Plus

Een terugblik op het Passageproces: Een zware en erg mooie zaak

Betty Wind was officier van justitie in de eerste ronde van Passage, de liquidatiezaak die zich al tien jaar voortsleept. Advocaten-generaal Cynthia de Jong en Frits Posthumus deden het hoger beroep. Ze blikken terug.

Rechters, officiers van justitie en advocaten bezoeken in 2009 de plek in Osdorp waar Kees Houtman in 2005 werd vermoord Beeld ANP

Bij de rechtbank eiste u namens het Openbaar Ministerie (OM) levenslang tegen moordmakelaar Fred Ros. In hoger beroep was hij kroon­getuige en streed u zij aan zij. Dat moet een pijnlijke draai zijn voor misdaadbestrijders.
De Jong: "Het is anders om met een verdachte om te gaan die getuige wordt, dan met een willekeurige andere getuige."

Posthumus: "Maar je strijdt niet zij aan zij. Hij blijft een moordmakelaar. Hij is niet onze medestander in de bestrijding van de misdaad."

U had hem nodig, toch?
Posthumus: "Ja, maar daarmee is hij nog niet onze natuurlijke bondgenoot."

Toch wel als het de bedoeling is om samen al die andere verdachten veroordeeld te krijgen?
De Jong: "Het doel is de waarheidsvinding. ­Iemand die tot dan vooral heeft gezwegen, kan opeens de puzzelstukjes in elkaar passen. Je houdt natuurlijk altijd reserves. Als OM'er denk ik steeds: wat zijn jouw belangen? We zijn kritisch gebleven op zijn houding en op zijn ­benadering."

Was het met de veroordeelde Ros anders dan met de eerste kroongetuige, Peter la Serpe, die de hele zaak had aangezwengeld?
Wind: "Vooropstaat dat je zakelijke distantie houdt. Je wordt geen dikke vrienden. Je hebt allebei een rol in een complex onderzoek. Een zware zaak. Intensief. Veel zittingen, veel kritiek vanuit de verdediging, zowel op het OM als op zo'n kroongetuige. We hebben bij de rechtbank het gevoel gehad dat er voor ons een taak lag ervoor te zorgen dat La Serpe op de been bleef. Hij kreeg nogal wat over zich heen."

En als dank voor dat op de been houden, maakt La Serpe er een pandemonium van. Tijdens een ruzie over zijn bescherming maakte hij het OM de wildste verwijten.
Wind: "Dat laat maar weer zien dat het geen ­lelieblanke figuren zijn, die kroongetuigen."

Wat maakt de beide kroongetuigen anders?
De Jong: "Hun positie in de criminele organisatie. La Serpe heeft alles van (huurmoordenaar) Jesse R. gehoord. Ros heeft zelf ontmoetingen met de opdrachtgevers gehad. Die kon de organisatie beter schetsen."

Posthumus: "La Serpe had die bijzondere band met Jesse R. Ze deelden heel veel, maar wantrouwden elkaar ook. Ze konden niet met, maar ook niet zonder elkaar."

Dat maakt het extra bijzonder dat La Serpe ­getuigde - tegen zijn oude vriend.
Wind: "Hij zag daar enorm tegenop. Hij bedong aanvankelijk dat hij niet rechtstreeks met Jesse R. zou worden geconfronteerd. Dat was natuurlijk niet haalbaar. Toen hij eenmaal over de drempel was... Alles went, ook wat niet leuk is."

Het was het eerste proces met twee kroon­getuigen. Dat liep totaal uit de hand en duurde tien jaar. Hoe kijkt u daar op terug?
De Jong: "Toen La Serpe verklaringen aflegde over heel veel moorden en veel verdachten, stonden we voor de keuze. Je kunt niet zeggen: die moorden doen we wel, die niet. We móesten één grote zaak optuigen, want de betrouwbaarheid van La Serpe is de basis. Opknippen kon niet. Het is ons en het hof gelukt overzicht te krijgen. Dus het is niet onmogelijk gebleken."

4

Met vier keer levenslang in hoger beroep en een reeks andere straffen kwam er donderdag een (voorlopig) einde aan de Passagezaak ove­r een reeks liquidaties in de onderwereld.

Posthumus: "Jesse R. zat ook in alle zaken..."

Wind: "Vanwege de enorme belangen krijgen de verdachten en advocaten veel ruimte. Met alle wijsheid achteraf moet je vaststellen dat we dit niet anders hadden kunnen doen."

Posthumus: "Voor een goede waardering van de verklaringen van de kroongetuigen móet je het totaal kunnen bekijken."

Aanvankelijk waren La Serpes verklaringen over Willem Holleeder weggelaten, omdat hij uit angst niet over hem wilde spreken. Dat mocht niet, maar is toch gebeurd. Je kunt toch niet selectief winkelen in verklaringen?
Wind: "Ook wij begrijpen achteraf het oordeel van de rechtbank en het hof dat het zo niet had gemogen. Bij het afwegen van de veiligheid van La Serpes familie tegen de waarheidsvinding is geoordeeld dat het zonder Holleeder moest."

"Toen de aanvankelijk voortvluchtige ­Dino Soerel ook werd vervolgd voor de liquidaties (die hij met Holleeder zou hebben gepleegd), werd dat een zwaarder thema."

De consequentie was dat de kroongetuige ­bepaalde wie werd vervolgd en wie niet. Dat kan toch niet?
Posthumus: "Het OM had óók liever alles op ­tafel gehad. Hij zei: 'Dan sluit ik geen deal.'"

De Jong: "Maar we hebben het over het moment dat La Serpe net had verteld over een ­liquidatie die snel zou plaatsvinden en nog meer plannen. We móesten wel ingrijpen."

Zou u het weer zo doen?
Wind: "Nee, natuurlijk niet, met de kennis van nu. De boodschap aan nieuwe getuigen zal zijn: luister vriend, of vijand, of wat je bent: in de zaken waarover je spreekt, moet je alles vertellen over je eigen rol én over die van de anderen. Het is alles of niets."

Het hof gebruikt allebei de kroongetuigen en straft zwaar. Is dit de opmaat tot veel meer deals met criminele getuigen?
Posthumus: "De kroongetuige zal een uiterst middel blijven. Wel loopt onderzoek naar hoe men het doet in andere landen. Moeten we meer toezeggingen kunnen doen? Tegen welke misdrijven mag je een kroongetuige inzetten? Op welk moment kan het nog, dus hoe lang mag je een dossier tot je beschikking hebben voordat je de stap zet om te gaan verklaren?"

Cynthia de Jong, advocaat-generaal in het Passageproces bij het gerechtshof Beeld ANP

Wind: "We sluiten alleen zo'n deal als we anders de waarheid niet boven tafel kunnen krijgen."

U heeft vier keer levenslang geëist en dat is ook opgelegd. Het lijkt me nogal wat om de rechter te vragen om een man voor zijn hele verdere leven vast te zetten. Hoe voelt dat?
Posthumus: "Zwaar. Het is geen straf die je graag eist. Soms kan het niet anders."

De Jong: "Je leeft je in. Je weet hoe groot het is voor de verdachte, voor zijn dochters, voor de vriendinnen. Je eist het alleen als je oprecht vindt dat de veiligheid van de maatschappij het vereist. Dat het nodig is voor de vergelding en de genoegdoening voor nabestaanden. Ik vond het indrukwekkend het te eisen en ik vond het een heftig moment toen het werd opgelegd."

Wind: "Maar het gaat om verdachten die op geen enkele manier laten blijken voornemens te zijn hun leven een andere wending te geven. Je moet er rekening mee houden dat ze op ­dezelfde voet verder zouden gaan."

Frits Posthumus, advocaat-generaal in het hoger beroep Beeld ANP

De Jong: "Heel vaak zeggen nabestaanden: wij hebben ook levenslang. Je kent de enormiteit van hun verdriet en gemis, weet hoe de slachtoffers zijn vermoord. Het totale gebrek aan spijt en berouw, behalve bij de kroongetuigen."

Wat voor impact had deze enorme zaak op uw levens? Was er ooit géén Passage?
De Jong: "Als ik een zaak heb, wil ik die van kaft tot kaft hebben gelezen. Het helemaal snappen. Passage was zó groot. Zó veel. In mijn vrije tijd was ik in gedachten altijd aan het puzzelen. Het lag niet steeds op mijn schoot, maar zat heel vaak in mijn hoofd. Meer dan welke zaak ook."

Posthumus: "Je moet er lol in hebben. Als je er tegenop kijkt, moet je er niet aan beginnen. De uitkomst bleef erg onzeker. Tot het laatste moment wisten wij ook niet hoe het zou aflopen."

Wind: "Het slokt je op, maar voor een officier Zware Criminaliteit is het één van de mooiste zaken, juist door de complexiteit en telkens die verrassingen. Een paar jaar korter was geen ramp geweest, moet ik zeggen. Soms dacht ik: Gaat hier ooit nog een eind aan komen?"

Betty Wind, aanklager in het eerste deel van Passage Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden