Plus PS

Een ode aan Marks & Spencer: 'Altijd klanten, always rustig'

Geen cheddar cheese-kroketten meer, en ook geen lasagnelakens:  zaterdag sluit Marks & Spencer in de Kalverstraat. Journalist Els Quaegebeur is niet blij en schreef een ode aan het Britse warenhuis.

'Ik weet het, de sluiting is een beslissing van de Engelsen, maar we hadden toch wel iets kunnen verzinnen?' Beeld Lauren Hillebrandt

Mijn eerste bezoek aan Marks & Spencer in de Kalverstraat was voor een minimizer bra. Dat is een beha die je borsten kleiner doet lijken.

We spreken halverwege de jaren ­negentig en ik was net lid geworden van het Amsterdamse studentencorps, waar je, zoals bekend, tijdens de ontgroening min of meer verplicht bent liters doodgeslagen bier te drinken.

Bij sommige studenten trekt dit middels een geheimzinnig chemisch proces direct naar hun borsten, met als gevolg dat die een soort uierachtige proporties aan­nemen. Daar ben ik nooit voorstander van geweest. Vandaar: de minimizer.

Onder de indruk
Als eerstejaarsstudent in de jaren negentig ondernam je één zinnige activiteit per dag, dus ik had de hele middag gereserveerd voor Marks & Sparks, het koosnaampje van de Britten voor hun fantastische warenhuis. Nadat ik de perfecte beha voor de imitatie van subtiele borsten had gevonden, drentelde ik naar de afdeling levensmiddelen. Ik viel achterover van het stijlvolle aanbod.

Dit was een ­kwaliteitsboekwinkel maar dan voor eten, met geweldige titels. Extremely chocolatey white chocolate rings. Cheesy twists. Especially for you Let's celebrate with a rose birthday cake. The ultimate potato mash. En niet te vergeten, de invisible bonded footsies. Denk je toch meteen aan seks. Probeer dat maar eens voor elkaar te krijgen met 'naadloze enkelpantykousjes'.

Diep onder de indruk was ik ook van de chips die natuurlijk crisps heten, de zandkoekjes in blik, de grenzeloze theevarianten en zelfs van de kant-en-klaarmaaltijden, ­eigenlijk een heel ongezellige uitvinding, maar niet in de ijskast van M&S. Ik kon het allemaal niet betalen, maar ooit vast wel.

Lakens in plaats van vellen
In 2001 ging de vestiging in de Kalverstraat dicht. Ik kan me daar weinig van herinneren omdat ik toen zo ongelukkig in de liefde was dat zelfs de cheddar cheese-kroketten en lemon curd sponge roll geen troost boden. Twaalf jaar later was ie terug en sindsdien ga ik elke week.

Voor cheddar cheese, creamy tomato soup en crumpets. Marmelade koop ik er ook. Goeie mayonaise. Lasagne sheets. Briljant, toch? Lakens in plaats van vellen, zo veel lekkerder. ­Hummus. Thee die gewoon alleen tea heet. Colin Caterpillar en Percy Pig kan ik ook nooit voorbijlopen zonder ze mee te nemen.

Colin is een winegum, verkleed als rups. Percy is een varkenssnuit van snoep. Bij ons thuis doet ­Percy met 'green ear guarantee' het goed, net als Reversy Percy. Dat is Percy met zijn pootjes voor zijn ogen en op het zakje de multi-interpretabele mededeling: it's just wrong!

Always rustig
Ik koop altijd te veel (alleen voor de glutenvrije Schotse eieren heb ik een weerstands-gen). Maar ook als je niets koopt (wat onmogelijk is tenzij je een aangeboren afkeer hebt van geld uitgeven of je portemonnee bent vergeten) is het er heerlijk. Je kunt gewoon rondlopen en kijken. Dat heb ik jaren gedaan als dagelijkse zinnige bezigheid. Ik doe het nog steeds.

Jammer genoeg kan het nog maar een paar dagen. Dan is het voorbij, en nu echt. Op 14 oktober beleeft Marks & Sparks zijn laatste dag in de Kalverstraat. Er wordt veel te weinig verdiend volgens de directie in Engeland.

De vriendelijke medewerkers van de winkel snappen dat niet allemaal. Bij het rangschikken van de baklava selection zei een lieve, lijkbleke vakkenvuller met veel donshaar op zijn gezicht vorige week op zachte maar toch verontwaardigde toon: "There's always people."

Dat is waar, hoor. Er zijn altijd klanten, en toch is het ­always rustig. Zoals te verwachten in een kwaliteitsboekwinkel maar dan met eten.

Mensen gedragen zich in de M&S. Niet alleen de vele Britse Amsterdammers die er boodschappen doen. Ik hoor andersoortige Amsterdammers ook ineens 'neem me niet kwalijk' zeggen als ze niet bij de chunky three bean soup kunnen. Dat maak je bij ­Albert Heijn zelden mee.

Witwasserettes
Mijn echtgenoot - hij gaat zelf nooit, maar is altijd bereid zich enthousiast te tonen over de Red Claw pinot noir (M&S heeft ook goeie wijn) - zegt dan met een vies gezicht: "Ja, nogal wiedes, in zo'n winkel die alleen beleefd publiek aantrekt."

Ten eerste: 'zo'n winkel'? Alsof we er daar zo veel van hebben. Daarnaast: het is misschien wel waar, maar ik denk ook dat iemand zich vanzelf netter gedraagt in een winkel waar niet-schreeuwerige spullen op een niet-schreeuwerige manier worden aangeboden door niet-schreeuwerige types met een gekmakend lekker accent.

De stad had beter haar best moeten doen om onze enige Marks & Sparks te behouden. Welke route ik ook neem van mijn huis op het Singel naar de Kalverstraat, ik ontkom niet aan minstens duizend ranzige en overbodige ijs-, churros- en wafeltenten. Allemaal witwasserettes voor de Italiaanse, Turkse of oer-Hollandse maffia, als je het mij vraagt, want ik heb nog bijna nooit iemand een wafel zien eten op straat, laat staan een churro.

Conceptstore
Het is fijn dat de ­gemeente onlangs heeft besloten dat de binnenstad op slot gaat voor nog meer toeristenwinkels. Knap gedaan. Het was vast niet makkelijk een weg te vinden om nog meer koekenbakkers uit het straatbeeld te weren. Juist daarom was het misschien een opkikkertje geweest voor de ambtenaren op Economische Zaken als ze ter afwisseling eens hun best hadden mogen doen een winkel te redden die wél iets toevoegt.

'Avocado oil spread? Chocolade met chique dingetjes? Chilipeperchips? Het was er al jaren, gewoon in de Kalverstraat' Beeld Lauren Hillebrandt

Ik weet het, de sluiting is een beslissing van de Engelsen, maar we hadden toch wel iets kunnen verzinnen?

De verspreiding van aanlokkelijke millennials met een sandwichbord: 'Nog maar vierhonderd meter naar Marks & Sparks!' Een collecte. Een rondleiding voor scholieren langs alle cheddars. Tram 5 bekleed met crumpets. Gratis footsies en minimizers op de Huishoudbeurs. Zo moeilijk is het niet. Wie weet had het iets uitgehaald.

Wat zou er komen in het zwarte gat dat M&S achterlaat? Wacht, ik weet het, ik weet het. Een conceptstore! Want een mens heeft nooit genoeg ingelijste zeepaardjes, minimalistische kettinkjes en kledingstukken met sterren. Of een aandachtig gekleid bakje van een bijzondere ontwerper voor de sojayoghurt met moeilijke woordenmuesli.

Details maken een stad
Het grappige is dat Marks & Spencer al heel lang dat soort muesli en andere spullen aanbiedt waarover nu gewichtig wordt gedaan in eettentjes met vetplanten in een droogrek van sprokkelhout en een reddingsboei uit 1923 aan de muur.

Elderflower-limonade in fotogenieke flessen? Verkocht M&S al toen iedereen hier nog aan de Hero Cassis hing. Avocado oil spread? Chocolade met chique dingetjes? Chilipeperchips? Het was er al jaren, gewoon in de Kalverstraat.

De lieve donzige vakkenvuller liet me op zijn telefoon een site zien waar je Britse producten kunt kopen en laten bezorgen in heel Europa. Nog daargelaten dat je voor dat bedrag ook iets kunt uitzoeken bij juwelier Lyppens, is het ook niet leuk. Een trouwjurk zou ik nog wel online bestellen, maar voor Marks & Sparks-stuff wil ik naar de winkel. Dat dit in Amsterdam nu niet meer kan, vind ik een gemis voor ons allen.

Ja, het is een detail natuurlijk. Een probleem is het ook niet. Aan de andere kant, details maken een stad en als er maar genoeg details wegvallen, heb je wel een probleem. Een probleem waar Amsterdam lelijker van wordt. Ach, eigenlijk ken ik maar één iemand die het verlies van Marks & Spencer echt goed weet te verwoorden. Kom er maar in, Percy: It's just wrong!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden