Plus

Een vaccin over een jaar? Dat zou razendsnel zijn

De zoektocht naar een vaccin tegen het coronavirus is in volle gang. De kwestie in zes vragen.

Beeld ANP

1. Hoe vordert de ontwikkeling van een vaccin?

Er gaat bijna geen dag voorbij zonder hoopgevend nieuws. Dinsdag meldden twee van ’s werelds grootste medicijnproducenten (Sanofi en GlaxoSmithKline) de handen ineen te slaan, kort daarvoor werd bekend dat al op zeker vijf plekken een mogelijk vaccin getest gaat worden op proefpersonen. Een Belgische hoogleraar aan de universiteit van Oxford schat de kans hoog in dat ze daar al in september een vaccin gereed hebben.

Een maand geleden was er een soortgelijk bericht van het Amerikaanse biotechbedrijf Moderna Inc, dat toen al een eerste proefpersoon met een dosis van een mogelijk vaccin had ingespoten. Als alles volgens plan verloopt, kan in de herfst voor een beperkte groep mensen (gedacht wordt aan zorgverleners) een vaccin beschikbaar zijn. Grootschaliger distributie zou over een jaar mogelijk kunnen zijn.

2. Dat oogt als een eindeloos lange periode, waarin het virus nog talloze slachtoffers kan maken. Kan het niet sneller?

Gezien alle bestaande controlemechanismen rond de introductie van een vaccin, zou een jaar juist razendsnel zijn. Het ontwikkelen van een vaccin is doorgaans een proces van vele jaren. De eerste wetenschappers begonnen hiermee in januari, nadat China de precieze samenstelling van Sars-Cov-2 (zo heet het virus, Covid-19 is de ziekte) had vrijgegeven. 

Los van de vraag of in een laboratorium eerst bij dieren en vervolgens mensen kan worden aangetoond dat een vaccin werkt, zijn er bureaucratische hordes opgeworpen, waarin toezichthouders hun werk doen en waaraan bergen papierwerk te pas komen. Zo moeten onder meer ongewenste bijwerkingen tijdig worden ontdekt. Daar komt bij dat het eerste bruikbare vaccin niet noodzakelijkerwijs het beste is. Het kan dat zich nadien een effectiever middel aandient, wat zaken kan vertragen.

3. Hoeveel bedrijven en/of universiteiten werken hieraan?

Waarschijnlijk honderden. Maar de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft ruim 70 partijen geregistreerd. Twee samenwerkende Chinese partijen zijn in theorie het verst gevorderd met klinische tests en daarmee het dichtst bij een werkend vaccin. Als de eerste tests op mensen succesvol verlopen, moeten nog eens honderden en – als dat goed verloopt – duizenden anderen het vaccin toegediend krijgen, voordat het middel rijp is voor mondiale ingebruikname.

4. Waar komt het vaccin als eerste in omloop? En komt er één vaccin of meerdere?

Daar zal de WHO een standpunt over moeten innemen, maar de vraag is of daarnaar geluisterd wordt. Regeringen zullen zich ermee bemoeien en voorrang verlangen voor hun eigen burgers. Dat kan betekenen dat Nederland nog een tijd in de wacht staat, terwijl elders het vaccin al wordt toegediend.

5. Bij het bestrijden van sars en ebola werd ook gezocht naar een vaccin. Is de kennis daarover nu nuttig?

Die komt zeker van pas. Toch beschouwen wetenschappers die periodes ook als een gemiste kans, omdat er uiteindelijk geen vaccin tegen deze ziekten werd gevonden. Toen de epidemieën doofden, droogden prompt de geldstromen voor onderzoek op en werd de zoektocht naar een vaccin gestaakt. “Het zou nuttig zijn geweest om te weten hoe een vaccin voor verwante organismen mogelijk noodbescherming had kunnen bieden,” zei Sarah Gilbert, hoogleraar vaccinologie in Oxford, vorige maand in het blad Nature. “Als we een sarsvaccin hadden gehad, hadden we het kunnen testen voor Covid-19.”

6. Volgens de Nederlandse onderzoeksorganisatie Somo helpt het verdienmodel van grote farmaceutische bedrijven niet. Hoe zit dat?

Die ondernemingen hebben zich volgens een dinsdag verschenen rapport sinds de millenniumwisseling steeds meer omgevormd van medicijnproducenten tot investeringsmaatschappijen, gericht op het belang van de aandeelhouders. Dat gaat ten koste van de ontwikkeling van medicijnen en onderzoek naar vaccins. Onder invloed van de falende marktwerking zijn de laatste jaren niet-commerciële initiatieven ontstaan, zoals de in Oslo gevestigde Coalitie voor innovaties op het gebied van epidemische paraatheid (Cepi), dat honderden miljoenen euro aan fondsen heeft gekregen van westerse regeringen en de liefdadigheidsorganisatie van Bill en Melinda Gates. Cepi speelt nu een voorname rol in de coördinatie van de ontwikkeling van Covid-19-vaccins.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden