Plus Dromers

Een kabelbaan over het IJ: het hoeft geen droom te blijven

Dit jaar vaker naar de sportschool? Dat kan ambitieuzer. Bas Dekker en Wim Wessels zijn van plan het IJ te overbruggen met twee kabelbanen. Een korte serie over Amsterdammers die grote dromen najagen.

'De kabelbaan waar Dekker en Wessels mee bezig zijn is geen gimmick' Beeld Studio Noa Verhofstad

Niet zelden zijn grote, tot de verbeelding sprekende plannen het resultaat van een uit de hand gelopen grap. Dit is niet zo'n plan. Wim Wessels: "Vanaf moment één hebben wij het bloedserieus genomen." Bas Dekker: "Maar toen ik die brief naar Het Parool stuurde, had ik nooit verwacht dat wij hier nu zouden zitten."

Dekker, een 44-jarige consultant, woonde net weer 3 weken in Amsterdam toen in augustus 2014 de discussie over de bereikbaarheid van Noord weer losbarstte. Het werd tijd voor een brug. Of anders wel een tunnel.

Waarom geen kabelbaan?
De kersverse inwoner van Noord kwam met een ander plan: waarom geen kabelbaan, schreef hij in een ingezonden brief. "En dan praat je niet over een gewone skilift, maar over een stadsversie waar een fiets, rolstoel of kinderwagen in mee kan."

Gooi alle associaties met tergend langzame skiliften of suffe toeristische attracties overboord. Een berglandschap visualiseren is ook niet nodig. De kabelbaan waar Dekker en Wessels mee bezig zijn is geen gimmick. Het moet een vorm van hoogwaardig openbaar vervoer worden die per uur duizenden reizigers - mét fiets - binnen een paar minuten het IJ over kan brengen. Exact 1700 personen met fiets per richting per uur, weten ze inmiddels.

Na zijn ingezonden brief werd Dekker een paar keer uitgenodigd om op discussieavonden te komen vertellen over zijn idee. Avonden waar het 99 procent van de tijd over traditionele oplossingen ging en waar hij als uitsmijter van het programma ook nog een paar minuten kreeg. Met, als hij zijn verhaal eenmaal had gedaan, vrijwel altijd enthousiaste reacties. De kabelbaan intrigeerde.

Niet alleen een gedachte-experiment
Het was na een van die avonden dat Wim Wessels (75) in de krant iets las over het idee van kabelbanen over het IJ. Het voormalig hoofd Verkeer en Vervoer van de gemeente wist precies wat Dekker bedoelde. In een boekje bij zijn pensionering in 2006 had hij namelijk zelf zo'n plan voorgesteld. "Ik help je. Let's go," zei hij tegen Dekker.

Over de bouw van kabelbanen wordt vrijwel overal ter wereld weleens gefantaseerd. Hier in de buurt waren er ooit plannen voor een kabelbaan over het IJmeer van Almere naar Amsterdam. Nooit meer iets van gehoord. Net zoals het plan voor de kabelbaan die mensen binnen 30 minuten van Amsterdam naar het strand van Wijk aan Zee moest brengen.

Dat betekent niet dat het niet kan. In steden als Koblenz, Caracas en La Paz worden al kabelbanen als een vorm van openbaar vervoer geëxploiteerd. En dichter bij huis: in Venlo wordt gewerkt aan een 450 meter lange kabelbaan over de Maas. Het blijft dus niet altijd alleen bij een gedachte-experiment.

Een goed team
Ook Dekker en Wessels zijn nu, 2,5 jaar na de brief in de krant, een paar fases verder. Al bij een eerste kop koffie kwamen ze erachter dat ze een goed team vormden. Wessels: "Hij komt uit de zakelijke wereld. Ik uit de wereld van politiek, ambtenarij en bestuur. Dat zijn de twee elementen die je absoluut nodig hebt als je iets in Amsterdam wil doen."

Samen zorgden ze dat ze eerst hun huiswerk goed op orde hadden. Er werd gesproken met vertegenwoordigers van de grote kabelbaan­fabrikanten, ingenieurs, gemeenteraadsleden, ambtenaren, banken, projectontwikkelaars en de haven. De tientallen gesprekken hadden als doel kennis te verzamelen, maar ook om de beeldvorming van 'een lullig skiliftje' te bestrijden en draagvlak te creëren.

De afgelopen 2 jaar waren ze er zeker een dag per week mee kwijt. Onbezoldigd. Omdat ze geloven in eigen initiatief en denken dat Amsterdam echt iets heeft aan zo'n kabelbaan. En omdat ze er gewoon met veel plezier aan werken. Waar ze de tijd vandaan halen? "Ik kijk weinig tv, laat ik het zo zeggen," zegt Dekker.

Snel en relatief goedkoop
Keer op keer vertelden ze de afgelopen jaren hun verhaal: een kabelbaan is snel en relatief goedkoop aan te leggen, heeft een hoge vervoerscapaciteit, werkt volledig elektrisch, hindert de scheepvaart niet en kan de gebiedsontwikkeling rond het IJ stimuleren. "Negen van de tien keer horen we: ik was sceptisch in het begin, maar nu snap ik het," zegt Dekker. Dat ze bevlogen over het project vertellen, helpt ook. "Als je ergens in gelooft, straal je het ook uit."

Een kabelbaan is in hun ogen absoluut geen concurrentie voor een brug of een tunnel. Het is aanvullend, met twee trajecten op de uiterste flanken van de stad als de meest logische plek: van de NDSM-werf naar de Houthavens en van het KNSM-eiland naar de Johan van Hasseltweg.

Wessels: "We moeten over de hele breedte van het IJ verbindingen realiseren. Daarvoor kun je wat mij betreft niet genoeg bruggen, passages en kabelbanen aanslepen."

In juni 2015 dachten ze de kabelbaan definitief op de kaart te hebben gezet. De gemeentelijke zoektocht naar nieuwe oeververbindingen - onder de titel Sprong over het IJ - was inmiddels ook van start gegaan.

Job well done
Dekker en Wessels hadden een uitgewerkt plan ingestuurd, dat door de gemeente als enige optie naast bruggen, tunnels en extra veren als 'kansrijk' werd gekwalificeerd. Dekker: "Toen dachten we: job well done. Er is draagvlak, het staat op de agenda, we hebben iets constructiefs toegevoegd."

Alleen: een haalbaarheidsonderzoek kwam bij de gemeente niet van de grond en een paar maanden later was de kabelbaan opeens uit de plannen verdwenen. Hun droom botste op de harde realiteit.

Wessels: "Met de mond wordt beleden dat ideeën van burgers natuurlijk worden opgepakt, maar in de praktijk is het moeilijk door te dringen tot het ambtelijk apparaat. Ik heb jarenlang voor de stad gewerkt en weet hoe de mechanismes werken. Zeker als het iets anders is, nieuw, een andere kijk op iets geeft. Daar heerst een eigen opvatting van hoe dingen gaan."

Of, zoals Dekker het formuleert: het is rumble in the jungle, over twintig ronden.

Kabelbaan­experts
Dekker en Wessels, inmiddels kabelbaan­experts, besloten zich niet te laten wegzetten en het zelf maar te gaan doen. Na een moeizame crowdfunding werd 20.000 euro opgehaald zodat onderzoeksbureau Arcadis aan het werk kon worden gezet. Zou een kabelbaan over het IJ echt haalbaar zijn? Over welke trajecten? En zou het te exploiteren zijn?

Afgelopen maand, in een zaaltje in Pakhuis de Zwijger, werden de resultaten gepresenteerd. Die bevestigden wat Dekker en Wessels eigenlijk al wisten. De kabelbanen, op honderd meter boven het IJ, zijn binnen een paar jaar te realiseren en met 53 miljoen euro per stuk relatief goedkoop.

De capaciteit is hoog: elke kabelbaan kan per uur tussen de 3400 en 11.000 passagiers vervoeren, afhankelijk van het aantal fietsen aan boord. Ter vergelijking: de Buiksloterwegveer vervoert dagelijks 25.000 passagiers. Met elke 30 tot 40 seconden een nieuwe cabine is wachten bijna niet nodig. En met een snelheid van 29 kilometer per uur ben je binnen enkele minuten aan de overkant.

Extra investering
Met een extra investering van 60 miljoen zou de NDSM-baan kunnen worden doorgetrokken naar metrohalte Isolatorweg, waarmee het gebied tussen de Houthavens en Sloterdijk ontsloten kan worden. Voor een soortgelijk bedrag kan het traject worden doorgetrokken naar het toekomstige metrostation Noorderpark. Vanaf het KNSM-eiland zou je er binnen 4,5 minuut zijn.

Volgens Arcadis zijn de kabelbanen met kaartjes tegen een reguliere ov-prijs al snel rendabel. Dat maakt deze vorm van openbaar vervoer aantrekkelijk voor private investeerders, de gemeente zou zelf de portemonnee niet hoeven trekken. Als de gemeente zich nu achter de plannen schaart, kunnen ze binnen 4 tot 5 jaar al operationeel zijn.

Dus gaat de lobby voor kabelbanen de komende maanden gewoon door. Dekker en Wessels hopen dat als het college binnenkort een voorkeursbesluit neemt, de kabelbaan toch terugkeert in de plannen. En in het uiterste geval zou de gemeenteraad met een motie de druk op kunnen voeren.

Details
"Kijk, daar ongeveer, bij de Klaprozenweg, zou een startstation kunnen komen," zegt Dekker op de Werfkade, in de buurt van de NDSM-werf. Waar het IJ op zijn breedst is. Het is er ijzig koud. Met zijn vinger wijst hij de lijn aan waarlangs de kabelbaan zou kunnen komen. Omhoog naar een 100 meter hoge mast, vlak langs de nieuwbouwpanden. Daarna zou de oversteek naar het IJ beginnen, richting de Minervahaven.

Hardop denkend vullen de twee bevlogen voortrekkers details van de kabelbaan in. Door sensoren op de panden langs het traject zou het 'smartglass' van de cabines ondoorzichtig kunnen worden gemaakt om inkijk te voorkomen. "En in plaats van een mast zou je hier zelfs een gebouw van 100 meter hoog neer kunnen zetten," zegt Wessels. "De kabelbaan kan er dan mooi tussendoor gaan."

Maar lang durven de twee niet te dromen. Eerst moet er maar eens groen, of in ieder geval oranje, licht komen bij de gemeente. Pas dan kan er bij investeerders worden aangeklopt voor een startkapitaal. Het is erop of eronder dit jaar. Anders verdwijnen de plannen in dezelfde lade als die van de kabelbaan naar Almere of Wijk aan Zee.

Opties over 't IJ

Het afgelopen jaar heeft de gemeente onderzocht wat de meest kansrijke locaties zijn voor bruggen en tunnels over of onder het IJ. Volgende week, als het reces is afgelopen, neemt het college een voorkeursbesluit. Dan wordt duidelijk op welke plek en onder welke voorwaarden er bruggen en tunnels kunnen worden aangelegd.

Een samenwerkingsverband van onder meer Filmmuseum Eye, de A'DAM Toren en de projectontwikkelaars van woontorens op Overhoeks lobbyt voor een tunnel naar Centraal Station. Dat zou een 15 meter brede 'levendige passage' moeten worden met horeca en winkeltjes.

Daarnaast is er de lobbygroep 'Brug over het IJ', die zich al jaren inzet voor de aanleg van twee bruggen. Vanuit de haven en de provincie is daar weerstand tegen, uit angst voor belemmering van het scheepvaartverkeer. Op het Havengildediner zei minister Kamp onlangs: "Dat brede IJ, zonder bruggen, zonder blokkades. Dat zouden we zo moeten houden." Hij sprak daarbij niet namens het kabinet.

Of er toch nog ruimte is voor minder traditionele oplossingen, zoals een kabelbaan, moet volgende week ook blijken. Op het voorkeursbesluit volgt nog een inspraakprocedure.

Dit is het derde deel van een korte serie over Amsterdammers die groots durven te denken. Lees ook deel 1: Dromen in Amsterdam, de mirakelstad van devotie [+] en deel 2: De droom van Akwasi Frimpong: goud winnen voor Ghana, op een slee [+].

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.