsterdamse school krijgt de catalogus met 13.000 foto's. Met de site belowthesurface.amsterdam, die 13 juni wordt gelanceerd en toegang geeft tot de database van de vondsten, kan iedereen een eigen catalogus maken. ­Deze kan worden doorzocht op onder meer periode, kleur, voorwerp en gevonden plek. "Je kunt bijvoorbeeld alle blauwe voorwerpen opvragen, of Chinees porselein of alle vingerhoedjes."

Meer over de schatten van de Noord/Zuidlijn in de bijlage NZ bij de krant.

Gouden horloge, Vondstnummer: NZD1.00097MTL016. Het gouden damespolshorloge is van het merk Ancre, Zwitserland. Op de sluiting staan vier goudmerken. Het polshorloge komt uit de periode 1960-1990. Het is gevonden op het Damrak bij de Nieuwe Brug Beeld Spul
Leren schoen met veter. Vondstnummer: NZR2.00340LEE001. De schoen, laag model, met veter, is gemaakt van rundleer en ­geitenleer. De schoen is 250 millimeter lang en 80 millimeter breed. Hij dateert uit de periode 1700-1860. Het is een zogeheten enkelschoen met een rijgvetersluiting over de wreef.De schoen is gevonden op het Rokin, ter hoogte van nummer 66 Beeld Spul
Fietsbel. Vondstnummer: NZD1.00463MTL010. Een fietsbel, gemerkt met een ­gekroonde driehoek met de letters ENR (Eerste Nederlandse Rijwiel­fabriek). Hij heeft een diameter van 55 millimeter en is 24 millimeter hoog. De bel van koperlegering is gevonden op het Damrak, bij de Nieuwe Brug. Uit de periode 1875-1950 Beeld Spul
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden