Plus Filmrecensie

Een fatale liefde voor verderfelijke abstracte kunst

De vrijzinnigheid en artistieke vernieuwing die zo nadrukkelijk gevierd worden in het verhaal,  ontbreken in Werk ohne Autor in de uitvoering in alle toonaarden.

Sebastian Koch als nazi-arts Seeband in Werk ohne Autor. Beeld webupload

"Tegen niemand zeggen hoor, maar ik vind het mooi." In het Dresden van 1937 bezoekt de 8-jarige Kurt met zijn levenslustige tante Elisabeth een tentoonstelling van door de nazi's als 'Entartete Kunst' aangewezen werken - verderfelijke moderne kunst.

De goedkeuring die Elisabeth stiekem uitspreekt, stelt Kurt gerust: ook bij hem zetten de abstracte werken van makers als Kandinski en Picasso een luikje in zijn hoofd open. De vrijzinnigheid die Elisabeth zichzelf gunt, wordt haar fataal: van nazi-arts Seeband (Sebastian Koch) krijgt ze de diagnose schizofreen, waarmee hij haar tot 'euthanasie' veroordeelt.

Regisseur Florian Henckel von Donnersmarck neemt in zijn derde speelfilm Werk ohne Autor, die vooral draait om het latere kunstenaars­leven van Kurt (Tom Schilling), ruim de tijd om de voorgeschiedenis van diens tante uiteen te zetten.

Die vormt dan ook het emotionele hart van de film - zowel in zijn dramatische verhaallijn als in Kurts ontwikkeling als kunstenaar. Die levensloop is vrijwel een-op-een gebaseerd op die van de Duitse kunstenaar Gerhard Richter. Henckel von Donnersmarck neemt doelbewust afstand van die geschiedenis ten faveure van fictie.

Dat komt zijn film, episch van opzet maar conventioneel van stijl, niet ­altijd ten goede. Toch schopte hij het ermee tot de shortlist voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film - Henckel von Donnersmarck won die prijs in 2007 al eens met zijn debuut Das Leben der Anderen.

Na de oorlog groeit Kurt op in Oost-Duitsland, waar hij zich opwerkt tot beloftevol kunstenaar, maar worstelt met de strenge eisen die aan de kunst worden gesteld.

Werk ohne Autor

Regie Florian Henckel von Donnersmarck
Met Tom Schilling, Sebastian Koch,
Paula Beer
Te zien in De Balie, Cinecenter, City, Eye,
Filmhallen, Het Ketelhuis, The Movies,
Rialto, Studio K, Tuschinski

Hij wordt verliefd op modestudent Ellie (Paula Beer), die niet alleen in haar naam zijn gestorven tante in herinnering brengt. De twee vluchten naar het Westen, waar Kurts kunstenaarschap eindelijk vrij van ideologische onderdrukking tot wasdom kan komen.

Maar dat verleden, en nazi-arts Seeband, blijven hem achtervolgen. Voor Richter had het nog wel iets fictioneler gemogen. Hoewel hij in de voorbereidingen voor de film medewerking aan Henckel von Donnersmarck verleende, distantieerde hij zich na de première van film en maker.

De regisseur zou ondanks zijn fictionalisering te hard zijn best doen om de film aan Richters naam op te hangen, stelde de schilder. Er valt iets voor te zeggen. Werk ohne Autor is een film die hinkt op twee gedachten: hij wil iets zeggen over de complexiteit van echte ­mensenlevens, maar strijkt die complexiteit juist aan alle kanten glad.

Paradoxaal genoeg wordt het waar­gebeurde centrale incident nu het in fictie is gegoten ongeloofwaardig. ­Erger is dat de vrijzinnigheid en artistieke vernieuwing die zo nadrukkelijk gevierd worden in het verhaal, in de uitvoering juist in alle toonaarden ontbreken.

Wekelijks een overzicht van de nieuwste hotspots, uitgaanstips, films en restaurants in je mailbox? Schrijf je dan nu in voor de Stadsgids-nieuwsbrief van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden