PlusInterview

Echtpaar Yunus: De dictatuur ontvlucht

Na anderhalf jaar cel in Azerbeidzjan zijn mensenrechtenactivisten Leyla en Arif Yunus sinds december vrij. Het echtpaar is nu herenigd met hun dochter in Amsterdam. Dinsdag behandelt de Nederlandse migratiedienst hun aanvraag voor politiek asiel.

Leyla en Arif Yunus in De PijpBeeld Eva Plevier

De rode lippenstift en de gezonde kleur op haar gezicht staan in scherp contrast met haar uiterlijk in een rechtszaal in Azerbeidzjan in december.
Bleek en verzwakt kreeg mensenrechtenactiviste Leyla Yunus (60) toen te horen dat ze vanwege haar gezondheid naar huis mocht.

Nu kan ze, in een koffietentje in De Pijp, met haar echtgenoot en medeactivist en historicus Arif (61) weer glimlachen. "Alles is oké na onze tijd in de gevangenis."

Anderhalve maand geleden kwamen Leyla en Arif naar Amsterdam, waar hun dochter Dinara sinds 2009 woont. Voor medisch onderzoek moesten ze direct door naar hun dokter Christian Witt in Berlijn, dezelfde arts die hen behandelde in de gevangenis in Azerbeidzjan.

Zorgen
Het was Witt die zijn zorgen uitsprak over de gezondheid van het stel. Uiteindelijk werden Leyla en Arif eind 2015 vrijgelaten met een voorwaardelijke celstraf. "Witt heeft duidelijk gemaakt dat we dood zouden kunnen gaan als er niets zou veranderen. Toen werd de overheid bang."

Een mensenrechtenactivist die overlijdt in de gevangenis zou voor president Ilham Aliyev geen fraai visitekaartje zijn geweest. Leyla lijdt al jaren aan hepatitis en diabetes. Arif heeft vaak last van steken in zijn achterhoofd.

"Maar uit het onderzoek is nog niet duidelijk geworden waardoor. Misschien door de klappen die hij de eerste maanden van cipiers op zijn hoofd heeft gehad," stelt Leyla.

De twee zaten anderhalf jaar vast. Hun arrestatie op het vliegveld van de hoofdstad Bakoe in 2014 kwam niet als een verrassing. Het toonde wederom het repressieve regime van president Aliyev.

Leyla is oprichter van het Institute for Peace and Democracy, dat zich sinds 1995 inzet tegen politieke vervolgingen, corruptie en geweld tegen vrouwen.

"We hebben bijvoorbeeld in een onderzoek vastgesteld dat er in Azerbeidzjan tien mensen per jaar in de gevangenis worden doodgemarteld. De president was simpelweg boos over onze activiteiten," concludeert Leyla. "Daarom werden we aangeklaagd voor spionage en fraude."

Afgezonderd
Tijdens hun gevangenschap zagen ze elkaar niet. Arif was helemaal afgezonderd opgesloten. De enigen die hij een paar keer per maand sprak, waren zijn advocaat en de aanklager.

Arif: "In de kamer van twee bij drie stond constant een felle lamp van 240 watt aan. Behalve een bed had ik niets in mijn cel, maar slapen kon ik niet." Zijn vrouw had wel een televisie, en kon zien hoe de rechtszaak wekelijks in het nationale nieuws was.

"Ze zeiden dat we spionnen van Armenië waren. Een dergelijke aanpak zou Stalin niet hebben misstaan. Het enige verschil is dat in de Sovjet-Unie politieke aanklachten wettelijk waren vastgelegd, dus je wist als activist waar je aan toe was. Vandaag moet de staat andere manieren bedenken om van lastige burgers af te komen."

Dinara YunusBeeld -

De dochter van Leyla en Arif Yunus zocht de media op om de Nederlandse overheid druk te laten uitoefenen op Azerbeidzjan.

De aanklager haalde voor de zaak tegen het stel Yunus alles uit de kast. Arif zou geld van de rekening van zijn eigen vrouw hebben weggesluisd.

"Ze haalden bovendien een arrest uit '76 erbij, toen ik nog student was. Dat was ik zelfs vergeten," zegt Arif lachend. De aanklager speelde volledig open kaart. "Hij zei: het spijt mij, ik respecteer u, maar het is mijn taak om u aan te klagen."

De lach kan snel plaatsmaken voor een vertrokken gezicht, wanneer de steken in Arifs hoofd weer terugkomen. Arif onderbreekt het interview en neemt een slok water.

Ze zijn blij dat ze nu zijn herenigd met hun dochter Dinara. Leyla: "Eindelijk is voor haar ook de verschrikkelijke tijd voorbij. Sinds we vastzaten, voelde het voor Dinara als een déjà vu. In de Sovjettijd zijn meerdere familieleden van ons in kampen omgekomen. Ze dacht dat hetzelfde met ons zou gebeuren."

Nederland
Nu wil het echtpaar in Nederland blijven wonen, in de buurt van hun dochter. "Het is hier veilig, en mensen zijn tolerant."

Dinsdag behandelt de Nederlandse migratiedienst hun asielaanvraag. Ze hopen van een afstand de wereld bewust te maken van de politieke situatie in Azerbeidzjan. Maar de toekomst van hun thuisland ziet Leyla vooralsnog somber in.

Terug naar Bakoe gaan ze niet. Er hangt hun nog een voorwaardelijke celstraf van vijf jaar boven het hoofd. Ook loopt er nog een proces voor landverraad. "Azerbeidzjan is een onvoorspelbare dictatuur geworden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden