Documentaire over Spinoza is een hommage aan een dwarse denker

Documentairemaker Robin Lutz brengt met Spinoza, Een Vrije Denker een hommage aan de Amsterdamse filosoof, die de stad moest ontvluchten.

null Beeld Robin Lutz
Beeld Robin Lutz

Hoogleraar filosofie Wiep van Bunge neemt de kijker mee naar bijzondere plekken in het leven van Baruch Spinoza (1632-1677) die de basis legde voor onze opvattingen over religieuze tolerantie en vrijheid van meningsuiting. Hij interviewt wetenschappers, onder wie hoogleraar sterrenkunde Vincent Icke, over de betekenis van Spinoza.

Chronologisch stapt de kijker door Spinoza's leven. De in Amsterdam geboren zoon van Portugese Joden wordt op zijn 24ste met een banvloek uit de Joodse gemeenschap gestoten ('Vervloekt zij hij bij dag, vervloekt zij hij bij nacht'). Financiële perikelen speelden mogelijk een rol, maar zeker ook zijn opvatting dat God geen externe macht buiten de natuur is, maar ermee samenvalt. Spinoza bepleitte godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting. Aan de staat de taak die vrijheden te waarborgen.

Politieke propaganda
Spinoza's opvattingen stonden haaks op de opvattingen in zijn tijd. In een minder tolerant land dan de Republiek, bijvoorbeeld Spanje, zou het slecht met hem zijn afgelopen. Niet dat hij hier geen gevaar liep. Na zijn verbanning werd de Amsterdamse grond te heet onder zijn voeten en trok hij zich terug in Rijnsburg. De laatste jaren van zijn leven woonde Spinoza in Den Haag, waar hij op 44-jarige leeftijd waarschijnlijk aan tbc overleed.

Spinoza, Een Vrije Denker, waarin acteur Rowin Prins als een zwijgende Spinoza door het verleden wandelt, is een onderhoudende en educatieve introductie op zijn leven en werk. Een miskleun is het einde van de film bij het Witte Huis. Het voelt als politieke propaganda door de suggestie dat Spinoza's vrijheidsdenken in de VS is gerealiseerd. Daarop valt nogal wat af te dingen.

Wie het einde vergeet, ziet een film die op het goede moment komt: omdat religieuze vrijheid en tolerantie en vrijheid van meningsuiting weer onder druk staan, is Spinoza helaas weer uiterst actueel.

Spinoza, Een Vrije Denker is te zien in Tuschinski.

null Beeld Robin Lutz
Beeld Robin Lutz
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden