Plus

Elk pondje gaat door het mondje

Afvallen met een vork die trilt als je te snel eet. Heeft dat effect? Sander Hermsen deed promotieonderzoek naar het succes van dieethulpmiddelen.

DieetvorkBeeld Shody Careman

Sander Hermsen, gedragsonderzoeker aan de Hogeschool Utrecht, haalt een plat, plastic doosje uit zijn tas, met daarin een vork met een dik plastic handvat. In het handvat zitten sensoren verstopt die trillen als je te snel eet. "Een belangrijke reden waarom mensen te veel eten, is dat ze hun maaltijd te snel naar binnen schuiven. Daarmee kweken ze overgewicht."

Het leven van Hermsen, die promotieonderzoek deed naar gadgets die helpen bij het veranderen van ongewenste gewoonten, draaide de afgelopen jaren om dieethulpmiddelen. Zo ontdekte hij dat een trilvork wél werkt als je wilt afvallen en een stappenteller niet.

Hermsen kwam op het spoor van de trilvork door een ­bevriende onderzoeker. "Wat opvalt bij dit soort dieetgadgets is dat de producenten claimen dat het je leven verandert, maar daar is eigenlijk geen grootschalig bewijs voor. Ik wilde eens gedegen onderzoeken of zo'n gadget succesvol kan zijn als je wilt afvallen." Wat bleek? De 150 mensen die de trilvork testten - mensen met overgewicht die al bij een diëtist liepen - aten door de trilvork langzamer en vielen er zo'n 2 à 3 kilo door af.

Blijvende motivatie
Hermsen: "Wat de vork goed doet, is een seintje geven op het moment dat het misgaat. Vertoon je verkeerd gedrag, dan voel je dat meteen. Een stappenteller bijvoorbeeld, geeft je ook informatie, maar doet dat pas achteraf. Dan zie je 's avonds om elf uur dat je nog zesduizend stappen had moeten zetten. Hoe maak je dat dan nog goed?"

De onderzoeker stelde een aantal voorwaarden op voor een succesvolle dieetgadget. Zo moet die feedback geven op het moment dat het verkeerde gedrag plaatsvindt én adviseren wat je vervolgens moet doen. "Bij die vork is dat helder: je moet langzamer eten. Bij die stappenteller moet je zelf bedenken hoe je aan die tienduizend stappen komt. Loop je naar je werk, doe je aan sport, of loop je rondjes om de tafel? Hoe meer je het zelf moet uitzoeken, hoe minder succesvol de gadget is."

De trilvork kan dus een lager gewicht op de weegschaal opleveren. Maar, waarschuwt Hermsen, daar is wel een flinke dosis motivatie voor nodig. "Het blijkt dat mensen met die vork comfortabel eten en hem ook acceptabel vinden in gezelschap; hij valt tafelgenoten nauwelijks op. Maar als je ze vraagt of ze de vork thuis zouden gebruiken, antwoorden ze ontkennend. Mensen vinden het 'gedoe'. Hoe je die blijvende motivatie wel voor elkaar kunt krijgen, wordt het onderzoeksonderwerp voor de toekomst."

Op verzoek voorspelt Hermsen welke dieetgadgets succesvol kunnen zijn, maar niet zonder voorbehoud. "Als ik zeg dat een stappenteller niet werkt, zijn er altijd mensen die tegenwerpen: 'Ja, maar bij mij werkt het wel!'."

Fitbit Aria 2Beeld -

Wat werkt (niet)?

Trilvork
"Langzamer eten kan in veel gevallen voordelig zijn: je krijgt eerder een vol gevoel, het kan maagklachten voorkomen en het eten wordt beter verteerd. Maar langzamer eten is héél moeilijk. Je kunt het je voornemen als je aan je maaltijd begint, maar na een minuut ben je weer afgeleid. Daarom heeft deze trilvork zin: hij houdt je bij de les en zegt duidelijk welk gedrag je moet veranderen."
10S Fork, €39,90 (weer leverbaar vanaf eind mei).

Calorieën-app
"Een collega van me was lyrisch over de Lifesum-app. Het lijkt ook geniaal: je ziet precies hoeveel calorieën je binnenkrijgt en hoeveel je verbruikt, omdat je hem kunt koppelen aan ­beweegapps als een stappenteller. Wat die collega er niet bij vertelde, is dat het een gedoe is om al die calorieën in te voeren. Bij een sandwich kaas moet je los twee boterhammen en een plak kaas invoeren en sojaboter staat niet in de app. Wel goed: de app geeft advies hoe je minder calorieën in kunt nemen door gezonde recepten te delen.''
Lifesum (app), €3,33 per maand.

Slimme weegschaal
"De Fitbit Aria 2 is een weegschaal die behalve je gewicht, ook je vetpercentage, spiermassa en BMI meet. Er hoort een app bij, waarmee je je slaapgegevens kunt koppelen. Maar het is geen wondermiddel. Het geeft geen feedback op het moment dat ik een frietje eet op het station. Het geeft ook geen goede alternatieven voor ander gedrag. Misschien boeiend om alle gegevens bij te houden, maar de slagingskans om hiermee af te vallen is gering."
Fitbit Aria 2, €129,95.

Het EetmaatjeBeeld Voedingscentrum

Maatbeker
"Geniaal ding, toegespitst op iets dat iedereen fout doet: te veel rijst of pasta koken. Dat zorgt voor voedselverspilling en voor mensen die dat overschot aan rijst of pasta allemaal opeten, de zogenoemde plate cleaners. Door het Eetmaatje krijg je feedback op het juiste moment, namelijk wanneer je de rijst afmeet, en er is een duidelijk advies over hoe je het wél moet doen. Een geslaagd hulpmiddel dus."
Het Eetmaatje, gratis, excl. €6,95 ­verzendkosten.

Scanapp
"Met deze app kun je producten scannen in de supermarkt. Je ziet dan of iets een gezonde keus is of niet. Op zich een goed initiatief: je krijgt feedback op het moment dat je iets koopt en de app geeft advies over een alternatief. Bijvoorbeeld dat je beter die andere muesli met minder suiker kunt kopen. Groot minpunt: je moet met je telefoon door de supermarkt lopen, een verpakking scannen en vervolgens op zoek naar een ander product. Velen hebben daar geen tijd voor."
Kies ik Gezond? (app), gratis.

LifesumBeeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden