En dit vinden experts van de nieuwe scholen in Amsterdam

Het Parool volgde de afgelopen weken de start van zes nieuwe scholen. Wat vinden experts van de vernieuwing? 'Het was tijd voor iets anders dan wéér een categoraal gymnasium.'

De eerste leerlingen van de Voxklas in Noord aan het werkBeeld Dingena Mol

"Idioot vond ik het, een wedstrijd," zegt Monique Volman, hoogleraar onderwijskunde aan de UvA. "Het is zo onrespectvol om te denken dat je zomaar een school kunt starten."

Toch nam ze vorig jaar plaats in de jury van de scholenwedstrijd Onze Nieuwe School van de gemeente en Kennisland. Later was ze snel om. "De meeste plannen bleken serieus. En het was geweldig dat er zo veel dynamiek los kwam."

De gemeentelijke scholenwedstrijd die vorig jaar zomer begon, kreeg inderdaad innovatief onderwijs op de agenda - het werd het gesprek van de dag. De scholen die nu in Amsterdam zijn begonnen, hebben er niet allemaal mee te maken, maar konden wel profiteren van de aandacht die er plots voor nieuwe plannen was.

Het Parool volgde de afgelopen weken de Alan Turingschool (een van de winnaars van de wedstrijd), Cartesius 2, de Amsterdamse Mavo, Spinoza20first, de Voxklassen en Spring High tijdens hun eerste schooldagen.

Focus
De gemene deler in de nieuwe scholen: de aandacht voor de aansluiting van de basisschool op de middelbare school, aandacht voor persoonlijke ontwikkeling, werken in projecten of thema's, en maatschappelijk relevant onderwijs.

De hausse aan nieuwe schoolconcepten vindt Volman niet meer dan logisch. "De samenleving verandert, dus het onderwijs moet daarin mee."
Overigens is dat niet evident. "Er komt heel wat bij kijken bij het anders inrichten van een school. Scholen waar het huidige systeem nog gewoon werkt, voelen weinig aandrang om te veranderen."

Risico
Dat alle in Amsterdam gestarte middelbare scholen alvast een voorschot nemen op een diploma op maat - waarbij je wiskunde bijvoorbeeld op havoniveau kunt afronden en Engels op vwo-niveau, vindt Volman een mooie ontwikkeling.

Daarnaast ziet de hoogleraar onderwijskunde ook een risico in de focus van de scholen op maatwerk en een vrije manier van werken. Volman: "Soms trekken nieuwe scholen met aandacht voor het individu juist de zwakkere leerling die veel zorg nodig heeft. Dat vraagt dan te veel van een school, zeker als die net begint."

Avontuurlijk leren
Voor het eerst zaten gemeente, onderwijs­inspectie, schoolbesturen, docenten om de tafel, schetst Chris Sigaloff, directeur van Kennisland, medeorganisator van de scholenwedstrijd, Onze Nieuwe School. "Dat was bijzonder." Al die groepen gingen eindelijk nadenken over wat de stad voor scholen nodig heeft. "Het was eens tijd voor iets anders dan wéér een categoraal gymnasium."

Uiteindelijk vindt Sigaloff dat de scholen die dit jaar zijn begonnen interessant zijn, maar ook niet eens zoveel van elkaar verschillen.

"Toevallig moest mijn dochter dit jaar een school kiezen. De scholen die we zagen, zowel nieuw als oud, gebruiken allemaal dezelfde woorden: werken in thema's en clusters, avontuurlijk leren, 21st century skills. Het is best moeilijk om te voelen in hoeverre ze echt verschillen of dat het alleen maar woorden zijn."

Chaos en experiment
Haar eigen dochter koos niet voor een nieuwe school. "Pionieren moet je ook een beetje leuk vinden." Ook moeten ouder en kind openstaan voor een beetje chaos en experiment. Al denkt Sigaloff niet dat er echt een groot risico schuilt in een splinternieuwe school. "Er zijn in Nederland zoveel checks en vangnetten - van de ­Inspectie voor het onderwijs tot kritische ouders die meekijken - dat je schoolcarrière niet echt kan mislukken."

Natuurlijk zullen er kinderen zijn die hun draai niet vinden, maar die wisselen dan gewoon van school. "Dat gebeurt bij bestaande scholen ook vaak genoeg." Wat wel een uitdaging wordt, is het vinden van genoeg leraren die bij de nieuwe concepten passen. "Al die scholen zijn naarstig op zoek naar docenten die voor hun school geschikt zijn. De lerarenopleidingen moeten ook nodig worden vernieuwd."

Ongelukkig
Hoewel hoogleraar Volman enthousiast is over de nieuwe dynamiek in het onderwijs, vond ze de uitwerking van de scholenwedstrijd onzorgvuldig. Van de vier 'winnende' scholen, is er slechts één al begonnen. De andere drie worstelen met ingewikkelde regels.

"Er werd voortdurend de suggestie gewekt dat het mogelijk was de scholen te beginnen en dat wethouder Simone Kukenheim eventuele hobbels zou wegnemen. Dat bleek een stuk ingewikkelder dan gedacht. De uitspraak van wethouder dat ze juist zichtbaar wilde maken wat voor obstakels er waren, was ongelukkig."

Sigaloff erkent dat het niet makkelijk is een nieuwe school te starten, ook binnen een gemeentelijke wedstrijd. "Maar je moet ergens beginnen." Ze hoopt dat gemeente en schoolbesturen blijven nadenken over het soort scholen dat Amsterdam nodig heeft, bijvoorbeeld om de groeiende sociale kloof in de stad te dichten. "En dan niet alleen vanuit mensen uit het onderwijs, maar met alle Amsterdammers."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden