Plus

Door dwang verdwijnen verwaarloosden uit straatbeeld

Gedwongen zorg voor psychiatrische patiënten is in Nederland fors gestegen. Het gevolg: minder verwaarloosden op straat en een netter stadsbeeld.

Jan Broer. De forensische arts en onder­zoeker van de ­Groningse GGD stelde in een studie de ­toename van dwang­maatregelen vast

Misschien is het een voordeel dat Jan Broer in Groningen woont. De arts en onderzoeker komt geregeld in Amsterdam, maar omdat hij er niet permanent verblijft, is hij goed in staat om veranderingen in het stadsbeeld vast te stellen.

"Groepen verwarde mensen die in dozen sliepen en openlijk drugs gebruikten, waren twintig jaar geleden deel van het straatbeeld in Amsterdam en andere grote steden in Nederland. Het waren een soort Amerikaanse taferelen."

Duitse zwerver
Broer krijgt bijval van Ed van Leeuwen, geboren en getogen Amsterdammer en manager van de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam. Van Leeuwen komt uit Noord. Als hij vroeger het pontje naar de stad nam, passeerde hij de tippelzone en een groepje drugsgebruikers voor hij het Centraal Station binnenwandelde.

Stapte hij in een tram - destijds vaak met alleen een bestuurder en zonder conducteur - dan zaten mensen daar geregeld heroïne te roken. "Op de Dam kwam ik vaak een Duitse zwerver tegen, die altijd om een 'goelden' vroeg," aldus Van Leeuwen. "Amsterdam was toen rafeliger dan nu."

Dat de stad in zekere zin netter, of aangeharkter is geworden, komt deels door het werk van Van Leeuwen. De Spoedeisende Psychiatrie heeft in samenwerking met de Amsterdamse GGD meer greep gekregen op mensen met verslavingen en andere psychiatrische aandoeningen.

Hoge noorden
Er is meer 'bemoeizorg', waarbij mensen die niet willen tóch in de zorg komen. En als ze eenmaal in beeld zijn, staan rechters vaker toe dat psychiaters dwangmaatregelen inzetten. Blijft iemand bijvoorbeeld niet van de drugs af, of weigert hij medicatie tegen zijn psychose, dan volgt vanzelfsprekend een opname. Is iemand een direct gevaar voor zichzelf of zijn omgeving, dan volgt een inbewaringstelling (IBS).

"De meest ernstige patiënten heeft Amsterdam naar het hoge noorden gestuurd," zegt Broer, die in een studie in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde de toename van dwangmaatregelen vaststelde (zie infografiek).

In een gesloten kliniek in het Drentse Beilen verblijven vijftig dak- en thuislozen uit Amsterdam die niet meer reageerden op welke behandeling dan ook: verloederde drugsverslaafden met ernstige psychiatrische problemen, vaak schizofrenie. Ze bevuilden zichzelf en hun omgeving, pleegden kleine misdrijven en hadden buiten de drugsscene nauwelijks een sociaal netwerk.

Mensonterende situaties
Ook Rotterdam stuurde vijftig patiënten naar het Duurzaam Verblijf in Beilen, met vele jaren intensieve behandeling. De kans op terugkeer in de samenleving is klein.

"Helaas is deze intensieve zorg nodig om mensonterende situaties te voorkomen," zegt Broer. "Ik ben ervan overtuigd dat psychiaters en rechters in Nederland een zorgvuldige afweging maken voordat ze tot een drastische maatregel als gedwongen zorg besluiten."

De studie van Broer stelt vast dat er meer gedwongen maatregelen zijn genomen, maar zegt daarmee nog niets over het aantal mensen dat gedwongen in de psychiatrie belandt. Vaak krijgen mensen namelijk meer dan één maatregel. Toch denkt Broer dat het aantal patiënten in de gedwongen psychiatrie is gestegen.

Als oorzaak voor de toename noemt Broer de steeds complexere samenleving, die mensen sneller isoleert. Ook de tolerantie voor afwijkend gedrag is afgenomen, stelt hij. Verder hebben veel psychiatrische klinieken in de bossen en de duinen de deuren moeten sluiten, waardoor patiënten zelfstandig gingen wonen, met alle risico's op ontsporing van dien.

Bron: NTVG/ArkinBeeld Jamie Groenestein

Nieuwe Wet verplichte ggz

Op 1 januari 2020 gaat de Wet verplichte ggz in. Die schrijft voor dat elke burger bij de gemeente een ­melding kan doen over een persoon die psychiatrisch moet worden gescreend. Binnen veertien dagen moet een psychiater een verkennend onderzoek uitvoeren naar de noodzaak van (verplichte) geestelijke gezondheidszorg. De rechter oordeelt of die (verplichte) zorg moet worden uitgevoerd. Nu bepalen psychiaters zelf of ze iemand onderzoeken.

In de nieuwe wet wordt de drempel voor opname verlaagd. Tot op heden moet iemand 'een direct gevaar vormen voor zichzelf of zijn omgeving', maar vanaf 2020 volstaat het om jezelf of de omgeving 'ernstig ­nadeel' te berokkenen. De nieuwe wet zal waarschijnlijk leiden tot een verdere toename van het aantal ­gedwongen behandelingen.

Jan Broer, forensische arts en onderzoeker van de Groningse GGD, waarschuwt voor de immense taak die gemeenten door de nieuwe wetgeving krijgen. "Dat is een ingewikkelde operatie, waar veel gemeenten nog niet op zijn voorbereid."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden