Plus

Donorpoep: 'Je proeft en ruikt er niks van'

Het AMC onderzoekt of donorpoep helpt tegen het prikkelbare darmsyndroom. Ondertussen zijn fecestransplantaties online hard op weg een hype te worden. 'Don't try this at home.'

Hoogleraar Marc Benninga en Judith Zevenhoven gaan in het AMC onderzoek doen naar poeptransplantatie. Beeld Dingena Mol

Op YouTube staan filmpjes hoe je zelf een poeptransplantatie kan doen. Poep inbrengen, do-it-yourself. "Goedkoop, makkelijk en zeer effectief," zegt een Amerikaanse moeder met plastic handschoenen in haar badkamer tegen de camera.

Bij de wastafel staat alvast een vers gedraaide grote boodschap in een plastic bakje. Het is haar eigen productie die ze gaat verwerken tot een substantie die ze straks bij haar dochter met een spuit anaal naar binnen brengt.

Dat vergt voorbereiding. Zonder al te veel op de details in te gaan: op de wastafel staan een blender - 'slechts 15 dollar' -, een zeef - 'neem er een met grotere gaatjes' - en een plastic spuit.

Het filmpje is bijna 100.000 keer gekeken. En deze adept is niet de enige die haar enthousiasme voor de doe-het-zelfpoeptransplantaties etaleert. Er is een Facebookpagina 'Fecal bacteriotherapy is the bomb'.

In het buitenland, zoals in Engeland en Australië, zijn al klinieken waar je terechtkunt voor zo'n behandeling, ook voor aandoeningen waarvoor nog helemaal geen hard bewijs ligt dat het werkt, zegt Marc Benninga, arts en hoogleraar maag, darm en leverziekten in het Emma Kinderziekenhuis in het AMC.

Fecestransplantatie, kortom, is hard op weg een hype te worden. Benninga wil iedereen met klem adviseren: "Don't try this at home." En ook niet in zo'n poeptransplantatiekliniek. "Het onderzoek staat nog in de kinderschoenen."

Chronische buikpijn
Voor een chronische diarree, veroorzaakt door de clostridium difficile bacterie, is het bewezen effectief. Patiënten met deze infectie bij wie antibiotica niet werkt, krijgen in het AMC een poeptransplantatie.

"Maar voor andere ziekten is niet bewezen dat het werkt. Overal in de wereld wordt onderzoek gedaan. Wacht daar de resultaten van af en ga niet naar zo'n kliniek. Het heeft geen nut, het drijft je op hoge kosten en het is linke soep. Als een donor niet goed is doorgelicht, kan je virussen of bacteriën binnenkrijgen waar je ziek van kunt worden. Je zou bijvoorbeeld de ziekte van Pfeiffer kunnen krijgen."

Benninga was 25 jaar geleden de oprichter van de 'poeppoli' van het Emma Kinderziekenhuis en wordt om die reden ook wel 'De Poepdokter' genoemd. Hij zit in zijn kantoor in het AMC - witte jas, olijk hoofd. Hij werkt met onderzoeker Judith Zeevenhooven al twee jaar aan de voorbereidingen van een onderzoek naar het effect van poeptransplantatie bij jonge patiënten met het prikkelbaredarmsyndroom.

Of eigenlijk: kinderen met onverklaarbare buikpijn. Dat zijn er veel. Zeevenhooven zet wat cijfers en feiten op een rijtje: de schatting is dat tien tot twintig procent van schoolgaande kinderen chronische buikpijn heeft. Het is de grootste oorzaak van schoolverzuim. Benninga vult haar aan: "Kinderen zijn vaak angstiger en verdrietiger dan kinderen die geen last hebben. Dat alles heeft een grote impact op het hele gezin."

Als zo'n kind in het ziekenhuis komt, wordt het hele register aan onderzoeken opengetrokken. De grootste groep, zo'n tachtig procent, krijgt de diagnose prikkelbaredarmsyndroom - buikpijn die vaak gepaard gaat met een moeilijke stoelgang of diarree. Oorzaak onbekend.

Judith Zevenhoven Beeld Dingena Mol
Hoogleraar Marc Benninga Beeld Dingena Mol

Sinds 2003 krijgen kinderen met het prikkelbaredarmsyndroom in het Emma Kinderziekenhuis hypnotherapie, wat bij de helft zeer effectief is, maar de andere helft heeft niets om op terug te vallen. "Wanhopig is een groot woord, maar het is ook voor de artsen frustrerend."

Vandaar dat Benninga zijn zinnen op de poeptransplantatie heeft gezet. "Uit onderzoek blijkt dat mensen met buikpijn een andere darmflora hebben dan mensen die gezond zijn." De gezonde bacteriën van een donor vervangen bij een transplantatie de zieke bacteriën van de patiënt.

Welke bacteriën een positieve invloed hebben, is onbekend. Of het aanslaat ook. Zoals hij al zei: het onderzoek staat in de kinderschoenen, maar bij chronische infectieuze diarree zijn verbluffende resultaten geboekt met poeptransplantaties, dus wie weet.

Parasieten en virussen

Het verkennende onderzoek van Benninga en Zeevenhooven begint klein, met dertig patiënten tussen de 16 en 21 jaar. Het gaat om patiënten met het prikkelbaredarmsyndroom bij wie geen enkele andere behandeling is aangeslagen. De helft krijgt een transplantatie met poep van een donor, de andere helft krijgt hun eigen poep terug.

Ze ondergaan twee transplantaties en worden een jaar gevolgd.
Daarvoor worden op dit moment poepdonoren gezocht. Let wel, slechts twee op de tien kandidaten blijkt geschikt. "Als er parasieten, virussen of ziekmakende bacteriën in hun poep zitten, vallen ze af. Als je dit soort studies gaat doen, dan moet je honderd procent zeker weten dat het veilig is."

Poepdonoren worden dus van voor tot achteren doorgelicht, zegt Zeevenhooven. Poep en bloed, en lange vragenlijsten. Alleen de 'hoop' van geschikte leveranciers wordt verwerkt tot een 'chocolademelkachtige substantie'. Dit met behulp van een zoutoplossing, houten spatel en zeef. Volgens Zeevenhooven, die dit klusje klaart, 'went het, soort van'. "We werken met onze handen in een speciale kast die de lucht wegzuigt. Je ruikt de poep niet en dat is de redding."

Bij een transplantatie worden eerst de darmen van de patiënt leeggemaakt. Daarna wordt door een slangetje dat via de neus, voorbij de maag naar de dunne darm loopt, een halve liter verdunde poep naar binnen gebracht. "Iedereen die dit leest, zal zeggen: gatverdamme. Maar je ruikt het niet, je proeft het niet en je merkt er helemaal niks van," zegt Benninga.

Hij verwacht niet dat over een paar jaar iedereen aan de poepsondes ligt. Nu is het nog schieten met grof geschut: met een donordarmflora met duizenden bacteriën. De zoektocht is nu naar die paar genezende gezonde bacteriën. Filter ze, isoleer ze, en stop ze uiteindelijk in een pilletje.

Benninga gokt op vijf tot tien jaar, voordat de eerste medicijnen zijn ontwikkeld. "Stel je voor hoeveel mensen je daarmee kan helpen. De halve wereld heeft buikpijn, dus dan kun je echt iets nuttigs doen."

Wonderbaarlijke genezing herstartte onderzoek
De oudste beschrijving van een poeptransplantatie staat in een Chinees boek uit de vierde eeuw: 'Als je last hebt van diarree met bloed en slijm, nuttig dan de ontlasting van je buurman.'

In de jaren vijftig pikte een Amerikaanse arts het weer op en daarna gebeurde er lange tijd niets. Tot begin deze eeuw in het AMC een doodzieke vrouw wonderbaarlijk genas van een chronische diarree, veroorzaakt door de clostridium difficile bacterie.

Sindsdien worden er in het AMC diverse onderzoeken naar poeptransplantaties gedaan. Zo wordt nu gekeken naar het effect bij anorexia nervosa, maag- of slokdarmkanker, de chronische darmontsteking colitis ulcerosa, overgewicht en de graft-versus-horst ziekte na een stamceltransplantatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden