Plus

Dit zijn de grootste zorgen en angsten van Amsterdam

Waar zijn Amsterdammers bang voor? Een terroristische aanslag of toch die enge man in het Vondelpark? 'Je omgeving scannen op veiligheid hoort bij de evolutie.'

Beeld Lauren Hillebrandt

Wat zijn de zorgen en angsten van Amsterdam? We bespraken de belangrijkste conclusies van een OIS-enquête onder 647 Amsterdammers met psychiater Frank Koerselman (71), emeritus hoogleraar psychiatrie en psychotherapie van het UMC Utrecht.

1. 77% van de Amsterdammers is bezorgd over het tekort aan betaalbare woningen
Een dak boven het hoofd is in de westerse wereld een eerste levensbehoefte. Dat de problemen op de Amsterdamse huizenmarkt dan ook prominent op de lijst van Amsterdamse zorgen staan, mag geen verrassing heten.

De prijzen van koop- en huurwoningen in de private sector zijn in de afgelopen jaren enorm gestegen en de markt van sociale woningen zit muurvast. Kunnen Amsterdammers wel in Amsterdam blijven wonen?

"Mensen zijn vooral bang voor zaken waar ze geen invloed op hebben," zegt Koerselman. "Individuen hebben geen zeggenschap over de steeds maar stijgende vraag naar woningen in Amsterdam. Het machtigste wapen van de eenling tegen dit soort sociale ontwikkelingen is het stemrecht, maar ook dat geeft maar een beperkte mogelijkheid tot invloed," aldus Koerselman.

"De Nederlandse burger moet immers altijd maar afwachten hoe de politieke coalitievorming verloopt. Wie op D66 stemt, omdat hij zelf wil bepalen om uit het leven te stappen als dat voltooid is, ziet niets van dat plan terug als een christelijke partij meeregeert, en omgekeerd. De boodschap: het maakt niets uit waarop je stemt."

Uit de enquête blijkt wel dat geld de zorgen verkleint. Naarmate het inkomen toeneemt, vinden mensen de stijgende prijzen op de woningmarkt minder belangrijk. Ook blijkt dat ouderen boven de 65 jaar zich minder zorgen maken om betaalbaarheid van Amsterdam.

2. 26% van de Amsterdammers maakt zich veel zorgen om een terroristische aanslag
Angst en zorgen kunnen heel echt voelen, maar zijn niet altijd realistisch. De kans om als Amsterdammer te overlijden bij een terroristische aanslag is op grond van de statistieken bijvoorbeeld vele malen kleiner dan te sterven aan kanker, een hartziekte of suïcide.

Volgens cijfers van het World Economic Forum stierven in 2015, het jaar van de aanslagen in Parijs, 176 Europeanen als gevolg van terrorisme. Aan kanker stierven in dat jaar ongeveer 1,3 miljoen Europeanen, aan hartaandoeningen 650.000 en aan zelfmoord 60.000.

De zorgen om een terroristische aanslag worden gedeeld door de gemeente. Zo zijn er betonblokken geplaatst op plekken als de Dam, het Rokin en de Heineken Experience. "Terroristen slagen in hun opzet als ze veel angst veroorzaken," zegt Koerselman.

"Ze hebben relatief beperkte middelen, maar willen maximaal resultaat. Daarom maken ze willekeurige slachtoffers, zodat iedereen ineens tot de doelgroep behoort."

Op grond van de resultaten van deze enquête kun je stellen dat terroristen een behoorlijke invloed hebben gehad. Een nuchtere analyse van het aantal terrorismedoden zou volgens Koerselman kunnen helpen tegen de angst voor terrorisme. "Zo breng je angst terug tot realistische voorzichtigheid."

3. 6% van de Amsterdammers vindt verlaten parken in het donker eng
Anders dan terrorisme verdragen misdaden geen publiek. Daarom zal een misdadiger bij voorkeur toeslaan op een plek waar hij geen vreemde ogen verwacht.

Een leeg park in de nacht is een ideale locatie. Daar kun je worden beroofd of verkracht, dus voor dat soort locaties zijn mensen bang. Vrouwen doorgaans meer dan mannen.

Beeld Lauren Hillebrandt

"Mensen scannen hun omgeving constant op veiligheid," zegt Koerselman. "Dat is als onderdeel van de evolutie ingebed in ons systeem. Waakzaamheid vergroot immers de kans op overleven, en dus het doorgeven van het genetische materiaal."

Die ingebouwde radar ontdekt echter altijd wel iets onveiligs. Of we nu 's nachts in het relatief drukke Vondelpark lopen of in een verlaten bos op de Veluwe. Zelfs in helverlichte winkelstraten staat ons veiligheidssysteem aan. Hoewel de meerderheid van de Amsterdammers zich veilig zegt te voelen in de stad - acht op de tien, volgens de enquête - zegt 4% zich expliciet onveilig te voelen.

"Een volledig gevoel van veiligheid in de samenleving scheppen is een illusie," zegt Koerselman. "Ons alarmsysteem speurt nu eenmaal actief naar onraad. Dat kan een overheid niet uitschakelen."

4. 5% van de Amsterdammers beeft regelmatig van angst
Iedereen kent angst. Zelfs mensen die onverschrokken lijken, kennen angst. De voormalige bokskampioen Mike Tyson erkende tijdens zijn loopbaan volmondig dat hij bang was in de aanloop naar elk gevecht.

De psychologische truc die Tyson toepaste, was de angst omzetten in gedoseerde agressie. Dat lukte hem niet altijd, maar wel vaak genoeg om twee keer wereldkampioen te worden.

Als angst uit de hand loopt, kunnen er verschillende dingen gebeuren. Mensen worden agressief, ze trekken zich terug in hun schulp of hun lichaam slaat op hol. Beven, zweten of hartkloppingen zijn lichamelijke verschijnselen van een lichaam dat reageert op angst.

Ongeveer 5 procent van de Amsterdammers rapporteert fysieke symptomen als gevolg van angst. Ongeveer 15 procent meldt mildere vormen, zoals regelmatig zenuwachtig zijn, piekeren of wakker liggen.

Overmatige angstsymptomen kunnen duiden op een angststoornis, maar dat hoeft niet. "Pas als je er ernstig onder lijdt en de angst je langer dan een half jaar in je dagelijkse functioneren belemmert, kun je spreken van een stoornis," aldus Koerselman. "Maar angst en zorgen horen ook gewoon bij het leven."

Sterker nog: mensen zoeken de spanning ook op, anders wordt het saai. Op rechte snelwegen gaan mensen uit verveling appen. "Als je wilt dat autorijders goed opletten, zou je veel chicanebochten moeten aanleggen."

Op grond van de enquête is niet te zeggen hoeveel procent van de Amsterdammers voldoet aan de criteria van een angststoornis. Landelijke cijfers van het Trimbos Instituut wijzen uit dat ongeveer één op de vijf Nederlanders in zijn leven een angststoornis krijgt.

5. 55 % procent van de Amsterdammers onderneemt iets tegen angst
Bepaalde plekken mijden (30% van de meest genomen maatregelen), het simpelweg negeren van angst (21%) en het beter beveiligen van de woning (17%). Dat zijn de meest genomen maatregelen door Amsterdammers om hun angst en zorgen in toom te houden. Het verhogen van zelfverdedigingsmogelijkheden door bijvoorbeeld hond, pepperspray of wapen wordt het minst vaak genoemd (alle drie 1%).

Dat mensen iets ondernemen om hun angst en zorgen te bestrijden, noemt Koerselman een goede zaak. "Dan krijgen ze immers het gevoel dat ze vat krijgen op het probleem, waardoor de angst vaak al minder wordt."

Alert zijn op wat dreigt of hindert is ook gunstig voor de mensheid, zegt Koerselman. Deze eigenschap lijkt een doel te hebben. "Waakzaamheid en onvrede zijn de motor van de vooruitgang."

Daarbij nemen mensen wel hun eigen actuele situatie als uitgangspunt. "Iemand die 200 jaar geleden in Amsterdam woonde, had wel andere zorgen dan de problemen die nu in de stad spelen," zegt Koerselman.

Er is nu schoon water uit de kraan, een goed riool, veel betere, openbare gezondheidszorg en een sociaal vangnet. Van dat soort zaken kon een Amsterdammer in 1818 alleen maar dromen. "Maar mensen gaan nu eenmaal altijd uit van het hier en nu. Ze nemen hun eigen situatie als nulpunt."

Verantwoording

Op verzoek van Het Parool heeft ­gemeentelijk ­Bureau Onderzoek ­Informatie en ­Statistiek (OIS) Amsterdammers gevraagd waar zij bang voor zijn. De vragenlijst is uitgezet onder het Amsterdampanel van OIS.

Met twee groepen die ondervertegenwoordigd zijn in het panel, jongeren en Amsterdammers met een niet-westerse migratieachtergrond, hebben straatinterviews plaats­gevonden. De vragenlijst is ingevuld door 647 Amsterdammers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden