Plus

Een slecht idee? Van der Laan accepteerde geen nee

Op het stadhuis gaat Eberhard van der Laan de geschiedenis in als de burgemeester die net zo lang doordramde tot het onmogelijke mogelijk werd ­- met steun van aanvankelijke tegenstanders. Enkele anekdotes.

Het graffiti­portret van de donderdagavond overleden Eberhard van der Laan op het NDSM-terrein in Noord.Beeld Rink Hof

Als in maart een Turkse minister tegen ieders zin naar Nederland komt om campagne te voeren in de aanloop naar het referendum over de grondwet van Turkije, is het denkbaar dat ze behalve Rotterdam ook Amsterdam zal aandoen.

Het Turkse consulaat aan het Museum­plein heeft een ideaal balkonnetje voor toespraken en als diplomaat is de minister niet te weigeren.

Wat te doen? Rotterdam heeft met noodbevelen en de inzet van de zwaarbewapende Dienst Speciale Interventies alles uit de kast getrokken, maar dat is niet de stijl die Eberhard van der Laan verkiest. Brainstormen met zijn ambtenaren levert een opmerkelijk plan op.

De gemeente meldt zelf een demonstratie aan op het Museumplein en huurt een héél luidruchtige discobus. Vlammenwerpers stoten vuurkolommen uit het dak. Daarachter op een aanhanger een enorme videowand waarop promotiefilmpjes draaien van Amsterdam als tolerante en kleurrijke stad.

Niemand zou die minister verstaan, mocht ze toch besluiten om naar Amsterdam te komen.

Stiekem is het balen als de minister uiteindelijk niet komt, maar Van der Laan heeft in elk geval niet zelf de Erdogan hoeven uithangen door een demonstratie te verbieden.

Gelukkig zijn er ook gasten die je als stad wél wilt ontvangen. Zoals de Amerikaanse president Barack Obama, die in maart 2014 naar Nederland komt voor de Nuclear Security Summit.

Die top is in Den Haag en dáár is alles zwaar beveiligd, dus deskundigen geven een negatief advies als Obama in Amsterdam de schilderijen wil zien waarover hij op school heeft geleerd - zoals hij het uiteindelijk staand voor de Nachtwacht zal formuleren.

Risico's voor de cultuurschatten
Van der Laan wil Obama per se wél naar zijn stad halen, maar zijn vaste stelregel blijft óók dat het gewone leven niet stil mag komen te liggen. Dus moet 'Potus' door de lucht, met een trits forse helikopters en dat brengt nogal wat risico's met zich mee voor de cultuurschatten in de musea.

Met name de trillingen kunnen funest zijn voor de schilderijen. Wetenschappers van TNO denken mee, op vliegbasis Gilze-Rijen wordt geoefend.

Uiteindelijk worden in de musea in elke zaal enorme pakken steenwol gezet, die trillingen absorberen. De schilderijen worden gekanteld, wat ook zou helpen, en drie lagen zeecontainers fungeren buiten als scherm voor het Stedelijk en het Van Gogh.

Als op het laatste moment iemand bedenkt dat die containers niet op bommen zijn gecheckt, moet alles worden afgebroken en weer opgestapeld - maar de schilderijen houden het en Obama spreekt bij het Rijks tot de uitverkoren leerlingen van het Swee­linck College: "Dream big dreams," zegt hij.

Boottocht
Van der Laan sloeg wel vaker een advies in de wind. Het is natuurlijk een slecht idee als na hun inhuldiging in 2013 in het paleis op de Dam koning Willem-Alexander en koningin Máxima een boottocht willen maken over 't IJ terwijl de stad de laatste Koninginnedag viert.

De hoogwaardigheidsbekleders mogen niet met de dronken meute botsen, net zo min als met bezoekers die met klapstoeltjes in de hand van de Dam naar het water wandelen.

Toch, Van der Laan accepteert geen nee. 'Het vipfeestje' mag de gewone Koninginnedag niet bederven. Het leger slaat maar noodbruggen her en der om de aan- en afvoer soepel te laten verlopen.

Strategie werd norm
Vertegenwoordigers van de Zwarte Cross, de Nijmeegse Vierdaagse en experts in crowd control verzamelen zich bovenin het Havengebouw om mee te denken over hoe die vaartocht over 't IJ én Koninginnedag kunnen doorgaan.

Aan de rand van de stad komen festivals - mét kaartverkoop, zodat de kopers ook echt gaan - en op verzoek houdt Alkmaar een groot festival om de stroom enthousiastelingen uit Noord-Holland van Amsterdam af te leiden.

André Rieu speelt met zijn orkest tot laat door op het Museumplein en de NS past tot in de nacht de dienstroosters voor het hele land aan. Het werkt en de uitgedachte strategie is nu de norm.

Zo deed Van der Laan het steeds, is op het stadhuis te horen. Demonstraties móesten doorgaan; de ernstig bedreigde Deense cartoonist Kurt Westergaard zóu spreken in De Balie in 2015 en de ­Europride ging vorig jaar in volle omvang door, óók vlak na de bloedige aanslag op de homoclub in Orlando.

Zie ook

- Burgemeester Eberhard van der Laan werkte maandenlang door, ondanks zijn ziekte. Hij deelde uit, incasseerde. Hij was kwetsbaar en scherp: De laatste maanden van Van der Laan als burgemeester.

- Geliefd was hij altijd al, maar nadat Van der Laan meldde dat hij ziek was steeg zijn populariteit tot ongekende hoogte: De burgemeester die een volksheld werd.

- Een burgervader die geliefd was bij alle Amsterdammers, maar ook een harde bestuurder die werd gevreesd door zijn ambtenaren. Joviaal en charmant, maar soms ook bot en bloedchagrijnig. Een straatvechter met een hekel aan verliezen: Amsterdam is zijn geliefde, integere doordouwer kwijt.

Eberhard van der Laan, de bepalende momenten uit zijn leven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden