Elfstedenkoorts: 'Vooral buiten Friesland wordt men enthousiast'

Al dagen lang heeft Nederland het nergens anders over: de Elfstedentocht, gaat ie door of niet? Wat is dat toch met de Nederlanders en de Tocht der Tochten? Is daar een verklaring voor? En was het vroeger nou zoveel anders?

Henk Angenent (7) tijdens de doortocht in Harlingen in 1997. © ANP

Jurryt van de Vooren, sporthistoricus en eigenaar sportgeschiedenis.nl:

'Vooralsnog loopt alles precies zoals het altijd loopt: het wordt koud, buiten Friesland wordt men enthousiast, de eerste vergadering van Rayonhoofden vindt plaats en straks horen we of de Elfstedentocht doorgaat of niet. Er is dus niet nieuws onder de zon. Alleen kunnen we tegenwoordig livebloggen, twitteren en facebooken. Maar het is dit jaar echt niet anders dan vroeger.'

'En ik benadruk dat het dus vooral buiten Friesland door de grote mediamakers wordt aangejaagd. Want als het straks allemaal niet snel genoeg gaat, wordt er weer gezegd: de Friezen durven niet en de Friezen zijn lui dat ze de sneeuw niet wegvegen. Dat was al zo in 1938, toen heeft zelfs koningin Wilhelmina geld gedoneerd om de sneeuw weg te laten halen. Maar uiteindelijk is het toen toch niet doorgegaan, ondanks de bemoeienis van de koningin.'

'Twee tochten, die van 1947 en 1963, waren achteraf levensgevaarlijk en hadden eigenlijk nooit mogen plaatsvinden. Dat is alleen maar gebeurd door de druk van het westen die maar bleven aandringen. Ik hoop dat de Friezen gewoon Friezen blijven en dat de Rayonhoofden uiteindelijk beslissen of de Tocht wel of niet wordt gereden. Zij weten het allermeeste van ijs.'

'De Elfstedentocht is sinds de jaren dertig een publiekstocht. Dat zie je ook aan de route want die is toen veranderd. Vroeger ging de tocht 'om de noord'. Dat hield in dat men vanuit Leeuwarden via Dokkum naar Franeker reed. Nu zijn dat de laatste steden en rijdt men 'om de zuid'. Dat komt omdat het een publieksevenement is geworden. Bij Bartlehiem zijn namelijk allemaal nauwe stukjes. Daar kan je niet met 16.000 man tegelijk overheen. Nu is dat het laatste deel van de tocht zodat alleen de volhouders daar over heen schaatsen.'

'Schaatsen hoort van oudsher bij Friesland. Vroeger, toen er nog geen auto's' waren, werden de afstanden kleiner als er ijs lag en je een meer kon over schaatsen in plaats van er helemaal om heen te moeten lopen. Dus het was functioneel. Het hele idee om 200 kilometer te schaatsen, werd in de 19e eeuw ook al als een heldendaad gezien.'

'Waarom de tocht zo populair is bij de Nederlanders? We houden ervan om met elkaar op een kluitje te zitten en dan tegen de ander te zeggen dat het te druk is. Overigens leeft de Elfstedentocht niet alleen in Nederland. Ook de Belgen zijn er helemaal gek op.'

'Het spannende bij de Elfstedentocht is natuurlijk dat je nooit weet wanneer die is. In de afgelopen 100 jaar hebben we er 15 gehad. Je maakt er niet veel mee in je leven. Er is nu al een generatie die de tocht nooit heeft meegemaakt. Dan ken je het alleen uit de verhalen en dat maakt toch nieuwsgierig.'

Henri Beunders, hoogleraar Geschiedenis, Cultuur en Media aan de Erasmusuniversiteit:

'De Elfstedentocht is zo typisch Nederlands dat we daar trots op zijn. De Tocht zorgt voor autochtone verbroedering. Het is net zoiets als Koninginnedag, een van de weinige nationale feestdagen. Het is een vrolijke bedoeling, en er zitten geen negatieve elementen aan. Het is 100 procent Nederlands en iets dat alleen wij hebben.'

'Water is een vrijplaats en zit in de genen van de Nederlanders. Als het bevroren is, roept dat heftige emoties bij de mensen op. Je ziet Nederland van een andere kant. Het lijkt erop alsof Nederlanders het land weer eigen maken door er op te schaatsen. Het heeft iets heel zuivers, daar waar Koninginnedag een rommelig zuipend zooitje is. Het zorgt voor verbroedering en blijkbaar is daar behoefte aan.'

'Vroeger was de Elfstedentocht een Friese aangelegenheid, de Friese Elfstedentocht. Sommige Friezen hebben het gevoel dat de Hollanders het annexeren. Nu is het een nationaal evenement dat toevallig in Friesland wordt gehouden.
Feit is dat de Elfstedentocht een zeldzaam iets is, dat over het algemeen maar een keer in de 15 jaar wordt gehouden. Waarom zouden mensen niet massaal in de ban mogen zijn van iets dat gezond is? Het is iets anders dan dat mensen voor de winkel liggen voor een IPad3.'

'Natuurlijk is de Tocht overgenomen door Hilversum. Gerri Eickhof - die het overigens goed doet hoor - staat sinds gisteravond te toeteren dat er vandaag een persconferentie is. Meestal komt het nieuws na een persconferentie.

Maar de mediagekte rond de Elfstedentocht is niet nieuw. In 1963 kwam Juliana samen met Bernhard ook al met een helikopter naar Leeuwarden. Toen Willem Alexander meedeed trok dat natuurlijk ook de nodige media-aandacht. Dat was allemaal voor de tijd van de commerciële zenders. Het hoort ook eigenlijk wel bij de publieke omroepen. De Elfstedentocht is van iedereen.'

Gretha Boomsma, mede-eigenaar Schaatsmuseum in Hindeloopen:
'Gisteravond wisten hier mannen met hun telefoontje al wat er gisteravond door de Rayonhoofden in Sint Nicolaasga is besproken. Vroeger kwam je daar echt niet achter. Dus natuurlijk is het nu anders dan vroeger.'

'Als ik kijk naar een foto in ons museum van de deelnemers uit 1909 en 1912, dan passen het bestuur en de deelnemers op één fotootje. Van de 22 schaatsers die meededen, kwamen er hooguit 15 aan bij de finish. Het is allemaal zo klein begonnen. Dat is nu ondenkbaar. Er heerst ook wel een beetje angst hier in Friesland: houden we dit allemaal wel in de hand?'

'Natuurlijk hebben we het hier in Friesland ook nergens anders over. Maar voor ons is het anders, wij staan met onze neus bovenop het ijs, dus wij hebben een ander gevoel. Het is al zo vaak geweest dat het bijna kan. Dus wij zijn wat rustiger. Het klopt wel een beetje wat ze zeggen: Friezen moeten opgewarmd worden door het koude ijs. We worden continu gebeld, alles zit al bomvol. Dus ja, het wordt wel opgefokt allemaal.'

'Of het heel anders is dan vroeger? Door de media wordt er nu wel anders over gedaan. Het leefde vroeger minder. Ik mocht bijvoorbeeld van mijn vader tijdens de tocht in 1963 niet gaan kijken omdat er te veel sneeuw lag. Daar ben ik eigenlijk nog steeds boos over want die andere drie heb ik wel allemaal gezien hoor. In 1985 was er wel veel media-aandacht rond de Elfstedentocht omdat het toen zo'n poos geleden was dat de Tocht werd verreden.

'Elke Elfstedentocht is anders, dat is ook het spannende. We barsten hier ook wel van de spanning. Misschien lijkt de koorts bij de Friezen niet zo hoog als bij de Hollanders maar van binnen wel hoor.
We zijn continu het ijs aan het meten. Gisteren was het rond de 10 centimeter maar er zijn er nog wel twee door het ijs gevallen, gelukkig zonder ongelukken.'

De voorzitter Wiebe Wieling en Jan Oostenbrug van de Vereniging De Friesche Elf Steden geven een persconferentie in het WTC in Leeuwarden.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden