Plus

'Een groep gaat in het donker sneller over de schreef'

De overlast op de Wallen heeft zulke schrikbarende vormen aangenomen, dat de gemeente gedragswetenschappers inzet om de problemen het hoofd te bieden. Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit, vertelt hoe agressief groeps­gedrag het beste kan worden aangepakt.

Gedragswetenschapper Paul van Lange Beeld Rink Hof

De afgelopen twee weken heeft de politie bijna driehonderd mensen op de Wallen opgepakt. Veel van de incidenten betreft groepen jongeren die overlast en vechtpartijen veroorzaken. In september kreeg een groep mannen ruzie met drie Roemenen, waarbij een man werd doodgeslagen.

Hoogleraar Paul van Lange (55) van de faculteit gedrags- en bewegingswetenschappen van de VU denkt dat gedragswetenschappers kunnen helpen dit soort geweld te verminderen. Hij geeft daarom cursussen gedragspsychologie aan burgemeesters.

"Tussen groepen kan het veel sneller ontvlammen dan tussen individuen. Mensen nemen in een groep meer risico. Ze kunnen zich verbergen in de groep. Dat zie je vooral bij jongens tussen de vijftien en pakweg dertig jaar. Ze durven meer te zeggen, want ze voelen zich veilig."

Hier kan alles
Het is zeven uur 's avonds en de drukte op de Wallen neemt zienderogen toe. Van Lange staat op de Majoor Bosshardtbrug op de Oudezijds Achterburgwal, waar enkele dagen geleden nog Engelse toeristen ruzie maakten en één van hen bloedend het Prostitutiemuseum in rende.

"Toeristen komen naar de rosse buurt en zien de prostituees achter de ramen zitten. Dat zijn ze niet gewend en dat roept meteen een bepaald beeld op: 'Hier kan kennelijk alles.' Ze denken dat de normen hier anders en ruimer zijn en daar gaan ze zich vervolgens ook naar gedragen."

"Ze leggen associaties en denken dat de regels en de naleving ervan ook soepeler zijn. Ze maken lawaai, schreeuwen hard, laten hun rotzooi slingeren en permitteren zich meer vrijheden, helemaal als groep. Een schreeuwt, en de ander schreeuwt nog harder. Een groep zoekt de randjes meer op dan individuen."

Voorspeller van agressie
Dit groepsgedrag wordt versterkt als de ruimte beperkt is, dus in stegen en grachten waar je 's avonds nauwelijks nog doorheen kunt. "Een kleine ruimte is een katalysator voor agressie. Mensen voelen zich sneller opgelaten en worden agressiever als iemand ze de pas afsnijdt."

Dat er weinig politie en handhavers op de Wallen rondlopen, verbaast Van Lange. "Dat versterkt het gevoel dat alles kan. Agenten hoeven niet overal te lopen en alle individuen in de gaten te houden. Maar zet politie of handhavers 's avonds op drukke plekken in en laat ze die groepen in de gaten houden. Je zult zien dat door hun aanwezigheid de agressie minder wordt."

Beeld Hanneloes Pen

Vechtpartijen gebeuren vaak 's avonds en dat heeft niet alleen te maken met alcohol. "Uit recent onderzoek is gebleken dat mensen in het donker sneller grensoverschrijdend gedrag vertonen."

"Stel dat in een donkere kamer mensen dobbelstenen moeten gooien en zij meer geld krijgen als de worp hoge cijfers oplevert. In een donkere kamer zal men sneller stiekem nog een keer gooien als de worp laag was. In een lichtere kamer liegen mensen minder, zijn ze eerlijker en fatsoenlijker."

Dimmer
Een tweede idee is dus de Wallen beter te verlichten als de drukte toeneemt, vooral op donkere plekken en in stegen. "Niet vlak bij de ramen en niet met fel tl-licht, maar met een dimmer. De bezoekers zullen het nauwelijks merken maar voelen zich minder anoniem en zullen zich fatsoenlijker gedragen. Drukke plekken worden rustiger, de agressie neemt af."

Ook moeten de Wallen schoner worden en meer nette openbare toiletten krijgen en geen walmende pissoirs. "Als het er netter uitziet, is er minder normoverschrijdend gedrag."

Het inzetten van hosts zoals op het Rembrandtplein, werkt volgens Van Lange goed. "Een host is een charmant gebaar. Benader de bezoeker positief. Probeer ze te helpen en stel je niet op als ordebewaker. Uitsmijters weten: ga niet het conflict aan; bied mensen de ruimte zonder gezichtsverlies weg te komen."

Tiengebodenbordjes als bij voetbalvelden? "Verwacht daar niet veel van. Wat op de Wallen gebeurt, is onbewust gedrag. Als je bordjes plaatst, wees dan concreet. Dus: 'niet spugen!'"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden