Plus

Docu over de Molukse kapingen: 'Het waren absurde acties'

Dinsdag veertig jaar geleden gijzelden Molukkers een trein bij De Punt en een school in Bovensmilde. Coen Verbraak maakte er een documentaire over. 'Het heeft diepe sporen nagelaten.'

De trein bij De Punt, op de dag van de kaping. Pas drie weken later zou de gijzeling eindigen met een bloedig offensief Beeld anp
De trein bij De Punt, op de dag van de kaping. Pas drie weken later zou de gijzeling eindigen met een bloedig offensiefBeeld anp

Voor wie het meemaakte staat het aangrijpende beeld voor altijd in het geheugen gegrift: van een afstand kijken journalisten toe hoe zo'n honderd kinderen vanuit een schooltje in Bovensmilde uit het raam hangen en schreeuwen: 'Van Agt, wij willen leven, Van Agt, wij willen leven, Van Agt, wij willen leven!'

Dinsdag is het precies veertig jaar geleden dat de gijzeling in de school begon, gelijktijdig met de kaping van een passagierstrein bij De Punt, tussen Assen en Groningen. Beide zouden bijna drie weken duren, totdat het leger stevig ingreep en zowel de trein als de school ontzette. Bij de ontzetting van de trein vielen acht doden, waaronder zes daders.

Veel indruk
Maandagavond zendt de Vara de documentaire Wij Willen Leven uit, waarin Coen Verbraak in gesprek gaat met mensen die de kapingen meemaakten: passagiers uit de trein, gegijzelden uit de school, maar ook met nabestaanden van de Molukse kapers en toenmalig minister van Justitie Dries van Agt, die opdracht gaf voor de ontzetting van de school en de trein - waarbij straaljagers laag over het toestel vlogen en er vervolgens minutenlang duizenden kogels werden afgevuurd door mariniers.

Verbraak was zelf elf toen de kapingen plaatsvonden. "Het maakte veel indruk op me. Het is vreemd: we leven in tijden waarin veel aandacht is voor terrorisme, maar in de jaren zeventig zijn er veertien mensen in Nederland omgekomen door terreur. Het is een bijzonder verhaal, omdat het gaat over onze eigen geschiedenis. Een verhaal bovendien, dat lang niet iedereen uit jongere generaties kent."

Bij het historisch tv-programma Andere Tijden geldt de regel dat betrokkenen twintig jaar na een gebeurtenis bereid zijn erover te praten. Dat gold hier ook.

Diepe sporen
Verbraak: "Het heeft diepe sporen nagelaten. Roelof Snippe, een 11-jarig jongetje ten tijde van de schoolkaping, is echt beschadigd. Hij is op een gegeven moment opgenomen in een inrichting. Je weet niet hoe zijn leven anders was gelopen, maar het is aannemelijk dat er een verband is."

"Of Rosemarie Oostveen: tijdens de treinkaping werd ze een tijdje met een strop om haar nek buiten het treinstel gezet. Ze heeft lang over dat moment gepraat als 'het moment waarop ik doodging'. Ze is zelf psychiater, dus ze kan het beter verklaren dan ik, maar dat wil nogal wat zeggen."

Verbraak had meer moeite Molukkers voor de camera te krijgen. "Het is voor hen een ingewikkeld onderwerp, waar ze bovendien verschillend over denken. Vooral het feit dat er nota ­bene kinderen gegijzeld werden, ligt gevoelig."

Uiteindelijk werkten Noes Solisa (woordvoerder van de kapers), Marco Papilaja (neef van de omgekomen treinkaper Max Papilaja) en Chris Uktolseja (broer van de eveneens omgekomen treinkaapster Hansina Uktolseja) toch mee.

"De kapers waren eigenlijk heel gewone, jonge mensen, waarvan hun motieven te begrijpen waren. Hun ouders zijn naar Nederland gehaald en hen is groot onrecht aangedaan. Die generatie heeft zich daarnaar geschikt, want zo zijn ze. De kinderen hebben het verdriet gezien en besloten uit een ander vaatje te tappen. Daarmee wil ik niks goed praten, het waren absurde ­acties, maar het is iets om over na te denken."

Executies
De documentaire van Verbraak heeft een actueel randje: nadat Defensieminister Hans Hillen (CDA) in 2012 stelde dat de mariniers die de kapingen beëindigden in aanmerking moesten komen voor een lintje, ontstond er ophef. De militaire ingreep was bijzonder bruut geweest. Misschien moesten de mariniers zich juist kapot schamen?

Bovendien zijn er aanwijzingen dat twee treinkapers tijdens de ontzetting zijn geëxecuteerd, terwijl ze zich al hadden overgegeven. In februari oordeelde de rechter dat aanvullend onderzoek gewenst is - de zaak is niet verjaard omdat nabestaanden nooit goed zijn ingelicht.

Met Van Agt heeft Verbraak het in de film over de ontzetting van de trein en de school. "Van Agt loopt daar niet voor weg. Hij heeft, als minister van Justitie destijds, enorm de zwartepiet gekregen. In het kernkabinet van Joop den Uyl waren drie ministers voor ingrijpen en twee tegen."

"Heeft Van Agt spijt? Nee, als er andere mogelijkheden waren geweest hadden ze dat gedaan, maar na drie weken moest er ingegrepen worden. En ik denk dat het zo was."

Wij Willen Leven - 40 jaar na de Molukse ­kapingen, maandagavond 20.25 uur, NPO2.

Molukse acties

De Zuid-Molukkers waren in 1950 en 1951 naar Nederland gekomen, met de belofte dat zij op de Molukken hun eigen staat, de Zuid-Molukse Republiek (RMS), zouden krijgen.

Ze werden gehuisvest in kampen, onder primitieve omstandigheden. Van de belofte kwam nooit iets terecht. Nadat een generatie geduldig had gewacht, besloot de jongere generatie over te gaan tot radicale actie.

In 1970 werd een agent doodgeschoten na de bezetting van de woning van de Indonesische ambassadeur in Wassenaar. In december 1975 werden de machinist en twee passagiers geëxecuteerd bij een treinkaping bij Wijster. Daarna volgden de gijzelingen in de trein bij De Punt en de school in Bovensmilde. In 1978 bezetten Molukkers het provinciehuis in Assen. Daarbij ­vielen nog eens twee doden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden