Plus

Een vliegtuig landt, de stad is vrij

Een van de twee mysterieuze vliegtuigjes die op 5 mei 1945 op een lange zandstrip midden in Amsterdam landden, is op Bevrijdingsdag op het Museumplein te zien. Maar wat kwamen die vliegtuigjes doen? En wat had prins Bernhard ermee te maken?

Meneer Nienhuis trok veel bekijks toen hij op 5 mei, midden op de dag, met een Brits vliegtuigje landde op wat nu de Stadionkade is. Beeld Koninklijke Luchtmacht

De heer Nienhuis moet een beetje een cowboy zijn geweest, denkt historica Nino van der Enden. Nienhuis landde op 5 mei in een Brits vliegtuigje op de Stadionkade in Amsterdam.

De stad was toen al bevrijd, maar hoe gevaarlijk het nog was, bewijst de bekende schietpartij op de Dam van 7 mei.

Nieuwsgierigheid
De Duitsers waren officieel gecapituleerd, maar officieus was niet duidelijk wie nu de dienst uitmaakte in de stad. Tijdens de viering van de bevrijding openden Duitse soldaten vanaf het balkon van De Groote Club het vuur op de menigte. Er vielen 32 doden en vele gewonden.

De heer Nienhuis trok zich daar niets van aan. Hij wilde zijn familie in Amsterdam zien, zo wil de overlevering. In Het Parool van 6 mei 1945 vertelde hij: "Het feit dat wij niet wisten hoe het er hier in A'dam uitzag, was een prikkel temeer voor ons om te gaan."

De nieuwsgierigheid van het Amsterdams 4 en 5 mei comité werd gewekt door Arno van der Holst, oud-directeur van Aviodrome.

Hij had gehoord dat in een oude loods het originele vliegtuig, een Taylorcraft Auster 3, stond dat in 1945 de eerste passagiersvlucht in Nederland had gemaakt sinds de oorlog.

"Het vliegtuig is eigendom van een meneer die de landing heeft gezien," zegt Van der Holst. Hij heeft het ooit gekocht. Het toestel heeft een heel grote emotionele waarde voor hem. Ik ben in veertien maanden geloof ik veertien keer bij hem geweest en uiteindelijk heeft hij gezegd: oké, neem het vliegtuig maar mee. Je mag het tentoonstellen." (Zie kader.)

Het vliegtuig mocht dan zijn teruggevonden, niemand wist precies wat het tweepersoons vliegtuigje, bedoeld voor verkenningsvluchten, op Bevrijdingsdag midden in Amsterdam kwam doen.

Voor het comité deed historica Van der Enden al onderzoek naar de Pontonbrug die in 1945 Noord met de rest van Amsterdam verbond. Ook met het vliegtuigverhaal klopte het comité bij haar aan. "Het leek een vrij eenvoudige opdracht," zegt Van der Enden. "Maar het bleek erg ingewikkeld."

Majoor Kamphuis
Zo was het al heel lastig om uit te vinden op welke dag het vliegtuig precies was geland. "Ik heb onder andere gezocht in het Nationaal Instituut Militaire Historie en in verschillende krantenartikelen uit die tijd, maar veel bronnen spreken elkaar tegen. Zo hebben sommige kranten het over een landing op 5 mei en andere over 6 of zelfs 7 mei."

Beeld .

Wat in elk geval zeker is, is dat er twee landingen op de Stadionkade zijn geweest. Van der Enden vermoedt dat beide op 5 mei hebben plaatsgevonden, omdat sommige kranten al op 6 mei over twee verschillende vluchten reppen. Het eerste vliegtuig landde vanuit luchtmachtbasis Gilze-Rijen, tussen Breda en Tilburg, in de vroege ochtend van 5 mei op de kade om er een majoor op te halen die Kamphuis heette.

Lucht gekregen
In bronnen uit die tijd wordt hij omschreven als een belangrijk verzetsman. Hij zou informatie hebben gehad die het noodzakelijk maakte hem op dat moment op te halen. Welke informatie dat was, is onbekend.

Arno van der Holst acht het waarschijnlijk dat de verzetsman met de auto naar Amsterdam was gereden om te bekijken hoe de geallieerden in een parade door de stad zouden kunnen rijden.

De Duitsers zouden daar lucht van hebben gekregen, wat het voor Kamphuis noodzakelijk maakte snel uit de stad te vertrekken, per vliegtuig.

Van der Holsts verhaal wordt gestaafd door een boek uitgegeven in 1984: Wij vlogen als vogels van vlieger Van der Poest Clement. Hij schrijft de piloot te zijn geweest die majoor Kamphuis ophaalde op de ochtend van 5 mei 'voor de ogen van de Grüne' - de Duitse ordepolitie werd door het groene uniform destijds ook wel Grüne Polizei genoemd.

Royal Air Force
Ook feiten over de tweede landing blijken lastig te achterhalen. Dat meneer Nienhuis per vliegtuig naar Amsterdam kwam om familie op te halen, stellen ook diens nazaten.

Prins Bernhard, die zelf vliegenier was, was op dat moment op Gilze-Rijen en had Nienhuis persoonlijk aangemoedigd om naar Amsterdam te vliegen. Een lid van de huidige familie Nienhuis vertelde het Amsterdams 4 en 5 mei comité dat Bernhard zelfs had geholpen met het voltanken van het vliegtuig.

Nienhuis was in 1940 naar Groot-Brittannië vertrokken en had zich daar bij de Royal Air Force gemeld, vertelde hij in 1945 aan Het Parool. Hij was gespecialiseerd in het landen op plekken waar geen vliegveld was. De Stadionkade was zo'n plek. In 1945 was het een lange zandstrip die het mogelijk maakte om er te landen.

Landen op bijvoorbeeld Schiphol was destijds geen optie, omdat de luchthaven was gebombardeerd. Nienhuis leidde in Nederland de 'nr. 6 Dutch Auster Squadron', zoals het eskader heette waartoe ook het 5 meivliegtuigje behoorde. Zodoende had hij de positie om, na de bevrijding, op eigen houtje zijn familie op te halen uit Amsterdam.

Mensenmassa
De tweede landing vond overdag plaats en trok daardoor een hoop aandacht. Op oude foto's uit die tijd is een mensenmassa te zien die op het vliegtuig afrent. Vermoedelijk niet alleen omdat het bijzonder was dat er zomaar een vliegtuig landde. De landing bewees impliciet dat Amsterdam officieel bevrijd was.

Daarom is het zo bijzonder dat het vliegtuig nu is teruggevonden, vindt het comité. Op 5 mei is het vliegtuig de hele dag op het Museumplein te zien. Het comité hoopt dat de aandacht voor het toestel meer informatie oplevert over de landingen.

Zo doken al zeldzame filmbeelden op van een familie die toen op de Stadionkade woonde, maar ook foto's uit het archief van de familie van Harry Nienhuis. Met name de toedracht van de vlucht met majoor Kamphuis aan boord blijft echter vooralsnog met raadselen omgeven.

Informatie kan worden verstuurd naar info@4en5meiamsterdam.nl. Ook is het comité te bereiken op telefoonnummer 020-5287129

Van Stadionkade naar Museumplein

Op Bevrijdingsdag wordt het originele vliegtuig dat op 5 mei 1945 op de Stadionkade landde, op het Museumplein tentoongesteld. Het zilverkleurige vliegtuig is voor de gelegenheid weer beschilderd met de originele camouflagekleuren. Na de tentoonstelling gaat het vliegtuig terug naar de eigenaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden