Plus

Downsizing draait om meer dan gekke ideetjes

Er is geen duurzamer leven dan een verkleind leven, aldus filmmaker Alexander Payne. In Downsizing is Matt Damon niet groter dan 12 centimeter.

Downsizing loopt over van de prikkelende ideeën; vergeet de tiny houses, tiny people zijn de oplossingBeeld Paramount Pictures

Begin jaren zeventig publiceerde een Europees verbond van wetenschappers - de Club van Rome - een alar­merend rapport, waarin de ongeremde economische groei als een ernstige bedreiging voor het milieu werd gekwalificeerd. Sindsdien wordt er volop over oplossingen voor de milieu- en klimaatcrisis nagedacht.

Onder het motto 'niet groeien maar krimpen' leek de Amerikaanse tiny house-beweging een jaar of vijftien geleden school te maken: neem afscheid van overbodige ballast en ga wonen in een klein, knus en duurzaam huisje. Dat is ­beter voor het milieu en een weldaad voor de geest.

Terwijl die beweging opgang maakte, sleutelden regisseur Alexander Payne en schrijver Jim Taylor aan een filmscenario dat het idee naar een logisch en biologisch eindpunt moest brengen. Het duo nam er de tijd voor.

Schaalverkleining
Ze hadden net de Oscar voor het beste scenario gewonnen met Sideways (2004), waarin twee veertigplussers hun midlifecrisis afblussen met een gedenkwaardige tour langs de wijnhuizen van Californië. Het duurde zeven jaar voor Payne met The Descendants (2011) in de bioscoop ­terugkeerde. In de tussentijd schreef hij met Taylor het scenario voor Downsizing.

Het begrip staat voor schaalverkleining en dat is waar het in de film letterlijk om draait. In het begin van hun blauwdruk schetst het duo een reeks revolutionaire ontwikkelingen bij een firma in Noorwegen. Het bedrijf werd groot dankzij de productie van mosterdgas voor chemische oorlogsvoering, waarna men uit gewetensnood ­besloot om iets goeds te doen voor de mens en de planeet.

Payne laat de kijker in het begin van de film van de ene verbazing in de andere vallen, wanneer hij met grote sprongen illustreert hoe de eerste verkleining van een Noorse laboratoriummuis tot een commerciële verkleiningsindustrie in de Verenigde Staten leidt.

Miniterroristjes
Downsizing loopt over van de prikkelende ideeën en ­ludieke vondsten. Bij de eerste presentatie van de Noren op een congres zien we de uitvinder van het proces terug als minimens van 12 centimeter en wordt er op een trolley een hele proefkolonie van dertig verkleinde Noren binnengereden.

De onverkleinde baas van de firma houdt er een halfvolle vuilniszak bij omhoog: dit is al het afval van de hele kolonie uit het afgelopen jaar. Vergeet de tiny houses, tiny people zijn de oplossing.

Een commentator in een Amerikaanse talkshow plaatst er kanttekeningen bij: straks willen de Israëli de Palestijnen verkleinen of krijgen we te maken met miniterroristjes die ons land worden binnengesmokkeld.

Moraal, ethiek en politiek verdwijnen echter naar de achtergrond wanneer het proces op Amerikaanse bodem voor de consument toegankelijk wordt gemaakt en de door Matt ­Damon vertolkte Paul Safranek een verkleining overweegt. Hij werkt als ergotherapeut in de vleesverwerkende industrie en wil heus wel duurzamer leven; de waarde van de grote dollar in een verkleinde wereld en een leven vol luxe en vrije tijd trekken hem over de streep.

Paradijs
En zo zien we Damon, vier jaar na Neill Blomkamps ­Elysium, opnieuw in een sciencefictionfilm in een afgeschermd Amerikaans paradijs. Blomkamps venijn is
Payne volkomen vreemd. De Zuid-Afrikaan liet de klassenstrijd in zijn dystopische toekomstvisie bruut escaleren.

Payne kijkt minzaam en geamuseerd toe hoe zijn ­gekrompen Safranek in het miniparadijs een speelbal van het lot wordt. De lijdzaamheid van Damons personage kan irriteren, maar verveling is uitgesloten wanneer hij door een gehaaide Servische buurman en een doortastende Vietnamese immigrante op sleeptouw wordt genomen.

Acteurs Christoph Waltz en Hong Chau krijgen alle gelegenheid om Damon in de schaduw te stellen en dat doen ze met grote gebaren en een aanstekelijk gevoel voor ­humor.

Het is een genot om Tarantinoveteraan Waltz eindelijk weer eens in een smeuïge komische rol te zien, maar de Vietnamees-Amerikaanse Chau is een openbaring in een rol die in minder bekwame handen een Aziatische karikatuur had kunnen worden.

Het zorgt ervoor dat Downsizing meer wordt dan een film die alleen maar draait om gekke ideetjes, knappe trucages en een milieuvriendelijke boodschap. Hoe bont Payne het ook maakt, zijn films worden altijd bevolkt door mensen met herkenbare trekjes, zelfs wanneer ze tot 12 centimeter zijn verkleind.

Downsizing

Regie Alexander Payne
Met Matt Damon, Cristoph Waltz, Hong Chau, Kristen Wiig
Te zien in City, Filmhallen, Kriterion, The Movies, Tuschinski

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden