Plus

'Een film over mijn leven: who cares? Mijn leven is poëzie'

Hij staat liever niet in het middelpunt van de belangstelling, maar een film over poëzie kon Remco Campert (87) niet weerstaan. De dichter schittert in een documentaire van John Albert Jansen.

Remco Campert (m) zondag, tijdens de première van Verloop van jaren Beeld anp

Zijn vrouw Deborah komt binnen en werpt een slof sigaretten op tafel. Tot groot genoegen van Remco Campert, die er direct eentje uit een pakje vist en aansteekt. Al 87 is hij en nog volop aan het werk. Hoewel hij al zijn hele leven ook proza en columns schrijft, is hij bovenal dichter: een van de grootste die ons land heeft voortgebracht.

In de documentaire Verloop van Jaren - Dichter bij Remco Campert zien we een breekbare maar toch krachtige Campert tijdens de dagelijkse potjes scrabble met zijn vrouw, de gesprekken met zijn dochters, op weg naar de uitreiking van Prijs der Nederlandse Letteren en voordragend uit eigen werk.

Filmmaker John Albert Jansen kreeg de vrije hand en de samenwerking met cameraman Jeroen Wolf, de stiefzoon van Campert, leverde intiem beeldmateriaal op. "Ach, je moet je er niet te veel mee bemoeien," zegt Campert laconiek, met een knikje naar John Albert Jansen. "Het is zíjn film, niet de mijne."

Levenskracht
"John maakt prachtige films over dichters en de dichtkunst. Een biografische film was niet de bedoeling, voor mij is de poëzie de bedoeling. Een film over mijn leven: who cares? Mijn leven is poëzie."

"Noteer dat maar," reageert Jansen lachend. "De gedichten zijn het vehikel voor de film. Ik begon vanuit de tone of voice, een sfeer. Ik wilde geen film maken over gebeurtenissen en jaartallen of voetnoten in de literatuurgeschiedenis. Of dat we nog een keer zouden vertellen wanneer Remco is geboren, of dat hij deel uitmaakte van De Vijftigers."

"Verloop van Jaren gaat over weemoed en vergankelijkheid, over kwetsbare momenten en over de levensvreugde en de levenskracht die de poëzie brengt. Het gaat meer om stemmingen dan om meningen. Als iets mij ontroert, wil ik dat graag overbrengen en vormgeven. Met mijn films probeer ik losgezongen te raken van de actualiteit. Poëzie en muziek zijn daar heel goede middelen voor."

Universum
Na 65 jaar schrijven is het nog altijd vooral de dichtkunst die Remco Campert gaande houdt. Het is iets wat altijd in je kop aanwezig is, zegt hij. "Ik heb heel veel geschreven in mijn leven. Dan denk ik weleens: is het niet genoeg geweest? Maar als ik me voorstel dat ik ermee ophoud, zie ik een onherbergzame vlakte voor me.

Mijn leven staat kennelijk toch in dienst van schrijven. Je verwoordt de indrukken die zich in je afspelen. De grondprincipes verwondering en nieuwsgierigheid zijn in die jaren niet veranderd. Ik zal tot mijn laatste snik schrijven. Ik heb een aantal columns; het is goed om dingen te hebben die je móét doen. Verder schrijf ik poëzie en ben ik met een paar verhalen bezig. Of die ooit afkomen, weet ik niet. Op die verplichte deadlinedingen na heeft een schrijver geen haast."

De documentaire speelt zich voornamelijk af in het huis van Campert in Amsterdam. "Remco is niet meer zo mobiel, dus dit is zijn universum: dit huis, dit raam waarachter het leven zich afspeelt," zegt John Albert Jansen. "Het leven wordt enkelvoudiger en kleiner, maar de geest blijft eigenlijk even groot als vroeger."

Tien antwoorden
Campert laat zich in de documentaire kennen als een soms wat naar binnen gekeerde man, niet als een grote prater. Zijn dochters merken op dat het voor hen lastig was hun vader echt te leren kennen. Tegelijk zijn de dingen die hij zegt wel geestig en raak.

"Ik reageer vaak secundair, te laat. Ik ben zo gewend om alles wat ik denk op te schrijven. Dat maakt het praten soms moeilijk, net als om iets meteen helder te kunnen formuleren. Aan vragen zitten zo veel facetten. Als jij me zou vragen hoe het met mij gaat, zou ik wel tien antwoorden kunnen geven. Wat ik wil zeggen, is niet altijd in één zin vast te leggen."

"Dit ben ik dus in de visie van anderen," antwoordt Campert op de vraag of hij zichzelf herkent in het portret. "Wie ik zelf ben, weet ik nog steeds niet. In de spiegel kijken helpt daar niet bij. Ik denk dat ik het meest mezelf ben in mijn poëzie."

Tweede Wereldoorlog
De laatste tijd is hij veel aan het schrijven over actuele onderwerpen zoals de aanslagen in Brussel en de bootvluchtelingen die verdrinken. Maar ook over de Tweede Wereldoorlog, vertelt hij in de documentaire. "Ik denk dat het met mijn leeftijd te maken heeft dat ik meer terugkeer naar de eerste periodes in mijn leven die van belang zijn geweest. De oorlog komt nu veel terug, dus dat ben ik aan het 'wegdichten'."

"Mijn vader, de dichter Jan Campert, is omgekomen tijdens die oorlog in concentratiekamp Neuengamme. Ik heb indringende beelden aan de oorlog overgehouden: van de parachutisten, de Duitsers die Den Haag in trokken en de NSB'ers die langs de weg stonden. En van de gevechten tussen vliegtuigen in Epe, waarbij af en toe een vliegtuig neerstortte. Duitsers die het huis binnenkwamen en een kop koffie kregen."

"Dat laatste is een ontroerend element van zo'n oorlog: ze waren eigenlijk op zoek naar huiselijke warmte. Mijn vriendje Kees en ik hadden op een gegeven moment gehoord dat de bevrijders in Apeldoorn waren en besloten ze tegemoet te lopen, maar de weg werd voortdurend beschoten door Engelsen die Duitsers die op de vlucht waren in hun auto's bestookten. We moesten steeds in de mangaten langs de weg duiken om ons eigen leven te redden."

"Zulke dingen ben ik nu aan het samenvatten. Dan kan ik weer de toekomst in. Op den duur zal ik het ook wel publiceren, denk ik, maar dat heeft nog tijd. Ik heb de tijd."

Verloop van Jaren - Dichter bij Remco Campert is woensdag, donderdag en vrijdag nog te zien op het Idfa, dat duurt t/m 27 november. Vanaf 26 november draait de documentaire ook in de reguliere bioscopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden