Plus

'Elke euro belasting die de een ontwijkt, moet de ander meer betalen'

De onthullingen op basis van de Panama Papers ondermijnen de belastingmoraal van de Nederlander, zeggen experts. 'Elke euro belasting die de een ontwijkt, moet de ander meer betalen.'

Mossack Fonseca, een in Panama gevestigd trustkantoor en juridische dienstverlener. Beeld epa

Het leven kent twee zekerheden: je betaalt belasting en je gaat dood. Dat laatste klopt, maar het eerste geldt kennelijk niet voor de superrijken op aarde. De Panama Papers leggen pijnlijk bloot hoe miljonairs hun geld via schimmige constructies aan het zicht van de belastingdienst onttrekken.

De belastingmoraal in Nederland is relatief hoog, blijkt uit diverse onderzoeken. "Mensen betalen belasting vanuit een innerlijke drive om een bijdrage te leveren aan de maatschappij, of gewoon omdat het zo hoort," zegt Richard Happé, emeritus hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit van Tilburg. "Maar dat kan eroderen als blijkt dat de allerrijksten daar heel anders tegenaan kijken."

Constructies
Dat is overigens niets nieuws. Betalen is voor de dommen, heette het boekover de mazen in ons belastingstelsel dat voormalig PvdA-Kamerlid en hoogleraar economie Flip de Kam in 1979 schreef. Ook toen bestonden er al handige belastingconstructies, waarmee de meest vermogenden de fiscus wisten te omzeilen.

De omvang van het schandaal dat nu naar buiten komt, is echter van een andere, ongekende orde. En al is nog niet duidelijk of de politici, ondernemers en sporters die in de Panama Papers worden genoemd zich daadwerkelijk schuldig hebben gemaakt aan illegale praktijken, ze hebben de schijn tegen.

"Ga er maar van uit dat als iemand een trustkantoor opzet in Panama het in de meeste gevallen om zwart geld gaat," zegt Jaap Zwemmer, emeritus hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

Zuiverende werking
Hij denkt dat de onthullingen ook een positief effect kunnen hebben op de belastingmoraal. "Hoe meer openbaarheid, hoe beter. Dat de namen van de mensen die op grote schaal belasting ontduiken nu op straat liggen, zal anderen ervan weerhouden hetzelfde te doen."

Bovendien helpt het de fiscus bij het opsporen van sjoemelaars. Niet voor niets zei staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) gisteren dat ambtenaren van de Belastingdienst 'juichten' toen ze hoorden van de Panama Papers.

Ook Happé vermoedt dat er een zuiverende werking uitgaat van naming and shaming. "Als je betrapt kunt worden, doe je minder snel dingen die niet mogen. Multinationals en politici moeten rekening houden met aanzienlijke reputatieschade."

Geest en letter van de wet
"Ook iemand als Clarence Seedorf heeft echt iets uit te leggen. Maar je houdt het ook niet voor mogelijk dat een inmiddels overleden oud-lid van de Hoge Raad enkele jaren geleden de belasting zou hebben ontweken."

Hier komt ook het onderscheid tussen de geest en de letter van de wet om de hoek kijken. Ingewikkelde constructies via de Maagdeneilanden of Panama kunnen misschien wel legaal zijn, of ze vanuit ethisch oogpunt wel door de beugel kunnen is een tweede.

"We wonen in een prachtig land met heel goede voorzieningen, maar die kosten wel geld. De meeste mensen begrijpen best dat belasting betalen niet leuk is, maar dat je er wel iets voor terug krijgt," zegt Jurgen de Vries van de Bond voor Belastingbetalers.

Deuk in het vertrouwen
"Maar als de allerrijksten hun miljoenen of miljarden zo stallen dat ze zo min mogelijk afdragen betekent dat dat anderen meer moeten betalen. Dat knaagt aan de belastingmoraal."

De Amsterdamse hoogleraar internationaal belastingrecht, Stef van Weeghel, vermoedt dat de onthullingen zorgen voor een 'deuk in het vertrouwen' van burgers.

"Het is jammer dat het gedrag van een aantal individuen afstraalt op veel grote bedrijven die keurig belasting betalen. De effectieve belastingdruk voor multinationals ligt tussen de 20 en de 35 procent."

"En ook in Nederland zit de draagkracht in ons systeem verankerd: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Door die paar rotte appels ontstaat er een sfeer dat de rijken niet meer hoeven te betalen en de normale mensen wel."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden