Plus PS

Een vriendschap die over is: langzaam laten doodbloeden of rigoureus uitmaken?

Jammer dan, dat je elkaar al kent sinds je kleutertijd. Soms is het gewoon over met een vriendschap. Langzaam laten doodbloeden of rigoureus 'uitmaken' in een kwetsend gesprek? 'Het idee dat het nog jaren zo zou voortkabbelen, vond ik nog pijnlijker.'

'Ik zocht diepgang in mijn vriendschappen en verwachtte wat meer oprechte interesse in elkaars leven' Beeld Ellen Mandemaker

Zomaar een greep uit de app-groep van het clubje stapvriendinnen uit de middelbareschooltijd van Jeanne Gerritsen (26): een berichtje over hoe leuk het was op dat ene feestje op Bloemendaal, een foto van een kleurrijke healthy paleomaaltijd en een dilemma van vriendin X: welke tas zal ik kiezen, die oranje of die rode?

Twee jaar geleden ging het in elk geval nog wel zo; toen Gerritsen, begeleider in de verslavingszorg, nog deel uitmaakte van de vriendinnengroep. De in haar ogen oppervlakkige gesprekken over diëten en materialistische zaken begonnen haar steeds meer te ergeren.

Diepgang
"Toen ik een jaar of twintig was, praatte ik vrolijk met ze mee over die onderwerpen, maar naarmate ik ouder werd, paste dat steeds minder bij me. Ik zocht diepgang in mijn vriendschappen en verwachtte wat meer oprechte interesse in elkaars leven, terwijl die stapvriendinnen min of meer hetzelfde waren gebleven. Die verwachtingen begonnen verder uit elkaar te lopen."

De groep zag elkaar wekelijks, maar Gerritsen voelde zich steeds minder fijn tussen haar vriendinnen. De druppel die de emmer deed overlopen, was een gezamenlijk weekend in Lissabon. "Ik had er van tevoren al tegenop gezien. En eenmaal daar wilde iedereen iets anders doen dan ik; ik had het gevoel dat ik me telkens moest schikken."

Ze besloot daarom zelf de regie te nemen. In een lange mail schreef ze hoe ze het had ervaren in Lissabon en dat ze uit de vriendengroep stapte. Sommigen reageerden kortaf, anderen ronduit gekrenkt. Makkelijk was het in elk geval niet, ook al staat Gerritsen nog steeds achter haar beslissing van nu twee jaar geleden.

Meer nadelen
"Het 'uitmaken' was gewoon kut, echt heel vervelend, maar het aanhouden van de vriendschap had in dit geval meer nadelen. Ik had er zo lang over nagedacht, dat ik zeker wist dat ik dit wilde: no matter the consequences."

Gerritsen nam het heft in eigen hand en zegde een vriendschap op, maar de gemiddelde mens is een stuk laffer in het onderhouden van vriendschappen. Hebben we niet allemaal een vriend of vriendin met wie we ooit studeerden en elk weekend in de kroonluchters hingen, maar met wie we nu niet zoveel meer delen?

Een vriend van wie we eigenlijk denken: als ik je nu was tegengekomen, waren we misschien geen vrienden geweest? Afspreken doe je uit gewoonte, beleefdheid of omdat je iemand niet wilt teleurstellen.

En omdat een vriendschap officieel uitmaken in veel gevallen een pijnlijke en misschien wel overdreven exercitie lijkt te zijn. Dan maar liever de schijn ophouden tijdens die verjaardag en zeggen dat je elkaar 'écht snel!' weer moet zien.

De Doodstraf
Waarom is het zo moeilijk de knoop door te hakken? Waarvoor zijn we bang? Het korte maar duidelijke antwoord van psycholoog en relatietherapeut Marcelino Lopez luidt: afwijzing. "Afwijzing is een groot ding: een evolutionaire erfenis. Vroeger, in de tijd dat we als jager-verzamelaars door de bossen zwierven, betekende een afwijzing van jouw groep min of meer de doodstraf."

"Erbij horen was noodzaak, want in je eentje overleven was onmogelijk. Ons brein denkt nog steeds op die manier. Dat verklaart onder andere waarom veel mensen nu zo'n overdreven angst hebben voor afwijzing, publieke blunders en openbare praatjes. In de hersenen activeert afwijzing dezelfde gebieden als wanneer je van je fiets valt: het voelt - voor veel mensen - als fysieke pijn."

We proberen dus uit alle macht te voorkomen dat we worden afgewezen, met dank aan onze voorouders, maar zelf iemand afwijzen is ook geen pretje.

Lopez: "Vooral als je iemand wel aardig vindt. De verfijnde spiegelneuronen die de mens zo sociaal maken, geven ons een goed inlevingsvermogen. Daarom kunnen mensen zich heel goed voorstellen hoe het voor de ander voelt als ze iemand afwijzen. Ze voelen die afwijzing deels zelf."

Niet op mijn bruiloft
Dat verklaart waarom mensen soms zo lang blijven doorgaan met een vriendschap waaruit ze weinig energie meer halen. Zo ook Lindsay Vallen (33), die een eigen blog runt. Jaren hield ze een vriendschap aan met een basisschoolvriendin met wie ze behalve een verleden, weinig meer deelde.

"Ik was er tijdens mijn studietijd achter gekomen dat er ook vriendschappen bestaan waarin je het kunt hebben over hoe je in het leven staat, of op wie je gaat stemmen tijdens de verkiezingen. Met die basisschoolvriendin had ik dat niet. Dat resulteerde in jaloers gedrag van haar kant."

"Ze appte me: waarom spreek je niet met mij af en wel met die studievriendinnen? Mij ken je toch het langst? Dat raakte me wel; ik weet dat ze weinig sociale contacten heeft. Wat als ik dan ook nog wegval? Maar ja, om dáárvoor een vriendschap te behouden is ook van de zotte. Ik ben geen sociaal werker."

Uiteindelijk hoefde Vallen niet zelf het onderwerp aan te kaarten. De vriendin zette haar voor het blok: zij óf de studievriendinnen. Die keuze was voor Vallen makkelijk gemaakt. "Ik had niet de ballen om het zelf 'uit te maken', maar ben wel dankbaar dat zij het heeft gedaan. Pff, was ik even opgelucht dat ik haar niet op mijn bruiloft hoefde uit te nodigen."

Break-up
Later heeft Vallen nog drie keer een break-up in een vriendschap meegemaakt. In twee gevallen nam zij het initiatief, de derde keer kwam ze met een vriendin in goed overleg overeen dat ze mooie herinneringen deelden, maar geen toekomst.

"Dat was echt het ideale scenario. Met een glas wijn in de hand haalden we herinneringen op aan onze leuke vakanties samen, maar concludeerden dat onze levens nu heel anders zijn. Ik kwam haar laatst nog eens tegen in de Bijenkorf. We hebben gewoon even tien minuten bijgekletst en gingen daarna weer onze eigen weg. Helemaal niet awkward of zoiets."

'Ik heb een kind, mijn tijd is kostbaarder. Ik heb nu vijf goede vrienden' Beeld Ellen Mandemaker

Voor wie nu geïnspireerd in gedachten zijn vriendengroep afgaat om te bepalen met wie hij een ontvriendingsgesprek wil aangaan: tot die definitieve afwijzing hoeft het niet altijd te komen, volgens psycholoog Lopez.

Langzame dood
"Net zoals alles in het leven, sterven sommige connecties gewoon een langzame dood. Dat is de natuur der dingen. Niets mis mee. Ik zou zo'n gesprek alleen aangaan als je de vriendschap wilt redden en nog een kans wilt geven. Wat is anders de functie van het gesprek? Dat je iemand expliciet mededeelt dat je diegene nooit meer hoeft te zien? Dat wordt ook wel duidelijk als je uitnodigingen afslaat en geen initiatief toont om af te spreken. Als iemand je dan vraagt waarom je zo doet, kun je alsnog uitleggen waarom die vriendschap voor jou niet meer werkt."

Ook schrijver Gaby Suhr is geen onverdeeld voorstander van een uitmaak-gesprek. "Er zijn vast goede technieken voor, als ware het een slechtnieuws-gesprek, maar ik zou me daar niet prettig bij voelen. Helemaal als je vermoedt dat die ander jouw verminderd enthousiasme niet opmerkt, kun je iemand echt kwetsen."

Suhr leeft volgens de methode van een essentialist en schrijft daarover op haar blog 'Essentialiving'. Bezoekers kunnen daar een vijfdaagse online challenge volgen, om te ervaren wat zo'n essentialistische levensstijl met je doet. In het kort houdt die in: delete de dingen uit je leven die niet belangrijk genoeg zijn, zodat je overhoudt wat er voor jou werkelijk toe doet.

Gemoedstoestand
"Tijdens die challenge staat één dag altijd in het teken van relaties. Ik geef de deelnemers de opdracht om na te gaan wat vrienden met hun gemoedstoestand doen. Dat moet je echt bewust aanpakken, want vaak ben je blind voor je eigen patronen en rolverdelingen. Als kleine oefening geef ik ze de opdracht hun contactenlijst in hun telefoon op te schonen. Dat lucht al vaak enorm op! Een soort psychologische opruiming."

In de Facebookgroep waar de deelnemers hun ervaringen tijdens de challenge met elkaar delen, wordt inderdaad positief gereageerd op het herzien van de contactenlijst. 'Wat een bevrijdend gevoel!' post ene Anne. En Jo: 'Mijn oude en overbodige contacten daarnet zonder blikken of blozen gedeletet. Heerlijk!'

Mocht je concluderen dat je iemand liever kwijt dan rijk bent, dan nog is een harde clash volgens Suhr niet per se nodig. "Je kunt ook afspreken elkaar een tijdje niet te zien; wie weet pak je het daarna weer op. Zo heb ik met mijn beste maatje van vroeger, die ik nog ken van mijn studie, afgesproken dat onze vriendschap de komende tijd op een lager pitje staat."

"Zij is druk met het moederschap en haar leven daaromheen. Als haar kinderen wat ouder zijn, passen onze levens misschien weer wat beter bij elkaar. Een breuk is zo definitief, terwijl de vriendschap ook gewoon een andere vorm kan aannemen."

Waar Suhr in elk geval wel tegen strijdt, is het behouden van vriendschappen vanwege het argument maar-we-kennen-elkaar-al-zo-lang. "Tegen die mensen zou ik willen zeggen: het gaat om het nu! Ja, je kent elkaar misschien al sinds de kleuterschool, maar so what? Die geschiedenis kun je koesteren zonder dat je daarvoor nog met iemand hoeft af te spreken."

Emotionele band
Dan nog een onvermijdelijke vraag: is dit nou allemaal vrouwengezeur? De geïnterviewden zijn vrouwen en het is moeilijker voor te stellen dat twee mannen bij elkaar gaan zitten om eens te praten over de verschillende verwachtingen van hun vriendschap.

Psycholoog Marcelino Lopez: "Hoewel loyaliteit en trouw in sommige mannengroepen of -vriendschappen heel belangrijk zijn, denk ik dat hun relaties vaker pragmatischer en instrumenteler van aard zijn. Samen sporten, schaken, naar de kroeg - dat soort dingen. Vrouwenvriendschappen gaan meer over de emotionele band, waarin ze persoonlijke en intieme issues bespreken."

"Hoe persoonlijker en intiemer zo'n vriendschap is, hoe meer de één het als een afwijzing ervaart als de ander het laat afweten. Mannen zullen misschien wat eerder hun schouders ophalen als hun vriend weinig van zich laat horen en uiteindelijk een vriendschap laat doodbloeden."

Blogger Lindsay Vallen is met vier opgezegde vriendschappen ondertussen een ervaringsdeskundige te noemen. Haar conclusie: het was niet makkelijk, maar ze is blij dat ze heeft gedaan.

"Ik ben nu 33, ik heb een kind: mijn tijd is kostbaarder geworden. Ik heb vijf goede vrienden, echte soulmates, die altijd voor me klaar staan. Met die vijf ben ik een stuk gelukkiger dan met het aantal vrienden dat ik hiervoor had. Ook al was het pijnlijk dat aan te kaarten, het idee dat het nog járen zo zou voortkabbelen, vond ik nog pijnlijker. Dit is de beste keuze geweest."

Stap voor stap ontvrienden

Bedenk: wil je een vriendschap echt uitmaken of kun je die ook laten doodbloeden? "Wanneer je zelf iets verandert, verandert je omgeving altijd mee," zegt blogger Gaby Suhr. "Dus als jouw enthousiasme vermindert, zal je vriend dat aanvoelen. Grote kans dat hij of zij ook minder initiatief neemt. Zo lost het probleem zich eigenlijk vanzelf op en hoef je niet een onnodig kwetsend gesprek aan te gaan."

Een verlopen vriendschap hoeft niet per se definitief te worden opgezegd. Kijk of je de ontmoetingen een ander karakter kunt geven, waardoor je het wél weer leuk vindt om af te spreken. Suhr: "Je kunt voorstellen om bijvoorbeeld alleen koffie te drinken in plaats van een hele dag af te spreken. Of vraag een derde, andere vriend of vriendin erbij voor een andere dynamiek. Wie weet dat deze nieuwe opzet van jullie samenzijn zo goed werkt dat je deze wél wilt voortzetten."

Ondanks de signalen, pikt de vriend je intenties niet op. Ga dan het gesprek aan, zegt psycholoog en relatietherapeut Marcelino Lopez, maar maak het niet onnodig persoonlijk. Hij geeft een voorbeeld uit zijn eigen leven.

"Ik was vroeger een allemansvriend die altijd de deur open had staan. Nu ben ik meer gefocust op werk en een paar intimi, en vind het fijn tussendoor alleen te zijn. Dat heeft weinig met de ander te maken en alles met mijn eigen veranderende behoeftes. Als mensen vragen waarom ik ze zo weinig zie, kan ik dit prima uitleggen zonder dat ze zich beledigd voelen. Vaak herkennen ze het bij zichzelf."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden