Plus

Een blik lezen we heel snel verkeerd

Mensen hebben moeite de emoties te lezen op de gezichten van mensen van een andere etnische groep. Sociaal psycholoog Pum Kommattam deed onderzoek.

Vooral ingewikkelde emoties als schaamte of spijt kunnen gemakkelijk verkeerd begrepen worden. Beeld Getty Images

Het is een gevoelig onderwerp, weet Pum Kommattam. "De meeste mensen hebben de beste intenties en willen niet discrimineren, maar dat blijkt in de praktijk toch lastig te zijn."

Kommattam heeft zich in zijn onderzoek gericht op de interpretatie van emoties op het gezicht van mensen uit andere etnische groepen. In een oogwenk schatten mensen de houding van anderen in, of zien vooroordelen bevestigd.

Beoordeling vindt plaats op basis van - vaak incorrecte - oordelen over de groep waartoe die ander behoort. "Bepaalde ideeën over een groep leiden ertoe dat mensen de reactie op een situatie heel anders kunnen lezen dan die bedoeld is," aldus Kommattam.

Bijvoorbeeld: de uitdrukking van een Marokkaanse jongen die op school iets verkeerd doet en schaamte toont, wordt door de Nederlandse docent als desinteresse opgevat. "Die jongen kan berouw tonen, maar juist verweten worden de situatie te gemakkelijk op te nemen. Daarmee wordt het vooroordeel versterkt en wordt de jongen bestraft, terwijl hij berouw toont."

Ingewikkelde emoties
Kommattam wilde weten hoe de intensiteit van emoties door leden van andere etnische groepen gelezen wordt. Hij deed experimenten waarbij witte Nederlanders afbeeldingen te zien kregen van gelaatsuitdrukkingen van witte mensen en van mensen uit de Arabische wereld.

De respondenten moesten steeds voor vier emoties op een schaal van nul tot honderd aangeven in hoeverre deze in het gezicht aanwezig is.

Uit het onderzoek van Kommattam blijkt dat als de omstandigheden waarin iets gebeurt, de context, niet bekend is, gelaatsuitdrukkingen gemakkelijk verkeerd gelezen kunnen worden. Dat geldt vooral voor meer ingewikkelde emoties. Schaamte - en spijt zoals in het voorbeeld van de Marokkaanse jongen - blijkt lastiger dan blijdschap.

Juist die meer subtiele uitdrukking van emoties blijken mensen van andere etnische groepen moeilijk te kunnen lezen en veelal negatiever te interpreteren. Waar komt die mis­interpretatie vandaan? Volgens Kommattam is sprake van een zogenoemd empathy gap, een gebrekkig vermogen om bepaalde gevoelens aan andere groepen toe te schrijven. Maar wellicht ontbreekt het onbewust ook aan de wil om die emoties te kunnen lezen.

Zo zou, ook zonder dat men dat wil, bij witte West-Europeanen sprake kunnen zijn van dehumanisering van andere groepen. In andere woorden: niet-Europeanen zouden door Europeanen als minder volwaardig gezien worden.

"Dat vinden mensen met de beste bedoelingen niet prettig om te horen, maar het kan een onbewust overblijfsel zijn van het superioriteitsgevoel van Europeanen ten opzicht van mensen uit andere delen van de wereld."

Context is essentieel
Los van de vraag in hoeverre dehumanisering van niet-Europeanen door Europeanen een rol speelt, maakt het onderzoek van Kommattam nog maar eens duidelijk hoe gemakkelijk de uitdrukking op een gezicht verkeerd geïnterpreteerd kan worden. Daarom is het volgens de sociaal psycholoog altijd van belang de context bij die interpretatie te betrekken.

"In interculturele communicatie is het verstandig niet blind te varen op wat je denkt dat iemands gezicht uitdrukt. De omstandigheden waarin iets gebeurt zijn essentieel. Om beter te communiceren is het van belang moeite te doen om elkaar te begrijpen en meer informatie te verzamelen alvorens een oordeel te vellen."

"Als witte mensen er rekening mee houden dat ze minderheden vaak ten onrechte verkeerd lezen en behandelen, zullen toekomstige interculturele interacties soepeler verlopen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden