Duitse zeemijn in het IJ is weer getraceerd

De zeemijn in het IJ die woensdag tijdens baggerwerkzaamheden werd aangetroffen, is weer getraceerd. Waarschijnlijk hing de 600 kilo zware mijn ooit onder een Duits watervliegtuig.

De naar schatting 600 kilo zware zeemijn die uit het IJ werd gevist.Beeld Fa. A.M. van der Laan

Met een mobiele sonarset heeft de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) hem gevonden. Hij lag niet ver van de plek waar hij woensdag tijdens baggerwerkzaamheden ter hoogte van het Java-eiland werd aangetroffen.

Volgens de baggeraar is de vondst ervan een kort verhaal. "We hebben de mijn opgeknepen, bovengehaald en weer laten zakken," zegt Jan van der Laan, die woensdag met zijn kraanschip Sam-Sam een naar schatting 600 kilo zware zeemijn uit het IJ viste.

De nasleep van de vondst duurde wat langer. De baggerwerkzaamheden werden woensdag stilgelegd, het Java-eiland werd tijdelijk afgesloten en de EOD werd opgetrommeld.

Vervolgens probeerde een duikteam van de EOD hem op te sporen, maar dat lukte niet. Vermoedelijk kwam dat volgens een zegsman van Defensie door het slechte zicht onder water. Aanvankelijk zou daarop een speciale duikboot van de Koninklijke Marine worden ingezet, maar bij nader inzien werd toch besloten met een sonarset te zoeken. Dat leverde resultaat op.

Ontploffing op Noordzee

Ruim tien jaar geleden, in 2007, werd bij baggerwerkzaamheden in het Buiten-IJ een soortgelijke mijn gevonden met 700 kilo hexaniet, een op TNT gebaseerd explosief. Op dat moment was nog nooit eerder zo'n zware mijn aangetroffen in binnenwater. Het explosief werd destijds op de Noordzee, op tien kilometer uit de kust, tot ontploffing gebracht.

Wat met de mijn die nu gevonden is gaat gebeuren, is nog onduidelijk. "Het is een flinke jongen, dus er moet met het oog op de veiligheid worden onderzocht wat de beste optie is," aldus de woordvoerder. Volgens hem vormt de mijn op dit moment geen gevaar voor de scheepvaart op het IJ en blijft hij voorlopig liggen.

Watervliegtuig
Daar ligt de zeemijn ook al meer dan zeventig jaar. Alfred Bakker bracht voor de gemeente op basis van onderzoek naar bombardementen in de Tweede Wereldoorlog in kaart bracht waar in de stad een verhoogde kans is dat er nog een niet ontplofte bom in de grond zit: de bommenkaart.

Hij heeft twee hypotheses over hoe de zeemijn in het IJ terecht is gekomen. En die hebben beiden te maken met de watervliegtuigbasis die de Duitse bezetters vanaf eind 1940 op Zeeburgereiland hadden. "Daar, in het water van het Buiten-IJ, lagen watervliegtuigen als de Heinkel He 115 afgemeerd die werden gebruikt om zeemijnen te plaatsen," zegt Bakker.

Noodworp
Hij denkt dat de zeemijn die in 2007 werd gevonden in het Buiten-IJ bij een bombardement door de Britse Royal Air Force door de schokgolf loskwam van een van de watervliegtuigen. Dat is vanwege de plek van de bom die woensdag werd gevonden, voor Java-Eiland, geen aannemelijk theorie.

Zijn eerste hypothese: "Het kan zijn dat een van de Duitse watervliegtuigen een keer in nood was en op het Buiten-IJ wilde landen. Omdat hij tijdens de landing niet wilde ontploffen door de zeemijn heeft hij een noodworp uitgevoerd."

Dekschuit
Zijn andere hypothese heeft te maken met de ronde vorm van de zeemijn. "Na Dolle Dinsdag, in september 1944, waren er Duitse springcommando's in Amsterdam actief om kades, dijken en havenkranen op te blazen.

Nu heeft het NIOD een 'kriegstagebuch' van een 'marinebefehlshaber' waarin staat dat er in Amsterdam 50 van dit soort mijnen 'einsatzbereit' waren. Het is een wat wild idee, maar het is mogelijk dat ze op een dekschuit naar een op te blazen constructie als een dijk zijn vervoerd. En op dat roerige IJ is een van de mijnen van de dekschuit gerold."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden