Plus

Eind jaren 60 was Martin Scorsese wél in Amsterdam

Martin Scorsese is er woensdag niet bij als in Eye een tentoonstelling over hem wordt geopend. Eind jaren zestig was de regisseur wél in Amsterdam; hij bewerkte er een scenario, dat in de expositie is opgenomen.

Taxi Driver. Robert de Niro met rechts Martin Scorsese.Beeld -

Woensdagavond opent in Eye Martin Scorsese - The Exhibition, een aangepaste versie van een expositie over de Amerikaanse filmregisseur, die eerder onder meer in Parijs, Berlijn en New York te zien was.

Op de expositie zijn filmfragmenten op projectieschermen te zien en ruim vierhonderd objecten en documenten uit de privécollecties van Martin Scorsese en acteur Robert De Niro. Én een door Scorsese bewerkt scenario uit de collectie van Eye.

Het was de bedoeling dat de 74-jarige Scorsese, die dankzij klassiekers als Taxi Driver, Raging Bull, Goodfellas en The Wolf of Wall Street tot de gezaghebbendste cineasten van de 20ste eeuw wordt gerekend, bij de opening aanwezig zou zijn.

Geen tijd
Hij zou eerst naar Cannes gaan, waar vanavond een feest in het kader van de 70ste verjaardag van het festival is georganiseerd, en dan naar Amsterdam reizen. Een Rotterdamse zakenman had zijn privévliegtuig beschikbaar gesteld - een van de vele eisen van Scorsese.

Toen raakte Scorsese's The Irishman opeens in een stroomversnelling, zijn voor Netflix geproduceerde gangsterfilm met sterren als Robert De Niro, Al Pacino, Joe Pesci, Bobby Cannavale en Harvey Keitel, en liet een van zijn assistentes weten dat het feestje niet doorging; Scorsese had geen tijd voor een tripje naar Europa.

De geschiedenis herhaalt zich. Bij de opening van Eyes fonkelnieuwe onderkomen aan het IJ, op 4 april 2012, zou Scorsese ook aanwezig zijn. Ook toen was de pers- en pr-attaché een half jaar in de weer om Scorsese naar Amsterdam te halen, maar eindigde het verhaal met de ontnuchterende mededeling dat Scorsese geen ruimte in zijn agenda had.

Ooit was het anders. Eind jaren zestig - hij stond nog aan het begin van zijn carrière - kwam Scorsese naar Amsterdam op uitnodiging van zijn studievriend Richard Coll, die er werkte bij cameraman Max Fischer.

In Amsterdam nam hij onder meer extra scènes op voor zijn speelfilmdebuut Who's That Knocking At My Door (1967/68). En hij kwam in contact met Pim de la Parra en Wim Verstappen, die een zekere internationale reputatie genoten door het succes van De Minder Gelukkige Terugkeer van Joszef Katus naar het Land van Rembrandt (1966).

Scorsese met twee c's
Scorsese was geregeld te gast in Pim de la Parra's huis in Osdorp. Daar is ook het plan ontstaan om Scorsese te vragen het script van De la Parra's soloregiedebuut Obsessions (Bezeten - Het Gat in de Muur) door te vlooien.

Raging BullBeeld -

In dit in Amsterdam gesitueerde, Engels gesproken 'ex & Psycho suspense murder mystery' draait het om Nils Janssen, een arts in opleiding, en de mooie journaliste Marina, die in een moordzaak verwikkeld raken. Scorsese's voornaamste opdracht was het bewerken van De la Parra's klunzige Engels. Ook zou hij waar nodig het verhaal stroomlijnen.

Op het voorblad van het door Scorsese bewerkte script uit 1968, dat zich in de archieven van Eye bevindt, staat zijn naam tussen die van De la Parra en Verstappen. Hij is verkeerd gespeld. Door de foutieve c staat een blauwe pennenstreep; erboven staat een keurige s.

Regievoorstellen
Het script staat vol doorhalingen en verbeteringen van Scorsese. Er staat een paar keer 'Good!' en 'Very good!' in de kantlijn, maar er zijn ook kanttekeningen: 'Be careful - too ominous. Too much of a giveaway.' En: 'Whole masseuse-chase sequence is much too long, too detailed.'

Een andere interessante observatie: 'If Nils has been living in Amsterdam so long, he must be acquainted with the Begijnhof. If not, why isn't he? Isn't he Dutch or what?' Hier en daar doet Scorsese ook regievoorstellen. 'Why not make this a quick dolly shot - much more effective I think. Start with Nils' face as he stares at wall, then truck around to the left to get the reverse angle.' Eronder heeft hij twee schetsjes gemaakt om te verduidelijken wat hij bedoelde.

Martin ScorseseBeeld Victoria Will/AP/HH

Scorsese zou 500 dollar krijgen voor zijn bijdrage. De door Verstappen verstuurde cheque heeft hem echter nooit bereikt, bleek toen De la Parra en Scorsese elkaar in 1973 of 1974 weer ontmoetten op het festival van Cannes. Vermoedelijk is hij terechtgekomen bij zijn eerste vrouw, van wie hij in die periode net was gescheiden.

Wat Scorsese's aandeel precies is geweest, is moeilijk te achterhalen. De la Parra herinnerde zich achteraf een gevoel van teleurstelling dat Scorsese niet meer aan het script had bijgedragen en geen dialogen had verzonnen. Hoe het ook zij, Obsessions werd een groot succes: de film brak bezoekersrecords in de Amsterdamse Cineac en werd aan meer dan honderd landen verkocht.

Voor de deur in Osdorp
In 1975 stond Scorsese opnieuw bij De la Parra voor de deur. Hij had de opnamen voor Taxi Driver afgerond en was op zoek naar een componist. De la Parra raadde hem Hitchcockcomponist Bernard Herrmann aan, die na tussenkomst van regisseur François Truffaut de muziek had gemaakt voor Obsessions.

Dat leek Scorsese wel wat, De la Parra belde direct naar Londen. Drie dagen later ontmoetten Scorsese en Herrmann elkaar. Een jaar later werd Taxi Driver in Cannes bekroond met de Gouden Palm.

Martin Scorsese - The Exhibition, Eye, 25/5 t/m 3/9. In een uitgebreid zaalprogramma worden films van Scorsese en films van zijn keuze vertoond.

The Wolf of Wall StreetBeeld -

Beknopte filmografie

- Mean Streets (1973)
- Alice Doesn't Live Here Anymore (1974)
- Taxi Driver (1976)
- Raging Bull (1980)
- The Last Temptation of Christ (1988)
- Goodfellas (1990)
- The Age of Innocence (1993)
- Casino (1995)
- Kundun (1997)
- Gangs of New York (2002)
- Aviator (2004)
- The Departed (2006)
- Shutter Island (2010)
- Hugo (2011)
- The Wolf of Wall Street (2014)
- Silence (2016)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden