Plus PS

Docent homostudies Gert Hekma: 'Het is erg braaf geworden allemaal'

Door zijn uitspraken, onder meer over pedofilie, lag universitair docent homostudies van de UvA Gert Hekma (65) geregeld overhoop met collega's. Ook nu, na zijn afscheid, neemt hij geen blad voor de mond.

Gert Hekma Beeld Renate Beense

Bij de Amsterdamse Adidas Store kennen ze hem: Gert Hekma, tot voor kort universitair docent homostudies aan de UvA. Kastenvol Adidastrainingspakken heeft hij in alle kleuren van de regenboog, de stof glanzend.

Een fascinatie uit zijn jeugd, toen hij als notariszoon ­opgroeide in het Groningse dorp Bedum en seksuele ­opwinding voelde als hij de jongens van het dorp in hun satijnen shorts en glimmende shirts bezig zag op het ­voetbalveld. Op de UvA staat een kast waarin werk van en over hem wordt tentoongesteld; boeken en publicaties. Er is ook een lade met daarin een paar Adidasoutfits. Hekma vertelt het geamuseerd.

Doceerde u weleens in Adidas?
"Niet in een heel pak, dat vond ik altijd een beetje moeilijk. Er spelen allemaal gevoelens waar je ­tegen je wil toch rekening mee houdt."

Bedoelt u: voor u is zo'n pak gelieerd aan seks en dat brengt u dan het leslokaal in?
"Ja. Hoewel studenten dat niet weten, die zien gewoon een Adidasjasje. Soms vonden ze het wel heel leuk als ik in een AC Milanshirt voor de klas stond."

U vertelde in een eerder interview over een universitair docent die in leernichtenoutfit les gaf, en dat dat tegenwoordig onvoorstelbaar is.
"Het is erg braaf geworden allemaal. Volgens onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau dressed vijftig ­procent van de homo's en lesbo's zich down om te voorkomen dat ze geweld of scheldpartijen meemaken. De druk van negatieve reacties werkt vertrutting in de hand."

In 1984 werd u de eerste docent homostudies aan de UvA. Hoe is dat gegaan?
"Het onderwerp liftte mee op de stroom van die tijd, een democratische periode op de universiteit waarin ook vrouwenstudies en etnische studies startten. De aanzet was een internationaal congres over homoseksualiteit dat een groot succes werd. We organiseerden dat vanuit de Rooie Flikkers, een club van radicale activisten. Daarmee werd het thema op de kaart gezet."

Als het aan u had gelegen had het vak flikkerstudies ­geheten?
"Potten- en flikkerstudies. Nou ja, zo'n naam moet je ­inbedden en aanpassen. Ik werd benoemd op een plaats die een ander had ingericht, ik had het niet voor het ­zeggen. Maar ik heb ook niet voorgesteld om de naam te wijzigen."

Zo radicaal was u niet?
"Het was niet direct een issue. Het woord homo was ook wel goed. Beter dan 'lhbt' en 'i' en 'q' en weet ik veel wat je tegenwoordig allemaal hebt. Ik ben altijd erg geïnteresseerd geweest in terminologie. De uitdoktering van de ­homoseksueel: de term kwam voort uit de sodomiet en de pederast, seksuele perversies. Het woord lhbt gaat nu niet meer over seks, het staat voor een identiteit."

Op welke prestaties bent u trots?
"Op hoogtijdagen werden de colleges gevolgd door soms wel vijftig studenten per werkgroep. Het is belangrijk dat je als community aan je eigen cultuur bouwt, dat je les geeft en kennis overdraagt. Met mijn onderzoeken, publicaties, colleges en andere activiteiten heb ik dat gedaan."

Wordt uw werk overgenomen door een opvolger?
"Er is in mijn plaats een docente benoemd, zij gaat zich ­bezighouden met seks- en genderstudies, en ze richt zich bij seks op vragen rond reproductie. Zij is abstracter en theoretischer dan ik. Ze wilden niet dat ik aanwezig was bij het uitzoeken van mijn opvolger. Ik denk dat de universiteit er wel van hield dat ik er was, maar ze waren ook ambivalent over heel veel dingen."

Waarover dan?
"Het werk dat ik deed over pedofilie en perversies. Mijn eerste baas Abram de Swaan gaf tijdens een speech bij mijn afscheid aan dat hij het leuk vond dat ik dwars was ­geweest, hij prees mij omdat ik van mijn academische vrijheid gebruik had gemaakt om thema's als pedofilie en SM aan de orde te stellen. Maar ik had veel gedoe met ­collega's."

U vindt het absurd dat pedovereniging Martijn door de Hoge Raad verboden is?
"De hele discussie over het onderwerp is geblokkeerd. Als twaalfjarige kun je tegenwoordig zelf bepalen of je euthanasie wilt of niet. Waarom dan niet of je wel of geen seks wilt? Niet alle kinderen willen dat, sommige wel. Waarom één regel opstellen voor iedereen?"

Ter bescherming van de groep die het lastig vindt om dat te bepalen?
"Het argument is dat kinderen beschermd moeten worden. Maar het is een argument dat selectief wordt ingezet. Kinderen sterven in het verkeer, maar nooit hoor je ­iemand over het verbieden van auto's. Pas als men een ­onderwerp ongemakkelijk vindt, wordt het erbij gehaald."

Geen populair standpunt. Wat voor reacties krijgt u zoal?
"Veel studenten zijn heel nieuwsgierig naar zulke onderwerpen. Toen studenten van de Radboud Universiteit na het verbod op Martijn een discussie organiseerden, ­kwamen daar 250 mensen op af."

'Als twaalfjarige kun je tegenwoordig zelf bepalen of je euthanasie wilt of niet. Waarom dan niet of je wel of geen seks wilt?' Beeld Renate Beense

"Op een gegeven moment wilde de universiteit me verbieden om over pedofilie te praten. Zo nu en dan kreeg ik een waarschuwing dat ik voorzichtig moest zijn met uitspraken. Daar heb ik me nooit veel van aangetrokken."

Anno nu zijn uw standpunten controversieel. Waren ze dat destijds ook?
"In de jaren zeventig en tachtig was er algemeen begrip voor pedofilie, zeker in linkse kring. De leeftijd waarop homo's seks mochten hebben ging in 1971 van 21 naar 16, en het idee ontstond dat seksuele zelfbepaling wellicht beter was voor een kind. Inmenging van politie en ouders als er sprake was van een pedofilierelatie werd gezien als schadelijker dan de pedofiele relatie zelf."

Welk overkoepelend inzicht komt na 33 jaar homo­studies bij u op?
"Dat als 85 procent van de Nederlanders zegt dat ze homoseksualiteit accepteren, zoals een rapport van het SCP ­onlangs stelde, je dat niet moet vertrouwen. Wat is dat dan, acceptatie? Zoals de discussie over Zwarte Piet nu pas het gesprek over racisme op gang brengt, moet dat over homoseksualiteit nog beginnen."

"Vaak als iemand thuis vertelt dat hij homo is, zeggen de ouders: dat wisten we al, het is goed. Daarmee is de discussie onmiddellijk stilgelegd. Het lijkt op accepteren, maar het is zwijgen. Surinamers krijgen thuis met de paplepel ingegoten dat ze Surinaams zijn en wat dat betekent. Homo's krijgen bij hun coming-out van hun ouders niets mee over homo­seksualiteit."

Wat zou u willen dat hetero's weten over homoseksualiteit waarvan ze zich volgens u nu afwenden?
"Het gesprek over seks zou soepeler moeten zijn, beide kanten op. Nederlanders zeggen dat ze tolerant zijn over seks, maar dat is niet zo. Neem het interview met Rutte ­vorig jaar tijdens Zomergasten. Homo zijn was in zijn familie geen probleem, vertelt Rutte als hem gevraagd wordt of hij gay is."

"Zijn broer bleek homo en is overleden aan aids, maar daarover werd niet gesproken. Dat vind ik nou echt een Nederlandse houding: nee, er zijn geen moeilijkheden, maar erover praten kan niet. De meeste families ­vinden homoseksualiteit lastig te bespreken."

Gaat u door met het bestuderen van uw thema's?
Wijzend naar de enorme boekenkasten achter zich: "Veel daarvan moet ik nog lezen. Mijn geliefde Mattias zegt dat ik een blog moet gaan doen, wie weet. De band met de gayscene wordt zwakker, het generatieverschil groter. De ­acceptatie tussen homo en hetero, dat vraagstuk interesseert me. Maar eigenlijk weet ik er nog steeds te weinig van."

U laat ons alsnog in verwarring achter?
Lacht: "Maar met een boel kennis."

Loopbaan

1951 geboren in Bedum (dorp in het noorden van ­Groningen)
1978 doctorandus culturele antropologie, VU
1984 universitair docent homostudies UvA
1987 promotie: Homo­seksualiteit, een medische reputatie, UvA
2017 afscheid UvA

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden