Plus

Emotie beslist voor ons: de rol van ratio is kleiner dan aangenomen

De onderzoekers van OnderbuikNL kijken naar de invloed van gevoel bij het nemen van besluiten. 'Je gevoelens beïnvloeden je gedachten.'

De onderzoekers van OnderbuikNL kijken naar de invloed die gevoel heeft bij het nemen van beslissingenBeeld Odilo Girod

Wat hebben Geert Wilders, Coca-Cola en Amnesty International met elkaar gemeen? Ze spelen allemaal in op onze emoties om ons tot actie te brengen. De onderzoekers van OnderbuikNL kijken naar de invloed die gevoel heeft bij het nemen van beslissingen. Vanuit politicologisch oogpunt doen ze dat op een compleet nieuwe manier.

"Sommige mensen die de test hebben gedaan, zeiden achteraf dat de filmpjes ze niet zo veel deden," zegt Gijs Schumacher (34). "Maar in de resultaten zagen we dan wel degelijk een reactie. Die reactie is niet bewust want je hebt er geen controle over."

Even later klinken de luide, bombastische klanken van de Dans van de ridders uit Prokofjevs Romeo en Julia uit Schumachers koptelefoon. Op het scherm van zijn laptop verschijnen beelden van de Tweede Kamer en het Binnenhof met daaroverheen tekst. 'De politiek in Den Haag doet precies het tegenovergestelde van wat mensen willen. Politici in Den Haag zouden zich kapot moeten schamen. Het is tijd voor verandering. Weg met de Haagse elite!' Die laatste zin verschijnt in dikke witte letters middenin beeld.

Fysieke reactie
Het is een fragment van een van de filmpjes die mensen te zien krijgen als ze meedoen aan het onderzoek van OnderbuikNL. Deelnemers moeten een vragenlijst invullen over hun politieke voorkeur en krijgen filmpjes over politieke thema's als de vluchtelingencrisis en foto's van Nederlandse politici te zien. Via een hartslagmeter en elektroden op de vingertoppen en in het gezicht wordt de fysieke reactie op de filmpjes geregistreerd.

Deze manier van onderzoeken is nieuw in de politicologie. Eerder onderzoek naar emoties en politiek stemgedrag werd altijd gedaan met zogenoemde surveyvragen. "Het probleem daarmee is dat mensen graag sociaal wenselijke antwoorden geven," zegt Schumacher.

Samen met de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en het tv-programma De Kennis van Nu (NTR) doen onderzoekers Bert Bakker en Schumacher (Universiteit van Amsterdam) en Matthijs Rooduijn (Universiteit Utrecht) nationaal onderzoek naar onderbuikgevoelens. Dit zijn negatieve emoties als angst, verdriet of boosheid.

Nuttig
Wie angst, verdriet of boosheid ervaart, trekt verschillende spieren in het gezicht samen waardoor een frons ontstaat. Tegelijk gaat de hartslag omhoog en krijgt men zweterige handen. Deze emotionele reacties ontstaan onbewust in de eerste milliseconden nadat bijvoorbeeld een heftig beeld van uitgehongerde vluchtelingen wordt getoond.

Een emotionele reactie vindt dus plaats vóór mensen erover nagedacht hebben. Dat maakt het volgens Schumacher interessant om te kijken naar het effect van die reactie, die hoeft namelijk niet altijd overeen te komen met een later gerationaliseerd antwoord. "Wat jij emotioneel verwerkt, positief of negatief, beïnvloedt je gedachten. Het is geen knopje dat je aan of uit kunt zetten."

Toch moeten we volgens Schumacher onderbuikgevoelens niet zien als iets wat we moeten vermijden. "Emoties kunnen ook ontzettend nuttig zijn; ze helpen ons bijvoorbeeld snel informatie te sorteren."

Lowlandspubliek
De onderzoeksresultaten tot nu toe laten zien dat bij negatieve emoties mensen zich nog dieper ingraven in wat ze al vonden, zegt Schumacher. Als voorbeeld schetst hij iemand die zich tegen immigratie heeft gekant en een pro-immigratiefilmpje te zien krijgt. "Zo iemand zal zich nóg meer tegen immigratie keren; de initiële houding wordt versterkt. Dat blijkt ook uit antwoorden op de vragen bij de tekst, die stellen we namelijk zowel voor als na het filmpje."

Het onderzoek van OnderbuikNL bouwt voort op eerder onderzoek dat de mannen afgelopen jaar op festival Lowlands deden. "De variatie in het Lowlandspubliek was te beperkt," zegt Schumacher. "Weinig mensen daar waren bijvoorbeeld tegen immigratie."

Daarom gaan ze deze zomer een bredere groep deelnemers proberen te verzamelen bij verschillende evenementen, waaronder de TT Assen en afgelopen zaterdag tijdens de EO Jongerendag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden