Plus

Eenzame jongeren in Amsterdam: 'Het probleem is niet het alleen zijn'

Vrienden of een sociaal netwerk, al dan niet online, blijken geen garantie te zijn voor een leven zonder eenzaamheid. Zeventig procent van de jongeren is weleens eenzaam. Ook in Amsterdam. 'Over veel dingen praat ik nooit met mijn vrienden.'

Yahaira: 'Ik ben volwassener. In gesprekken wil ik de diepte in' Beeld Eddo Hartmann

De gordijnen zijn half dicht, de laptop staat aan. Zijn avatar heet Iron Man. Achter het ­bureau zit de persoon achter die Iron Man: Richard (18). Niet van ijzer en eerder een jongen dan een man. Sluik haar, knap, een beetje bleek. Richard studeert mechatronica op het ROC en woont bij zijn vader, die een drukke baan heeft. Als hij geen school heeft, zit Richard soms hele dagen te gamen en ziet hij geen mens. Naast zijn stoel staat anderhalve liter cola.

Richard voelt zich af en toe eenzaam. Vroeger, twee jaar geleden, zou hij dat nooit zo hebben genoemd. Eenzaamheid vond hij iets voor oude mensen of voor losers, voor jongens die ergens in een hoekje aan een boterham zaten te knagen. Zo wil Richard niet zijn. Hij zit op taekwondo, draagt 'de juiste spijkerbroeken', gaat soms naar een festival en heeft een stuk of zes vrienden.

Onzeker
Toch moet hij toegeven dat hij soms zelf die jongen is die alleen in een hoekje een boterham zit te eten. "Vooral in de weekenden voel ik me weleens eenzaam. Ik kan vrienden bellen als ik dat wil. Om te chillen, te gamen of horrorfilms te kijken. Maar dat is op dat moment niet wat ik wil. Over veel dingen praat ik nooit met mijn vrienden. Bijvoorbeeld over mijn moeder. Ze overleed toen ik twaalf jaar was; ik mis haar. Als ik haar mis, voel ik me echt eenzaam. Dan wil ik liever niemand zien en ga ik gamen, zombies killen. Of ik zet de Truckfighters aan. Dat klinkt best weird, maar dat is mijn manier."

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat gemiddeld zeventig procent van de jongeren soms eenzaam is. Bij elf procent is dat zelfs chronisch. De veronderstelling dat het vooral ouderen zijn die sip achter het raam zitten te wachten totdat er nog eens een ver familielid komt aanwaaien of Geer en Goor gierend van de lach weer eens wat vrolijkheid in hun leven brengen, blijkt niet te kloppen.

Opmerkelijk, omdat jongeren, zeker in Amsterdam, vaak helemaal niet geïsoleerd leven. Ze zitten op school, studeren, hebben bijbaantjes, gaan uit, doen aan sport en zijn actief op ­sociale media. Amsterdamse jongeren wonen bovendien ook nog eens in een stad waar dag en nacht vertier is en er talrijke mogelijkheden zijn om onder de mensen te zijn. Toch speelt het probleem ook in de hoofdstad.

Een knuffel
Lisa (21) studeert aan de Amsterdamse Toneel- en Kleinkunstacademie en lijkt zo op het eerste gezicht weinig te hebben om zich zorgen over te maken. Desondanks is ze een tijd eenzaam geweest. "In de puberteit kwam dat vooral doordat ik erg onzeker was en bijvoorbeeld twijfelde of ik wel mooi genoeg was. Met vrienden deelde ik die gevoelens niet. Later heb ik wel aan mijn ouders verteld wat me dwarszat."

Drie jaar later verhuisde Lisa vanuit Heerlen naar Amsterdam en stak de eenzaamheid weer de kop op. "Ik verliet mijn veilige thuissituatie, mijn vrienden en mijn ouders. Ineens woonde ik in een stad waar ik niemand kende. Ik probeerde me daar staande te houden, maar onverwacht overleed mijn oom, aan wie ik veel steun had. Ik had het moeilijk met dat verlies. In die periode miste ik iemand die me even een knuffel kon geven of kon opbeuren. Op school liet ik aan niemand merken dat ik me rot en verdrietig voelde. Daardoor werd het eenzame gevoel erger, terwijl ik toch allerlei mensen om me heen had."

Vrienden of een sociaal netwerk, al dan niet online, blijken geen garantie te zijn voor een leven zonder eenzaamheid. Volgens gedragswetenschapper Gerine Lodder, die in april promoveerde aan de Radboud Universiteit, wijst internationaal onderzoek uit dat jongeren tot de eenzaamste groepen uit de samenleving behoren. Het feit dat ze veel leeftijdsgenoten om zich heen hebben, vermindert het eenzame gevoel niet.

Negatieve signalen
Lodder deed onderzoek onder ruim 1750 jongeren: scholieren in de eerste drie jaren van de middelbare school en studenten aan de universiteit. Ze concludeert dat er grofweg twee types eenzame jongeren te onderscheiden zijn. De ene groep heeft problemen met sociale vaardigheden, deze jongeren zijn sociaal wat onhandiger: maken moeilijk vrienden en worden vaak gezien als buitenbeentje. De andere groep heeft wel vrienden, maar beoordeelt die vriendschappen zelf negatief.

"Ze denken bijvoorbeeld dat de kwaliteit van hun vriendschappen laag is, terwijl hun vrienden dat niet zo zien. Sommige eenzame jongeren beschouwden hun eigen sociale vaardigheden als negatief, terwijl hun klasgenoten daarover juist positief of neutraal waren." Door middel van emotieherkenningstaken en observaties van gesprekken kon Lodder meten wat de belangrijkste signalen zijn die een persoon oppikt tijdens een gesprek. Daaruit kwam naar voren dat veel eenzame jongeren erg gericht zijn op hun omgeving en signalen van anderen goed kunnen oppikken.

"Ze letten daarbij waarschijnlijk meer op negatieve dan op ­positieve signalen. Stel dat ze een ruimte in lopen waarin één persoon chagrijnig kijkt, omdat hij net een vlekje op zijn schoen heeft ontdekt, dan zullen sommige eenzame jongeren zich vooral daarop focussen. Oók als de andere mensen vriendelijk zijn en lachen. Deze eenzame jongeren letten vooral op dat negatieve signaal en betrekken dat vervolgens op zichzelf: zie je wel, hij of zij vindt mij niet leuk."

Lisa: 'Het eenzame gevoel erger, terwijl ik toch allerlei mensen om me heen had' Beeld Eddo Hartmann

Lisa herkent dat wel. "Als ik op Facebook ergens mijn mening onder wilde plaatsen, deed ik dat niet, omdat ik bang was dat ik negatieve reacties zou krijgen. Ik trok me zoiets persoonlijk aan." Ook Zahra (21), student pedagogiek, was bang voor de mening van anderen en voelde zich daardoor vaak eenzaam. "Ik heb een psychose gehad toen ik zeventien was. Dat zette mijn leven volledig op zijn kop. Ik verbleef drie weken in een psychiatrisch ziekenhuis. Gelukkig liep het goed af. Maar daarna schaamde ik me."

Gedragstherapie
"Ik voelde me anders dan de anderen en durfde er met niemand over te praten. Ik was bang dat ze zouden denken dat ik gek was. Hoewel ik wel vriendinnen had, voelde ik me vaak eenzaam. Ik trok me terug en ging nooit uit. Nu ben ik sowieso wel iemand die graag op zichzelf is, maar dat is iets anders dan eenzaamheid." Lisa: "Het probleem is niet het alleen zijn. Ook als je mensen om je heen hebt, kun je je eenzaam voelen."

Yahaira (19) studeert cultureel organiseren op het ROC en ervoer al jong wat het betekent om eenzaam te zijn. "Toen ik zes was, belandde mijn vader in de gevangenis. Hij was echt mijn maatje. Hij bracht me naar voetbal en ondernam de dingen met mij die mijn moeder niet deed. Toen hij wegviel en ik niet meer met hem op stap kon, voelde ik me heel alleen. Op school verzweeg ik het. Ik zei dat mijn vader met vakantie was of als beveiliger werkte. Het was voor mij ontzettend moeilijk dat ik dit met niemand kon delen. In die eenzame periode draaide ik heel vaak Marco Borsato. Dan pinkte ik een traantje weg achter mijn pc. Nu luister ik nog steeds naar zijn nummers als ik me eenzaam voel."

Die eenzaamheid ontstaat vooral als ­Yahaira onder leeftijdsgenoten is. "Ik ben volwassener. In gesprekken wil ik de diepte in. Ik denk na over het leven en kan soms ­filosofisch zijn. Ik snap wel dat andere jongeren dat misschien zwaar op de hand vinden, maar ik vind het belangrijk. Op mijn stage bij een jongerencentrum kan ik me daardoor regelmatig eenzaam voelen. Dan lachen zij om iets waar ik echt de humor niet van inzie. Wel denk ik nu vaker: ach, laat maar gaan, en lach ik mee. Ik weet dat dat eenzame gevoel bij mij vanzelf ook weer overgaat."

Zahra: 'Nu ben ik sowieso wel iemand die graag op zichzelf is, maar dat is iets anders dan eenzaamheid' Beeld Eddo Hartmann

Met elkaar delen
Volgens Gerine Lodder krijgen eenzame jongeren in situaties als die van Lisa, Zahra en Yahaira soms ten onrechte training of ­gedragstherapie aangeboden om hun sociale vaardigheden te verbeteren. "Daarmee ga je ervan uit dat deze groep jongeren niet sociaal vaardig is. Niet elke eenzame jongere is hetzelfde, zo blijkt uit mijn onderzoek. Sommige jongeren kunnen best contacten leggen en hebben voldoende vrienden, maar zij beoordelen zichzelf én hun vriendschappen vaker negatief."

Om dat te doorbreken zou je meer met elkaar moeten delen, zodat anderen weten wat er in je omgaat, zo redeneerden José Vreeswijk, Anna Alicia Sklias en Jeritza Toney, initiatiefnemers van het Our Life Project. Het Amsterdamse project waarbij tien meisjes in video's over hun ervaringen met eenzaamheid vertellen ging vorig jaar van start. Die filmpjes werden gedeeld op sociale media. "De bedoeling is dat andere jongeren zich daarin herkennen en het weten dat ze niet de enigen zijn die met deze problemen worstelen," legt José Vreeswijk uit. Het project eindigt op 25 juni met een evenement waar dj's en bands optreden en workshops over eenzaamheid worden gegeven.

Ook Lisa, Zahra en Yahaira deden mee aan het Our Life Project. Makkelijk was het niet om hun vaak zeer persoonlijke verhalen zomaar online te zetten. "Het bereik was enorm, dus dat was best eng. Toch wilde ik het graag doen. Het heeft mij veel zelfvertrouwen gegeven en ik kan er anderen mee helpen," zegt Lisa. Yahaira vertelde in een filmpje over haar vader, iets wat ze eerder niet met anderen had gedeeld. "Het was confronterend, maar het hielp mij dat ik er nu met anderen over kon praten. Mensen die hetzelfde voelen zullen denken: oké, dus jij hebt dat ook. Alleen dat kan al helpen."

Ze leerden van het project dat het helpt om open te zijn en dat je daarmee je vriendschappen kunt verdiepen. Lisa: "Als ik me nu rot voel, bel ik iemand op om daarover te praten. Ik merk dat de ander dan ook eerder open tegen mij is of mijn gevoel herkent. ­Alleen dan krijg je wezenlijk contact met een vriend of vriendin. Zo blijf je niet in eenzaamheid hangen."

Yahaira: 'Ik weet dat dat eenzame gevoel bij mij vanzelf ook weer overgaat' Beeld Eddo Hartmann

Niet abnormaal
De tien deelnemers aan het Our Life Project kregen veel reacties op hun filmpjes. Ze bleken bij lange na niet de enige jongeren in Amsterdam te zijn die zich weleens eenzaam voelden. Alleen jongens reageerden er weinig op. Lisa: "Ik denk dat die dat meer voor zichzelf houden. Ze willen stoer zijn." Richard kan zich daar wel in vinden: "Zelf zou ik nooit met mijn knar op YouTube gaan om over eenzaamheid te praten. Maar het is wel goed dat anderen dat doen. Je weet dan in elk geval dat meer mensen hiermee zitten en dat je niet abnormaal bent."

Lodder vindt het belangrijk dat er iets aan wordt gedaan, omdat eenzaamheid depressies kan veroorzaken en negatieve effecten kan hebben op de ontwikkeling, de gezondheid, de studie, relaties. Inmiddels zijn er landelijk veel projecten die eenzaamheid onder jongeren aanpakken. Lodder zou graag nader onderzoeken welke methodes wel en welke niet werken. "De effectiviteit van deze projecten is nooit onderzocht. Vaak richten ze zich op het creëren van mogelijkheden om met anderen in contact te komen, maar dat is voor jongeren die vooral een negatieve blik hebben niet voldoende. Ik denk dat gepersonaliseerde hulp goed zou kunnen werken.

Deze zomer gaan de initiatiefnemers van het Our Life Project naar de Tweede Kamer om te praten over een landelijke campagne. Vreeswijk: "We willen dit onderwerp op grote schaal bespreekbaar maken. Je verwacht eenzaamheid niet bij jongeren, maar het probleem is er wel degelijk. Alleen door het taboe te doorbreken, kunnen we daar iets aan veranderen."



Zes vrienden

Onderzoek van EenVandaag (2014) onder 1400 jongeren onder de 24 jaar wees uit dat 33 procent zich eenzaam voelt, 22 procent zich matig eenzaam voelt en 11 procent zich zelfs sterk eenzaam voelt. Van de eenzame jongeren geeft de helft (53%) aan dat het hun leven sterk beïnvloedt. Onder zeer eenzame jongeren is dit driekwart.

De ondervraagde eenzame jongeren hebben nauwelijks minder vrienden op sociale media, maar wel minder face-to-facevriendschappen. De jongeren die eenzaam zijn zeggen dat zij circa zes echte vrienden hebben, maar vinden dat de kwaliteit en diepgang van die vriendschappen vaak te wensen overlaat. Acht op de tien eenzame jongeren zou meer vrienden willen hebben.

Zie ook: www.ourlifeproject.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden