Eén jaar na MH17: 'Ik kon het verdriet niet blijven delen'

Vandaag is het een jaar geleden dat vlucht MH17 van Amsterdam naar Kuala Lumpur boven Oekraïne uit de lucht werd geschoten, vermoedelijk door een BUK-raket. Twee van de 298 inzittenden waren Frank van der Weide (50) en Helen Borgsteede (38) uit Amstelveen, die zich opmaakten voor een rondreis van drie weken door Maleisië. Het Parool sprak vorige week Helen's broer Ronny Borgsteede (45).

Armbandjes die aan nabestaanden werden uitgereikt bij de ceremonie in Eindhoven, toen de lichamen van de slachtoffers in Nederland arriveerden. Beeld Mats van Soolingen
Armbandjes die aan nabestaanden werden uitgereikt bij de ceremonie in Eindhoven, toen de lichamen van de slachtoffers in Nederland arriveerden.Beeld Mats van Soolingen

Aan de keukentafel toetst Ronny Borgsteede (45) met een vinger 'Laatste filmpje in MH17' in op zijn iPad; met de andere, gespreide hand schermt hij de Googlezoekresultaten af. Het is bijna een jaar geleden dat zijn jongste zusje Helen (38) en haar vriend Frank van der Weide (50) uit Amstelveen omkwamen bij de MH17-ramp, maar nog steeds heeft hij weinig gezien van de aanhoudende nieuwsstroom en bijbehorende beelden.

Hier liggen ze
Die eerste weken was de berichtgeving te omvangrijk voor de ontredderde families, nu is er de vrees voor confronterende beelden die ongevraagd het scherm kunnen vullen. 'Ik blijf bang voor dat onverwachte, een presentator die plots zegt: 'Zie ze hier liggen', terwijl de camera een stapel lichamen in beeld brengt.'

De laatste beelden uit de Boeing 777, minuten voor vertrek, bekeek hij wel. Veertien seconden film die op zijn netvlies staan gebrand: op de voorgrond een passagier die zijn rugzak in een bagagevak stopt en op de achtergrond staat, niet te missen met zijn kenmerkende rossige haar, zijn zwager en vriend. Twee handen aan het bagagevak en een lachende blik opzij, waar vermoedelijk Helen zit.

Plattegrond
Twee dagen na de ramp zag hij de video voor het eerst. Fuck, het was echt: de vliegtuigstoelen, de stewardess op het rechtergangpad, de lach op Franks gezicht, die zichtbare zin in drie weken vakantie. 'Ik zag hetzelfde enthousiasme als de avond voor vertrek, toen we met ze spraken via Skype. Ze hadden er zelfs een plattegrond van Maleisië bij gepakt om te laten zien welke route ze zouden gaan afleggen.'

Het wás ook een mooie tijd voor de familie. Frank had net zijn vijftigste verjaardag groots gevierd en met het hele stel waren ze een week naar Griekenland geweest om het vijftigjarige huwelijk van hun ouders te vieren. Maar op donderdagmiddag 17 juli kwam het telefoontje van zijn vrouw Annemiek, op het werk. 'Ik ontkende, ik was zo boos. Ik belde mijn moeder, zij moest me zeggen dat het allemaal niet waar was. De stilte aan de andere kant van de lijn duurde te lang.'

Bizar
Het is het grote contrast van voor en na MH17 dat Ronny een jaar later nog steeds niet met elkaar kan rijmen. 'Toen was het een mooi feest en een fijne vakantie met elkaar, nu is het de afsluiting van onze tijd samen. Ik vind het bizar, het conflicteert.' Het maakt ook dat hij de begraafplaats liever niet bezoekt. 'Omdat ik niet wil dat ze daar liggen. Je hebt het te accepteren, maar dat betekent niet dat je het ook doet.'

Het woord bizar gebruikt hij veelvuldig, voor alles wat de families Borgsteede en Van der Weide het afgelopen jaar met elkaar meemaakten. Het rouwproces kreeg nog amper een kans door de vele nieuwsberichten, de ceremonies in Eindhoven, de verlossende telefoontjes van de familierechercheurs, de begrafenis en herdenkingen. 'Bekijk ik ons door andermans ogen, dan zie ik een verslagen familie die heel hard werkt om te blijven wat zij is.'

Schoon
Draaide het gezin in maart weer een beetje, kwam er weer een telefoontje: ze konden de wrakstukken bekijken op vliegbasis Gilze-Rijen. 'Ik had het niet verwacht, maar wat ik in die loods zag, heeft mij heel hard getroffen. Je ziet een fragment van een bagagebak op de grond liggen, en tegelijkertijd zie je weer het beeld voor je van Frank in dat gangpad.'

Tot dat moment was de ramp 'schoon' geweest voor de familie - nette kisten uit een vliegtuig, mooi ceremonieel, een keurige rouwstoet. 'In je hoofd weet je dat het allesbehalve mooi en schoon is, maar wij zijn niet in Donetsk geweest om te zien, om te ervaren, om te wéten. In die loods lag een stuk van het exterieur met de raampjes en ik ontkwam er niet aan: ik zag hun gezichten, die van andere passagiers, van kinderen. Daar zag ik de wreedheid.'

Dilemma
Wreed, maar wel het enige tastbare van de ramp die letterlijk zo ver van de familie verwijderd bleef. Meer dan Helens ring en horloge en twee kisten hebben ze nooit gezien. De familierechercheurs hadden ze afgeraden de lichamen te bekijken, en de familie besloot niet anders. 'Rationeel begrijp je dat, maar tegelijkertijd is het een onmenselijk dilemma. Hoe kan ik mijn zus zo achterlaten?'

Ronny gelooft wel dat hij ze samen heeft begraven, maar sinds die avond voor het vertrek heeft hij ze nooit meer gezien. 'Dit,' hij legt zijn hand op zijn eigen onderarm, 'is er nooit geweest. Geen echt afscheid, dat is de kern van deze ramp.'

Bevoorrecht
Dan denkt hij aan de nabestaanden die hun geliefden niet terugkregen, en praat hij door zijn tranen heen. 'Het waren vier weken van strijd voor wij dat telefoontje kregen. Ik voel hoe wreed het is dat er mensen zijn die wellicht nooit meer bericht krijgen. Op een vreemde manier zijn wij bevoorrecht geweest.'

Nu 17 juli naderbij komt, wordt hij vaak emotioneel als hij over de ramp en Helen en Frank praat. 'Ik ben nu zo moe. Hadden we elkaar drie maanden geleden gesproken, dan was ik niet zo geweest; op mijn werk ben ik gewoon weer een collega en voor mijn kinderen de lachende papa in het zwembad. Het verdriet is een deel van me, het beheerst niet alles.'

Abrupt voorbij
Hij hoort het zichzelf zeggen, maar hij weet dat het nog steeds meer wens dan waarheid is. 'Het is moeilijk dat je je verslagen voelt, terwijl je uit alle macht wilt blijven zien waarom het leven leuk is.'

Al vier weken na de ramp vertrok de hele familie voor een midweek naar de Veluwe. 'Je wilt je kinderen blijven geven wat er was. We waren net aan een fietstocht begonnen toen de telefoon ging: Frank was geïdentificeerd. Dan is de vakantie abrupt voorbij en voel je dat je het weer niet hebt kunnen waarmaken.'

Het hele jaar bleef hij proberen: op pad met zijn dochters van negen en elf, het werk oppakken, het contact met Malaysia Airlines en de familierechercheurs, het afscheid organiseren, de complete omgeving bijpraten. 'Je bedenkt van alles; net na de ramp vond ik dat ik de buurvrouw moest informeren; na vier weken bedacht ik dat ik echt weer moest werken. Maar ik hield het allemaal niet vol.'

Terug
Het is nog volop gaande, maar hij weet dat het verlies van zijn zus en vriend hem verandert. Hij is stiller, soms wat afwezig, verjaardagen slaat hij over - te veel smalltalk, vrienden krijgen een meer directe Ronny. 'Na het zoveelste sympathieke telefoontje van een vriend heb ik gevraagd of hij niet meer wilde bellen. Ik kon het verdriet niet blíjven delen, hoe bot dat ook was. Hij maakte er een grap van waar ik om moest lachen, en toen was het weer duidelijk: dát had ik van hem nodig.'

Nu het bijna een jaar geleden is, merkt Ronny dat hij 'terug moet', zoals hij het zelf omschrijft. Hij is begonnen met het lezen van de berichtgeving van kort na de ramp, over het conflict en de politieke reacties. 'Ik wil me erin verdiepen, ik kan niet verder als ik niet begrijp wat zich precies heeft afgespeeld in Oekraïne.'

Het proces rond de schuldvraag wil hij volgen, de familie nam een letselschadeadvocaat in de arm - niet voor een genoegdoening of wraak, maar gerechtigheid en rust. 'Het blijft abstract, maar het is íets. Ik kan het toch niet over mijn kant laten gaan? Hoe moet ik mijn kinderen vertellen dat het verhaal stopte bij de terugkeer van twee kisten?'

Op verzoek van het Rijk vinden er in Amsterdam vandaag geen openbare herdenkingen plaats. Wel voeren overheidsgebouwen in de stad op instructie van premier Rutte de Nederlandse vlag halfstok. In Nieuwegein komen nabestaanden uit binnen- en buitenland bij elkaar om te herdenken. Daarbij zijn ook premier Rutte en andere bewindslieden aanwezig.

Ronny Borgsteede. Beeld Mats van Soolingen
Ronny Borgsteede.Beeld Mats van Soolingen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden