Column

Een woordspeling is als oma die in gezelschap onbeschaamd een wind laat

Theodor HolmanBeeld Het Parool

Even voordat ik voor John Cleese Carré binnen zou gaan, hoorde ik dat Seth Gaaikema was gestorven. Hoewel ik hem om zijn woordgrappen vaak op papier in de maling had genomen, mocht ik Seth wel.

Door een toeval kwam ik hem vaak tegen bij televisie- en radiouitzendingen. We spraken dan altijd over mijn leraar Nederlands, Frits Roeper, met wie Seth Nederlands had gestudeerd.
Het gekke was - en dat zei ik hem ook - dat ik in Seth iets van Frits herkende.

'We hielden beiden van taal en praten', zei Seth. En dat klopte. Beiden hielden ook van de woordspeling en ik moet eerlijk zeggen: ik ook.
Onder mijn vrienden ben ik de enige die nog van woordspelingen houdt. Een woordspeling is als oma die in gezelschap onbeschaamd een wind laat. Het is zielig, maar je moet er toch om lachen.

Seth was bedreven in de woordspeling - misschien wel te veel.
Maar vergeet niet dat cabaretiers in die tijd vrijwel alleen maar woordspelingen maakten. Toon Hermans, Wim Kan, Wim Sonneveld, Fons Jansen, Paul van Vliet - ze deden typetjes die woordspeling op woordspeling maakten. In mijn tijd - de tijd van Nederlands Hoop, Ivo de Wijs, Don Quishocking - was dat niet veel anders. Het werd minder, maar dé grap was nog altijd de knappe woordgrap.

Bij John Cleese was dat anders. Het was mooi hem gisteren in Carré te zien. He knows how to deliver. Ik heb me altijd over zijn humor verbaasd. Hij zegt zelf dat die misschien wel gebaseerd is op embarressment, wat ik zou vertalen met in verlegenheid brengen of in verlegenheid gebracht worden. Het is de humor van de afgang, van het voor lul staan.

Cleese noemde dat typisch Engels. Je wilt elkaar niet voor het hoofd stoten, maar Mr. Fawlty deed niet anders. De strenge sociale conventies, de manier waarop je je dient te gedragen, werden ook zo strikt nageleefd dat het wel humor moest opleveren.

Daar kwam nog bij dat Cleese zijn stakerige lichaam in zijn humor liet meespelen. Hij bracht met zijn verschijning - zijn overdreven silly walks, zijn fysieke onhandigheid - mensen en vooral zichzelf ook in verlegenheid.

Fawlty Towers is bijna veertig jaar oud. In die veertig jaar veranderde Mr. Fawlty voor mij van een clown in een aandoenlijke neuroot, om wie ik nog steeds moet lachen.


t.holman@parool.nl

Wil je reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden