Interview

Documentairemaker filmt mannen van Satudarah zonder slaafs te volgen

Joost van der Valk trok twee jaar op met motorclub Satudarah en maakte er een documentaire over. Hoe maak je een eerlijke film over zo'n gesloten organisatie met een niet al te beste reputatie?

Leden van motorclub Satudarah arriveren bij bioscoop het Ketelhuis Beeld Maarten Steenvoort

De motorclub met Molukse roots Satudarah is nou niet bepaald het makkelijkste onderwerp om een documentaire over te maken. Joost van der Valk had het geluk van een goede introductie. De documentairemaker maakte eerder Strapped 'n strong, over de Nederlandse tak van de Amerikaanse bende Crips in Den Haag. 'Bij hen hoorde ik van het bestaan van Satudarah. De leider van de Crips heeft me toen geïntroduceerd. Wij gingen naar een clubavond van Satudarah met zo'n twintig jongens van de Crips in dikke BMW's. Dat was best wel een mooie entree.'

Maar dan ben je er helemaal nog niet, vertelt Van der Valk op een terrasje in het centrum van Den Haag. 'Waar die film dan heen moest gaan, was toen nog onduidelijk.'

Van der Valk werkt samen met de Britse Mags Gavan. Samen wonnen ze in 2009 ook een Emmy voor hun documentaire over Nigeriaanse kindheksen. Het duo had een andere insteek voor de film dan de leiding van de motorclub. 'Satudarah wilde vooral de ontwikkeling en geschiedenis vastleggen en een andere kant van de club laten zien. Die was toen al negatief in de media. Ik stelde daar tegenover dat ik ook een beetje kwam om te onderzoeken hoe crimineel ze daar zijn.'

Teleurstellend
Dat resulteerde in mondelinge afspraken. 'We hebben niks op papier gezet en zijn er gewoon ingedoken met het idee: we zien het wel als het zover is.' Dat betekende dat Van der Valk en Gavan in het begin bijna nergens bij mochten zitten. 'Dan mocht ik af en toe bij een ritueel zijn en verder werd ik opgebeld en dan gebeurde er geen reet. Dat was best teleurstellend. Maar vertrouwen winnen doe je door eerst dingen te filmen die niet zo schokkend zijn.'

De echte doorbraak kwam na de eerste trip naar Indonesië met enkele leden van de Nationals, het bestuur van de club in Nederland. 'Dan leer je elkaar zo goed kennen. Zij hebben toen deuren voor mij geopend, bijvoorbeeld naar Duitsland.'

Van der Valk mocht mee naar Duisburg en zelfs filmen bij een vergadering over een hoerenhuis aldaar. 'Dat is ook vaak omdat je er gewoon bij bent. Die vergaderingen duren uren en gaan vaak over zaken als hoeveel broodjes er meegaan bij de volgende ride out. Maar soms zit er dan een goudklompje tussen.'

Participerende observatie
Van der Valk is van huis uit antropoloog. 'Zo ben ik er ook ingestapt. Bij antropologie is de belangrijkste onderzoeksmethode participerende observatie. Dan stap je een subcultuur of stam binnen en dan ga je bij wijze van spreken ook naakt meedoen met de rituelen van de stam. Dat heb ik met Satudarah ook gedaan en dat schept een band. Je bent er altijd, dus ze wennen aan je.'

Bovendien wil Van der Valk niet veroordelend zijn. 'Zo'n houding maakt het maken van een documentaire ook lastig. Dan word je natuurlijk een soort vijand voor ze.'

Maar kritiek gaat de film niet uit de weg, vindt de documentairemaker. 'We hebben veel dreigende muziek gebruikt die aangeeft hoe je naar de beelden moet kijken en we gebruiken nieuwsberichten als commentaar. Dat is ook een stijlvorm die een afstand creëert. Op die manier zit er ook iets van de algemene opinie in de documentaire.'

Podium
Van der Valk geeft de jongens wel een podium om hun verhaal te doen. 'Dat moet je ook doen, anders maak je geen mensen van ze. Maar de drie hoofdfiguren belanden wel in de bajes. Dat zegt natuurlijk ook wat.'

Van der Valk heeft de documentaire wel al aan de leiding van Satudarah laten zien. 'Dat doe ik altijd. Ze leken in eerste instantie een beetje teleurgesteld. Met hoofdpersoon Mikey waren ze niet zo blij. Dat was maar een hangaround (een soort aspirant-lid) en ze hadden hem inmiddels uit de club geflikkerd. Dus ze wilden hem ook uit de film. Dat was voor mij natuurlijk niet echt een optie. Daar hebben we wel felle discussies over gehad.'

En die bendeoorlog die in de media zo vaak voorspeld wordt. Komt die er volgens Van der Valk? 'Die kans lijkt me nihil. Dat is slecht voor de zaken. Het enige waar Satudarah en de Hells Angels het over eens zijn, is dat ze al die nieuwe motorclubs niet willen. Het moet wel speciaal blijven.'

Teledoc: Satudarah - One Blood, maandag 22 juni, 20.25u, NPO2

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden