Een Malevich ruikt naar vanille, citroen en venkel

Altijd willen weten welke geur Mondriaan heeft? In het Stedelijk kunnen bezoekers het de komende twee weken beleven tijdens de expositie #artsmellery.

Geurkunstenaar Jorg Hempenius besnuffelt één van zijn composities in het Stedelijk Beeld Dingena Mol
Geurkunstenaar Jorg Hempenius besnuffelt één van zijn composities in het StedelijkBeeld Dingena Mol

Geurkunstenaar Jorg Hempenius vindt Malevich de lolligste. Hij vertelt het met een grote grijns voor een wit doek waarop Malevich niet te zien is, maar wel te ruiken. Het gaat dan overigens niet om de man Malevich, maar om diens werk Een Engelsman in Moskou (1914). Afgebeeld op Een Engelsman in Moskou zijn onder andere een vis, een kaars en een ladder.

"Al die objecten hebben helemaal niets met elkaar te maken," zegt ­Hempenius. "Dat was de bedoeling van Malevich. Dus heb ik geblinddoekt drie willekeurige geuren gepakt die totaal geen samenhang
hebben en daar wat mee gemaakt."

Witte doeken
Het werden vanille, citroen en venkel. En zodoende zal Engelsman in Moskou nu voor eeuwig de boeken ingaan als fris geurend werk.

De expositie #artsmellery in het Stedelijk Museum bestaat uit louter witte doeken die zijn geïmpregneerd met elk een eigen geur die is gemaakt door Hempenius. Ze hangen op de eerste verdieping van de Badkuip in het Teijin Auditorium.

De doeken stellen elk een wereldberoemd schilderij voor, maar het is aan de bezoeker om eerst te ruiken en dan pas te bedenken wie erbij hoort. Een tentoonstellingsflyer bij de ingang vertelt welk schilderij te ruiken is.

Zweterig en pisserig
Dat ruiken blijkt zo makkelijk nog niet. "Ik ruik het hier al," zegt Hempenius telkens op vier meter afstand van het volgende werk. Zijn toehoorders zitten eerder met de neuzen ín het doek. Bij Liggend naakt (1913) van Leo Gestel, bijvoorbeeld. Ruiken we hout? Of is dat de lijst?

Nee, we ruiken geen hout, zegt Hempenius. Wel lavendel en indol, een geur die hij omschrijft als wat zweterig en 'pisserig'. "De vrouw op het schilderij wendt zich af met rode wangen. Alsof ze zich schaamt. Daarom heb ik die zweterige lucht toegevoegd. Die prikkelt de neus."

Zweet plus lavendel blijkt niet eens zo'n gekke combinatie. Heftiger is Mondriaans Compositie no. IV, met rood, blauw en geel (1929). Hempenius maakte er een geur voor die het midden houdt tussen een ziekenhuis en een atelier vol schoongemaakte kwasten: hout (hier wel), pepermunt en methylbenzoaat. Dat laatste ruikt een beetje naar ontsmettingsmiddel.

Aromajockey bij evenementen
"Ik vond dat de geur moest passen bij het klinische karakter van het werk, met al die strakke lijnen en vlakken. Het museum heeft me verteld dat Mondriaan erg van het contrast was, dus heb ik hout als warme toon gekozen en pepermunt als koude. Daarbij had Mondriaan een hekel aan hiërarchie, dus ik heb alle ingrediënten in gelijke verhoudingen toegevoegd."

Hempenius werkt al elf jaar als geurkunstenaar. Hij doet projecten zoals dit in het Stedelijk, maar is ook in te huren als aromajockey: dan ­verspreidt hij tijdens evenementen geuren door de ruimte met een ventilator.

Voor wie dat wat vaag vindt klinken: er is een hele business gebouwd op hoe mensen geuren beleven. Denk aan de huisgeur die grote ketens als Ikea, Zara en Abercrombie & Fitch door hun winkels verspreiden om bezoekers langer vast te houden. "Het idee is dat mensen die het lekker vinden ruiken in een winkel, langer blijven en daardoor meer kopen."

Nog een tip voor de bezoeker van #artsmellery: wie na drie schilderijen zo murw gesnuffeld is dat een aardbei niet meer te onderscheiden valt van een benzinepomp, moet even aan zichzelf ruiken. "Dat is de geur die iedereen het beste kent. Daarna zijn andere geuren ook weer beter te ruiken. Aan koffiebonen ruiken kan ook. Dat neutraliseert."

#artsmellery: t/m 7 mei in het Stedelijk Museum, gratis toegang.

Samenwerking

De expositie #artsmellery is gemaakt op initiatief van Siemens Huishoud­apparaten. Dat is misschien niet de meest voor de hand liggende partner voor het Stedelijk Museum, maar het past in de traditie van musea die steeds vaker op zoek gaan naar samenwerkingen met het bedrijfsleven om werk en tentoonstellingen te financieren.

In dit geval heeft de expositie ook nog een commercieel doel. De geurkunst prijst indirect een nieuw wasmachineprogramma van Siemens aan. Dat verwijdert geur uit kleding zonder water te gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden