Plus

Eerste technologische hulp bij aanranding

Dit jaar zijn in de stad al zes gewelddadige verkrachtingen geweest. Veel studenten voelen zich onveilig. Kan technologie helpen? Of verleggen we het probleem dan naar het slachtoffer?

Beeld Hedy Tjin

Amsterdam werd dit jaar al zes keer opgeschrikt door berichten over gewelddadige verkrachtingen. De politie maakt zich zorgen, liet woordvoerster Ellie Lust al weten in Het Parool.

Dit geldt ook voor veel studenten in Amsterdam: volgens een onderzoek van studentenorganisatie Asva zijn er problemen in veertien studentencomplexen.

Bewoners maakten melding van inbraken, seksuele intimidatie en aanranding. Kunnen apps en wearables meer bescherming bieden? Er is in elk geval genoeg keus.

Inmiddels zijn er tientallen apps op de markt, een stuk of tien 'safety wearables', en nog een paar extremere oplossingen, bijvoorbeeld een bh die stroomstoten geeft.

Gps
De meeste antiaanrandtechnologie maakt gebruik van gps om de locatie van het gebruiker te volgen, en zijn afhankelijk van een netwerk van helpers.

Zo is er de app Companion, waarbij een vriend je virtueel kan volgen als je je onveilig voelt. Gebeurt er onderweg iets geks, bijvoorbeeld dat je van de geplande route afwijkt of ineens begint te rennen, dan detecteert de app dat. De vriend kan vervolgens alarm slaan.

Ook Kitestring, een sms-dienst, checkt tijdens een wandeling of fietstocht of je nog in orde bent via een sms-berichtje. Je bepaalt zelf wanneer deze wordt verstuurd, afhankelijk van hoe lang je onderweg bent. Reageer je niet op de 'check-in sms', dan stuurt Kitestring een alert naar je contactpersonen.

En dan is er nog Safelet, een armband die gebruikmaakt van een Bluetoothverbinding om alarm te slaan. Drukt de drager op de paniekknop, dan ontvangen helpers binnen een straal van vijfhonderd meter een notificatie met de locatie.

Ook is het mogelijk naar een geluidsfragment te luisteren dat ter plekke wordt opgenomen. Zo kunnen helpers beter inschatten wat er precies aan de hand is.

Effectief
Slim bedacht, maar is het ook effectief? Helaas is er nog geen wetenschappelijk onderzoek. De Britse Durham Universiteit publiceerde wel een verkennend rapport in 2013. Hiervoor werd een aantal apps vergeleken, en zeventien specialisten - politiemensen, hulpverleners en vrouwenorganisaties - geïnterviewd.

De mogelijkheid een geluidsopname te maken werd over het algemeen goed ontvangen. Over alarm­apps waren de professionals minder enthousiast. Een sms'je naar vrienden of belletje naar de politie is bijna net zo snel, vonden ze.

Ook Herman Veenstra, oprichter van Safelet, vond mobiele apps wat omslachtig in geval van aanranding. "Veel vrouwen bewaren hun telefoon in hun handtas. Stel, je wordt aangerand. Dan moet je dus eerst je mobiel zoeken, het ding ontgrendelen en pas dan kan je een alarm versturen." Safelet heeft dat probleem niet, omdat de vrouw dit apparaat al om de pols draagt en alleen een knop hoeft in te drukken.

Snelheid?
Handig, maar hoe snel wordt hier dan op gereageerd? "We hebben geen onderzoek gedaan in de praktijk, maar wel een computersimulatie ontwikkeld. Hieruit blijkt dat het vooral afhangt van de dichtheid van het netwerk van helpers. Hoe meer guardians, zoals wij de helpers noemen, hoe beter."

In Amsterdam, waar een kleine tweeduizend guardians actief zijn, duurt het in dit model gemiddeld twee minuten en acht seconden voordat er hulp ter plaatse is.

"Bij een snelle hand op de bil kan Safelet weinig uitrichten. Maar sommige incidenten duren veel langer. Daar kan Safelet het leed dus wel degelijk beperken."

Companion
Via de app Companion nodig je een vriend uit virtueel met je mee te lopen, bijvoorbeeld van de kroeg naar huis. Hij volgt je wandeling dan op een kaartje. Hij hoeft de app niet geïnstalleerd te hebben; de link naar het kaartje wordt per sms verzonden. Als je van de route afwijkt, valt, gaat rennen of als de koptelefoon uit je telefoon wordt getrokken, stuurt de app een berichtje om te checken of er iets mis is. Reageer je daar niet binnen vijftien seconden op, dan verandert je telefoon in een alarm. Je vriend krijgt de melding de politie te bellen.
Beschikbaar: voor Android en iOS
Prijs: Gratis

Kitestring
Het Amerikaanse Kitestring werkt erg eenvoudig: via de sms-dienst stuur je een berichtje met het aantal minuten tot je een 'check-in bericht' wilt ontvangen. Zit je bijvoorbeeld een half uurtje op de fiets, dan sms je '30m'. Kitestring stuurt na dertig minuten een berichtje, en als je niet reageert, ontvangen je contactpersonen een sms-alert. Wat Kitestring handig maakt, is dat er geen app voor gedownload hoeft te worden.
Beschikbaar: in ontwikkeling, preorders mogelijk
Prijs: nog niet bekend

Safelet
Deze armband is voorzien van een paniekknop, waarmee helpers ('guardians') in een straal van vijfhonderd meter via Bluetooth bereikt kunnen worden. Ze ontvangen de locatie van de melding, en kunnen daarnaast een geluidsopname afluisteren die ter plaatse is gemaakt. Elke gebruiker nodigt twintig eigen guardians uit. Daarnaast kunnen guardians aangeven of ze altijd oproepbaar willen zijn als er iets in de buurt gebeurt, ongeacht of ze het slachtoffer kennen. Elke gebruiker stelt één guardian als coördinator aan, die is verantwoordelijk voor het bellen van de politie.
Beschikbaar: online te bestellen
Prijs: €109,-

Pearltect Bracelet
Deze armband van een Nederlandse start-up werkt als een soort draagbare stinkbom. In geval van nood kan de drager de armband activeren, waarna er een vieze lucht - qua heftigheid vergelijkbaar met de geur van dode dieren of braaksel - wordt afgescheiden om de aanrander af te schrikken. Bovendien komt er onzichtbare dna-verf vrij, die doorgaans enkele maanden blijft zitten. Zo kan de dader achteraf makkelijker geïdentificeerd worden, claimen de makers.
Beschikbaar: voor iedereen
Prijs: nog onbekend

Aanval
Toch blijft het uitgangspunt van een alarmapp of -armband passief: het slachtoffer moet wachten tot er hulp komt. De Pearltect kiest voor een meer aanvallende aanpak. Deze zelfverdedigingsarmband, die in ontwikkeling is, moet belagers verjagen door een penetrante geur te verspreiden.

Ook wordt de dader met onzichtbare dna-verf bespoten, zodat hij bij arrestatie makkelijker te identificeren is. Undercover Colors werkt weer anders: deze 'smart' nagellak verandert van kleur bij contact met 'verkrachtingsdrugs' als GHB en rohypnol.

Het idee: als een vrouw (of man) vermoedt dat er met haar drankje geknoeid is, kan dat worden getest met behulp van de nagellak. Ook dit product is in ontwikkeling.

Onterecht veiligheidsgevoel
Onderzoeker Mariann Hardey, een van de auteurs van het rapport van Durham University, is kritisch over antiaanrandtechnologie. Veel producten worden gepromoot alsof ze aanranding kunnen voorkomen, stelt ze, en dat geeft een onterecht gevoel van veiligheid.

"Technologie is nooit honderd procent preventief, en moet ook niet claimen dat te zijn." Een andere veelgehoorde kritiek is dat deze technologie het probleem verlegt naar de slachtoffers, in plaats van de daders aan te pakken.

Dat kan leiden tot victim blaming: het idee dat slachtoffers zelf schuld hebben aan hun aanranding omdat ze niet genoeg hebben gedaan om zichzelf te beschermen.

Verkracht in het Vondelpark tijdens het hardlopen? Had je maar een Safelet moeten dragen, of een companion moeten inschakelen. Eigen schuld.

Daders
Herman Veenstra van Safelet voelt zich niet aangesproken door deze kritiek. "Natuurlijk moeten de daders óók worden aangepakt. Als de keuze aan mij was, zouden we leven in een wereld waar zulke technologie niet nodig was. Maar helaas is dit geen utopische samenleving."

De politie heeft geen bezwaar tegen antiaanrandtechnologie, zegt een woordvoerster, maar stimuleert het gebruik ervan ook niet, omdat het allemaal commerciële initiatieven zijn.

"Uiteraard zijn mensen vrij zulke producten te gebruiken. En als ze daar op een bepaalde manier baat bij hebben, is dat mooi meegenomen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden