Plus

Eerste hulp bij stalking

Antistalkingsregel 1: al belt iemand honderd keer, nooit opnemen. Recherche-psychologen Bianca Voerman (36) en Cleo Brandt (36) schreven een praktisch hulpboek over stalking.

Beeld Ted Struwer

Zul je net zien. Ben je als expert over stalking op televisie geweest en wat overkomt je? Juist: stalking. "Een verwarde man zei aan de telefoon dat ik hem moest helpen, ­anders zou hij zelfmoord plegen," zegt recherchepsycholoog Bianca Voerman.

"Ik heb de wijkagent uit zijn woonplaats gebeld en de instelling die de man behandelde, want hij vertelde dat hij psychiatrisch patiënt was. Ik zorgde ervoor dat ik telefonisch onbereikbaar was voor hem. Na een paar weken was het voorbij."

Het overkwam Voerman na een uitzending van Brandpunt. Ze nam adequate maatregelen die er mede voor zorgden dat ze relatief weinig last had van haar stalker.

Helaas kan het ook anders lopen en daar kun je niet altijd iets aan doen. Er zijn stalkers die aansturen op een fatale afloop. Er zijn stalkers die hun slachtoffers zelfs tot in het buitenland volgen.

Zo'n vijftien procent van de bevolking heeft last van stalking. Vrouwen worden vaker gestalkt, mannen stalken vaker.

Tijdens hun dagelijkse werkzaamheden bij de politie zagen Voerman en collega Cleo Brandt de omvang en ellende van het verschijnsel. Ze besloten er een boek over te schrijven: Eerste Hulp Bij Stalking.

Tips en vuistregels
"Slachtoffers, maar ook professionals weten vaak niet hoe ze moeten omgaan met stalking," zegt Brandt. "Er bestaat veel Engelstalige wetenschappelijke literatuur over, maar er was geen praktisch handboek. Dat hebben wij gemaakt."

Er staan tal van tips en vuistregels in het vlot geschreven en speels vormgegeven boek. Zo wordt aangeraden om geen enkele vorm van contact te hebben met je stalker. Dus al belt iemand honderd keer op een dag: nooit opnemen. Want als je opneemt, beloon je zijn inspanningen en belt hij of zij de volgende dag tweehonderd keer - hopend op een nieuwe beloning.

Een andere tip is om duidelijk en gedecideerd te zijn ­tegen je stalker. Stel duidelijke grenzen en probeer de regie te houden door nooit van de lijn af te wijken die je voor jezelf hebt uitgestippeld, ook al ben je overgeleverd aan de grillen van een ander.

Daarnaast wordt aangeraden om je directe omgeving te laten weten dat je een stalker hebt. Het komt immers vaak voor dat stalkers bekenden van het slachtoffer manipuleren.

"En houd een logboek bij van alle keren dat je bent lastiggevallen," zegt Brandt. "Dat kan van pas komen. Bijvoorbeeld bij de politie."

Vijf stalkerprofielen:

De afgewezen stalker

Vaak gaat het om een verbroken liefdesrelatie waarbij de ex-partner, meestal de man, de breuk niet kan accepteren. Door contact te blijven zoeken, houdt hij de illusie van een relatie in stand en hoeft hij het verlies niet te verwerken. Soms gaat de afgewezene over tot geweld.

De rancuneuze stalker
Deze stalker heeft het gevoel dat hem groot onrecht is aangedaan. Het kan gaan om iemand die vindt dat de gemeente hem ten onrechte een vergunning weigert of om een patiënt die vindt dat de dokter hem niet goed heeft behandeld. Deze stalker ziet zichzelf als slachtoffer. Vaak heeft deze stalker geen persoonlijke band met degene die hij stalkt.

De stalker met intimiteitswanen
Niemand heeft ooit enige vorm van intimiteit waargenomen tussen stalker en gestalkte, behalve de stalker zelf. Hij leeft in een waan en dat is een psychiatrisch ziektebeeld. Hij ziet een verhouding of vriendschap die er niet is en nooit is geweest. Deze categorie kent tamelijk veel vrouwen: veertig procent.

De incompetente aanbidder
Het klinkt onschuldig, een incompetente aanbidder, maar dat is het niet. Denk aan een man met lage verstandelijke vermogens die van geen ophouden weet. Of aan een man die autistisch is en niet inziet dat zijn gedrag hoogst ongewenst is. Hij hopt vaak van de incompetente benaderingspoging naar de andere.

De seksueel gemotiveerde stalker
Deze wil een seksueel delict plegen en kiest zijn slachtoffer zorgvuldig uit. Hij zoekt weinig of geen contact, maar bestudeert het slachtoffer en zoekt naar mogelijkheden om toe te slaan. Deze stalker is oververtegenwoordigd in Amerikaanse series, maar komt niet vaak voor.

Bestrijden
Dat is een moeilijk punt: de invloed van politie en justitie om een einde te maken aan een stalking. Want het is niet eenvoudig om een stalker succesvol te bestrijden. In tegenstelling tot veel andere misdrijven is 'belaging', de juridische term voor stalking, immers niet één incident.

Een bankoverval is kort en bondig, terwijl stalking een lang proces is dat kan beginnen met een relatief onschuldig sms'je en daarna in ernst toeneemt. In welke mate de ernst toeneemt en wat het gevaar is, dat is echter moeilijk in te schatten. Soms werden noodsituaties over het hoofd gezien, met fatale afloop.

De Brabantse verpleegkundige Linda van der Giesen deed vorig jaar aangifte van bedreiging en stalking door haar ex-vriend. Ze vertelde de politie ook dat haar ex bezig was met het aanschaffen van een vuurwapen. Desondanks greep de politie niet in.

Van der Giesen werd doodgeschoten en de politie erkende inschattingsfouten, die werden bevestigd door de onafhankelijke ­onderzoekscommissie-Eenhoorn.

Grote verschillen
Hoewel de Nederlandse taal een Engels woord heeft geleend voor het fenomeen, is stalking (letterlijk: een prooi benaderen) geen nieuw verschijnsel.

In juridische zin bestaat het verschijnsel in Nederland pas sinds 2000, maar dat iemand zich ongewenst opdringt aan een ander, dat is van alle tijden. Met de moderne communicatietechniek is stalking eenvoudiger en laagdrempeliger geworden.

En ook moord, mishandeling, vernieling, bedreiging of diefstal kunnen deel uitmaken van stalking. Brandt en Voerman hanteren als definitie van stalking: twee of meer ongewenste pogingen tot contact. Wel erkennen de schrijfsters dat binnen die definitie sprake is van grote verschillen.

Een man die kort na een verbroken relatie nog vijf nachtelijke sms'jes stuurt aan zijn ex, is van een andere orde dan een zedenmisdadiger die maandenlang zijn toekomstige slachtoffer bestudeert of de ex die een doodsbedreiging uit.

Om die reden hebben de schrijfsters indicatoren gekenschetst om de ernst van de stalking vast te stellen. Als iemand langer dan twee weken probeert om ongewenst contact te krijgen, moet je gaan opletten.

En als iemand in het verleden geweld heeft gebruikt en veel tijd en geld investeert in stalking, moeten de alarmbellen afgaan. Vaak is bij stalking sprake van multiproblematiek (psychische problemen, verslavingsgevoeligheid, crimineel gedrag en de aanwezigheid van kinderen), waardoor alleen een integrale aanpak effectief kan zijn.

Hoe meer politie, Openbaar Ministerie en zorg samenwerken, hoe beter de bestrijding van stalking. Hoe eerder wordt ingegrepen, hoe groter de kans dat het stopt.

Perspectief van de stalker
Stalking is niet te begrijpen en niet te bestrijden zonder het perspectief van de stalker te kennen. Om die reden staan in Eerste hulp bij stalking de vijf meest voorkomende profielen (zie kader). Het biedt een intrigerende inkijk in de belevingswereld van de daders.

Maar stel dat ook stalkers het boek van Voerman en Brandt lezen. Worden zij daar een betere stalker van? Brandt: "Ik denk het niet. De meeste stalkers vinden niet dat er iets mis is met hen, zoals wij schrijven. Zij vinden dat ze in hun recht staan omdat die ander hun iets heeft aangedaan."

Eerste hulp bij stalking van Bianca Voerman en Cleo BrandtBeeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden