PlusLijstje

Dit was de beste podiumkunst van 2019

Klassiekers zijn te spelen volgens het boekje, maar recensenten worden pas echt geraakt als de verhalen van weleer een verbond sluiten met de dynamiek van de 21ste eeuw. Dergelijke producties scoren hoog in de lijstjes van de podiumkunsten.

Beeld Yoko Heiligers

Simon van den Berg (theater)

1. Citizen K, Sadettin Kirmiziyüz 
254 autobiografische vignetten van alledaags anders zijn en anders gemaakt worden. Kirmiziyüz’ solovoorstellingen hebben vaak hetzelfde onderwerp, maar worden jaar na jaar rauwer, eerlijker en beter. Geweldige ondersteuning en ontregeling door muzikant Kaspar Schellingerhout.

Citizen KBeeld Sanne Peper

2. Rijsen & Rooxman, DeDikkeMuiz & Sjors, Mugmetdegoudentand, Zina
Vier spelers die elkaar intiem kennen: Adelheid Roosen, Lineke Rijxman, Titus Muizelaar, George Groot. Vrienden, geliefden, exen. Het gevaar van therapietheater ligt op de loer, maar de sterke theatrale intuïtie van deze spelers houdt de voorstelling bij eerlijkheid en intimiteit en openhartigheid, en het verschil daartussen.

3. Een antwoord op alle vragen, Laura van Dolron en Willem de Wolf
Willem de Wolf en Laura van Dolron improviseren, ondersteund door twee muzikanten, een voorstelling op basis van vragen die het publiek aan het begin heeft opgeschreven. Dat Van Dolron ermee zou wegkomen had ik verwacht, De Wolf blijkt aan haar gewaagd met even sterke associaties, verbindingen en herinneringen. Samen met het publiek jammen ze een uniek werk per avond.

4. Het verhaal van het verhaal, Jetse Batelaan Artemis en HZT
Ontregelend jeugdtheatergenie Jetse Batelaan pelt voorstelling na voorstelling de conventies van het theater af. Nu is het verhaal aan de beurt, dat via radicale deconstructie zélf de hoofdrol krijgt, terwijl op het toneel theaterinheemsen hun rituelen uitvoeren en Cristiano Ronaldo, Donald Trump en Beyoncé Knowles een gezinnetje vormen. Opwindend ongehoorzaam theater in de grote zaal.

5. 1991, Czeslaw de Wijs en anderen ’t Barre Land
Op basis van essays van de Joegoslavische schrijfster Dubravka Ugresic maakte ’t Barre Land een zeldzaam fijne voorstelling over palindromen, spiegelingen en hoe taal en beelden zijn ingezet bij de vorming van nationale identiteit in de ex-Joegoslavische landen en hoe dat de burgeroorlog mogelijk en later onvermijdelijk maakte. Scherpzinnig en politiek, voor mensen die graag zelf nadenken.

Elise van Dam (theater)

1. Immens, Casper Vandeputte Vincent van der Valk
Geen voorstelling daagde intellectueel zo uit én ontroerde me zo diep. Vincent van der Valk is virtuoos als Fritz, een incarnatie van Friedrich Nietzsche. Hij plaagt en tergt, dwingt zichzelf mentaal en fysiek tot het uiterste om vervolgens opgetild te worden door een dertigkoppig koor. Schoonheid als troost.

ImmensBeeld Julian Maiwald

2. Heen, Bambie Paul van der Laan 
Over jezelf tot het uiterste dwingen. In deze indrukwekkende solo doet ook mimespeler Paul van der Laan dat. Met zijn lichaam als instrument en canvas toont hij de destructieve en uitputtende greep die psychoses kunnen hebben op een mens. Op momenten een bijna ondraaglijke kijkervaring en juist daarom ijzersterk. 

3. The Head & the Load, William Kentridge Mncedisi Shabangu, Hamilton Dlamini, Nhlanhla Mahlangu, Luc De Wit
Spektakelstuk over de rol van Afrikanen in de Eerste Wereldoorlog, gedwongen te werken als dragers. De Zuid-Afrikaan William Kentridge overspoelt de toeschouwer met bijtende satire, fraaie gezangen en als hoogtepunt een ontroerend schaduwspel in een processie van veertig zangers en dansers. 

4. Oorlog en vrede, Frascati Producties Florian Myjer i.s.m. Kim Karssen
Het lijkt een onmogelijke opgave, Tolstojs Oorlog en vrede naar het toneel brengen. Maar Florian Myjer en Kim Karssen doen het met een indrukwekkende hoeveelheid speelsheid en bravoure. Een ingenieus verkleedpartijtje, waarin de sores van Tolstojs personages vernuftig worden vermengd met persoonlijke anekdotes.

5. De Gebroeders Leeuwenhart, Casper Vandeputte Rick Paul van Mulligen, Teun Luijkx
Liefdevolle bewerking van de klassier van Astrid Lindgren en een dappere ode aan de verbeelding als ultieme ontsnappingspoging aan de dood. De siddering van ontzag die draak Katla door de zaal liet gaan, van de ukkies tot de volwassenen, blijft me bij. 

Anne van de Wetering (theater)

1. Sun and Sea (Marina), Rugilė Barzdžiukaitė, Vaiva Grainytė, Lina Lapelytė
Een strand met badgasten (inclusief een hond) en een libretto met nummers als Sunscreen Bossanova, Song of exhaustion, Workaholic Song. De hele zomer stonden er lange rijen voor het Litouwse paviljoen op de Venetië Biënnale voor deze opera-performance. Een ontspannende en politieke overpeinzing over de ondergang van de wereld. 

2. Rosalía, Down the Rabbit Hole
Spaanse zangeres en songwriter Rosalía was een van de velen die dit jaar lieten zien dat een pop-show op een festival niet onder hoeft te doen voor een theatervoorstelling. Met dansers, visuals, hedendaagse interpretatie van de Spaanse flamenco - zowel muzikaal als in dans - liet Rosalía op Down the Rabbit Hole zien dat ze de coolste performer ooit is. 

RosalíaBeeld EPA

3. Citizen K., Sadettin Kirmiziyüz
Nooit meer een voorstelling maken over afkomst en identiteit, was het plan van Sadettin Kirmiziyüz. Dat mislukte. Er ontstond uit die zoektocht een voorstelling die vragen stelde die nog heel lang in mijn hoofd zijn blijven rondzweven. En die gelukkig nog in reprise gaat. 

4. Rijgen, Sarah Moeremans, Joachim Robbrecht NT Gent 
Joachim Robbrecht en Sarah Moeremans zijn de Batman & Robin van het Nederlandse theater: in for the rescue als duistere tijden daarom vragen. In Rijgen gaat alles goed: de slimme en grappige tekstbewerking, de drie fantastische acteurs en de regie van Sarah Moeremans.

5. Reading Salome, Johannes Müller, Philine Rinnert Hauke Heumann, Bianca Fox, Shlomi Wagner, Cian McConn
Openingsvoorstelling van een operafestival waarin geplaybackt wordt, dat is natuurlijk al winnen. De lip-sync-drag-performance Reading Salome liet tijdens de Operadagen Rotterdam zien hoe je wél met repertoire om kunt gaan: door het met een hamer en een beitel tot moes te slaan en opnieuw tot leven te brengen.

Hans Smit (theater)

1. Mary Said What She Said, Robert Wilson Isabelle Huppert
Fraai gestyleerde voorstelling van regisseur Robert Wilson met een verpletterende Isabelle Huppert als Mary Queen of Scots, die de avond voor haar executie terugkijkt op een bewogen leven. Huppert steekt met haar frêle silhouet, de handen in de zij, scherp af tegen de helverlichte achterwand en speelt magistraal. 

Mary Said What She SaidBeeld Lucie Jansch

2. Citizen K., Sadettin Kirmiziyüz
Meer dan 250 persoonlijke ervaringen met alledaags racisme stort Kirmiziyüz met groeiende woede over ons uit. Zijn relaas is prachtig opgebouwd en wordt subtiel gevoed en voortgestuwd door de geweldige bijdragen van muzikant/medespeler Kaspar Schellingerhout. Verplichte kost voor beleidsmakers en wegkijkers. Boeiend en urgent van begin tot eind.

3. Immens, Casper Vandeputte Vincent van der Valk
Je moet het maar durven: het gedachtegoed van Nietzsche willen verklaren in een winderige duinpan op Oerol. Acteur Vincent van der Valk en regisseur Casper Vandeputte slagen hierin, in een sterkte tekst die de denkbeelden van Nietzsche hoogst actueel maakt en ons hele bestaan op losse schroeven zet.

4. Don DeLillo Marathon, Julien Gosselin Si Vous Pouviez Lécher Mon Coeur
Zijn Vallende Man bij ITA viel wat tegen, maar de bewerking van drie andere boeken van DeLillo leverden in de handen van regisseur Gosselin een overrompelende theatermarathon van bijna elf uur op, meesterlijk uitgevoerd door zijn eigen Franse gezelschap. Video, snoeiharde muziek en superieur acteren doen alles om je heen vergeten.

5. Wie is Bang, Tom Lanoye, Koen De Sutter Els Dottermans, Han Kerckhoffs
Lanoye verplaatst Virginia Woolf van Albee naar de toneelwereld. Het uitgebluste toneelpaar Jo en Elise komt in botsing met een jong stel acteurs en met elkaar. Het theaterbestaan krijgt ervan langs. ‘Toneel is dood!’ roept Jo, maar de tekst van Lanoye bewijst het tegendeel.

Hans Smit (jeugdtheater)

1. Sweet Sixteen, Belle van Heerikhuizen Sophie Höppener, Hanna van Vliet, Diewertje Dir
De impact van zelfmoord op de omgeving in een schurende dialoog van Casper Vandeputte tussen twee zussen. De één is dood, de ander bereidt in denkbeeldige dialoog een spreekbeurt voor. Gespeeld in echte klaslokalen, vlak voor je. Onontkoombaar met ontroerend spel.

2. Zwijnenstal, Marije Gubbels Ilse Warringa, Rop Verheijen, Freek den Hartogh, Whitney Sawyer
Actuele enscenering van Orwells Animal Farm. Regisseur Marije Gubbels maakt er geestig ijzersterk muziektheater van, flitsend gespeeld door vier acteurs en twee muzikanten die moeiteloos schakelen tussen country en Bach. Subtiele wendingen leggen de keuzes die de dieren moeten maken op óns bord.

3. Hallo Familie, Moniek Merkx Maas theater en dans
Als je ouders weg zijn naar een feestje komen er ineens feestgangers uit de keukenkastjes en zijn je poppen levensgroot. Regisseur Moniek Merkx maakte een kleurrijke voorstelling waarin de fantasie van een kind grenzeloos blijkt en het enge niet wordt geschuwd. Een ontwapenend duo van oma en kind kan dat wel hebben. 

Hallo FamilieBeeld MaasTD

4. Age of Rage, Jibbe Willems, Wieke ten Cate Frieda Barnhard, De Toneelmakerij
Een boos meisje van zestien zit in een politiecel, vanwege een racistische aanval op een politica. Ze weet precies wat ze heeft gedaan en waarom in haar radicalisering. Frieda Barnhard speelt de gymnasiaste uit een arm milieu geweldig overtuigend. 

5. Hamlet, de familie­vøørstelling, Pieter Kramer Theater Rotterdam 
Zijn stempel op Drie Musketiers in het Amsterdamse Bos was herkenbaar, maar op thuishonk Rotterdam gaat regisseur Pieter Kramer helemaal los. Hier is Hamlet van Shakespeare een fraai generatieconflict met een prins die gewoon lekker wil surfen. Een geoliede machine van kostuums en kamerschermen en hilarische liedteksten van Alex Klaasen op hits van Queen.

Patrick van den Hanenberg (musicals)

1. The Book of Mormon, Broadway cast
Twee keurig gekapte mormonen die in Afrika de Blije Boodschap komen brengen is de onwaarschijnlijke basis van een pittige, oergeestige satire op het geloof. Een geweldige aflevering in Carrés serie Broadway aan de Amstel. Zelfs vanuit het mormomen­centrum in Salt Lake City werd ironisch enthousiast en relaxed gereageerd.

The Book of MormonBeeld Julieta Cervantes

2. Amadeus. De rebel, zijn muziek, zijn ondergang. Theateralliantie met het Nationale Theater i.s.m. Opera2day
Mozart stampt van woede en schreeuwt zijn frustratie uit als hij hoort dat hij niet wordt voorgedragen om de dochter van de keizer muziekles te geven. Sander Plukaard speelt met verve de anaal gefixeerde adhd’er Amadeus die lak heeft aan alle conventies. Hij laat de vrolijke onbezonnenheid mooi botsen met de strijd van de componist om te overleven.

3. Kinky Boots, De Graaf & Cornelissen Entertainment
Een Britse schoenenfabriek wordt gered door zich te richten op hooggehakte kinky laarzen, een wezenlijk onderdeel van de uitbundige outfit van dragqueens. De show wordt gedragen door Naidjim Severina. Als hij als Lola met zijn zes Angels uit de nachtclub opkomt en zich met een dampend disconummer voorstelt, staat de voorstelling in brand.

4. Fun Home, OpusOne
Begrafenisonderneming Fun Home lijkt een ordentelijk bedrijf, maar binnen borrelt het met een homoseksuele vader en lesbische dochter. Moeder houdt de schone schijn op. Vader Ad Knippels weet de tegenstrijdige kanten van zijn karakter (lief, zorgzaam, onredelijk, opvliegerig, seksueel in de knoop) vlekkeloos neer te zetten. Geslaagd onderdeel van het culturele programma van Pride.

5. A Little Night Music, Nederlandse Reisopera
Voor deze musical vol driehoeksverhoudingen schreef Stephen Sondheim vooral walsen en interessante variaties op de drie­kwarts­maat. Daar kan de Nederlandse Reisopera, aangevuld met Paul Groot, uitstekend mee overweg. Met Send in the clowns door mezzospraan Susan Rigvava-Dumas als hoogtepunt. Broadwayregisseur Harold Prince sprak over ‘slagroom met messen.’ Mooier kun je het bijna niet krijgen in het theater.

Jacq. Algra (dans)

1. Solas, Andrea Leine & Harijono Roebana LeineRoebana 
Prachtige zang die ons leidt, ook als het donker is. Uit alle richtingen komen stemmen, luit, elektrische gitaar, eigentijdse dans en achttiende-eeuwse gestiek samen. Zo ontvouwt zich een transdisciplinair gedicht over dingen die er zijn of zijn voorbijgegaan, leven en dood. Tien performers laten zien dat dicht bij elkaar staan soelaas biedt. 

2. De zes Brandenburgse Concerten,  Anne Teresa De Keersmaeker Rosas, B’Rock Orchestra
Door hun looppas te vertragen of te versnellen, spelen zestien dansers met de tijd. Aangevoerd door twintig musici creëren ze, in een prachtig vormgegeven en belicht decor, een wervelwind. Die heeft Bachs heilige getalsverhoudingen en een nauwgezette choreografie als basis, maar laat ruimte voor individuele menselijke actie. Meeslepend en blij makend. 

3. A Quiet Evening of Dance, William Forsythe Sadler’s Wells
Eerst zien we hoeveel variaties op klassieke passen gerijpt dans- en choreografietalent kan genereren. Vervolgens hoe daarmee een ultra-hedendaagse compositie is gemaakt die zich laat inspireren door breakdancemoves van Rauf ‘RubberLegz’ Yasit en klanken van Rameau. Dankzij felgekleurde outfits en een kien lichtontwerp transformeren de dansers in een groep speelse paradijsvogels.

4. Battleground, Louise Lecavalier Fou Glorieux, Robert Abudo
De danseres die in de jaren tachtig schitterde naast David Bowie, betoont zich in dit duet met Robert Abudo nog altijd een krachtige en razendsnelle danspartner. Staand, rollend, ondersteboven tegen de achterwand: we zien nauwkeurig afgestemd teamwork, zonder onderscheid tussen man of vrouw. Een zinderend lichtontwerp en stuwende live-muziek maken de traktatie compleet.

BattlegroundBeeld Andre Cornellier

5. Third Act, Lotte Stoops & Mieke Struyve Savage Film
Thuis zorgen de 60-plusacteurs uit het toneelstuk Vader van Peeping Tom voor hun dementerende vrouw of ze lezen voor in een bejaardenhuis. In de voorstelling wonen ze daar en worden ze voor gek versleten. Die twee werelden zijn in de documentaire door elkaar gemonteerd. We zien dat meeslepend theater ontstaat door samen over het leven na te denken.

Mike Peek (cabaret)

1. Meer van hetzelfde (deel 1), Daniël Arends
Daniël Arends zegt wat niemand wil horen. Voorbeeld: het leven wordt niet leuker met het klimmen der jaren, het wordt alleen maar lánger. Wie alleen voor de grapjes komt, krijgt het zwaar. Arends vertelt over de onvermijdelijke ondergang van onze ambities en interesses. Intelligent, gevoelig en meedogenloos. 

Meer van hetzelfde (deel 1)Beeld Dingena Mol

2. Micha Wertheim voor alle duidelijkheid, Micha Wertheim
‘Kennis kan een muur worden die schoonheid aan het oog onttrekt’. In een voor Micha Wertheim-begrippen rechtlijnige voorstelling legt hij uit dat meer weten soms betekent dat we minder openstaan voor nieuwe ervaringen. Wertheim lijkt met zijn performance meer op gevoel dan op ratio te mikken. Hij slaagt daar uitstekend in. 

3. Kijk haar gaan, Anne Neuteboom
De frisse wind die het cabaretlandschap goed kon gebruiken is opgestoken. Anne Neuteboom is de ultieme millennial met de ultieme millennialproblemen. Ze formuleert haar ongenoegens uitstekend, maar weet ze ook geestig te relativeren. Erg sterk is hoe Neuteboom ondanks die lawine aan schijnbare onbenulligheden ook een intiem verhaal vertelt over vervreemding tussen haar en haar vader.

4. Koning van de Dieren, Martijn Koning
Martijn Koning zette zijn harde humor even in de koelkast om een voorstelling te maken waarin hij zijn eigen mankementen uitvergroot. Het verhaal waarin hij met veel te dure hengels gaat vissen is hilarisch, zijn gesprekken met het publiek steevast scherp. Dit is het beste programma dat Koning tot dusver maakte.

5. 1 Kilo, Kasper van der Laan
De kronkels in het hoofd van Kasper van der Laan zijn net zo interessant als de bochten waarin hij zijn lichaam wringt. Deze fysiek fenomenale performer geeft met zijn debuut 1 Kilo een bijzonder visitekaartje af. Van der Laan is een anti-held met diepgang, een clown voor intellectueel publiek.

Fritz de Jong (dans)

1. Kunstkamer, Marco Goecke, Paul Lightfoot, Sol Léon, Crystal Pite. NDT 1, NDT 2 en Het Balletorkest
Nederlands Dans Theater bestaat 60 jaar. Het Haagse gezelschap opende het jubileum overweldigend met een uitstalkast van zijn kunnen. Alle dansers van NDT1 en NDT2 schitterden in gevarieerd werk van de huischoreografen, die de feestvreugde verhoogden met expressionistisch mompeltheater (Sol Léon), lyrische duetten (Crystal Pite), cartooneske soli (Marco Goecke) en grandioos ensemblewerk (Paul Lightfoot).

KunstkamerBeeld Rahi Rezvani

2. Love, Roni Haver en Guy Weizman. Club Guy & Roni, Götenborgs Operans Dans, Slagwerk Den Haag
De in absurditeiten grossierende Guy & Roni overtroffen zichzelf met een overrompelend spektakel. De Groningse Club creëerde een roes van stampende live­muziek, uitzinnige kostuums en visuele vondsten. Klassieke ballettechniek, Aziatische vechtsport en bewegingen uit urban en house kwamen samen in spatgelijk uitgevoerde groepsdansen.

3. Chitchat, Charlotte Goesaert, Karolien Verlinden. Tuning People en Maas Theater en Dans
Geluidjes en woorden worden muziek. Losse armbewegingen en stapjes worden dans. In hun ijzersterke kindervoorstelling bouwden Charlotte Goesaert en Karolien Verlinden een dadaïstisch klankgedicht trefzeker uit tot een aanstekelijke kennismaking met theaterdans. Een betere manier om jong danspubliek te kweken dan deze Vlaamse aanpak kan ik me niet voorstellen. 

4. #minaret, Omar Rajeh. Maqamat Dance Theatre
Een prominent boven het toneel zoemende drone staat symbool voor oorlogstechnologie, die een einde maakt aan levens en cultureel erfgoed. Aangezet door de oorlog in Syrië brengt Omar Rajeh een indringende ode aan de menselijke veerkracht. Want gebouwen kun je platbombarderen, maar dans en muziek laten zich minder makkelijk wegvagen.

5. REDO, Shailesh Bahoran. Redouan Ait Chitt
Een danser die ‘bij zijn geboorte al met 6-0 achterstond’ won op de Nederlandse Dansdagen de Zwaan voor de meest indrukwekkende dansprestatie in een choreografie van Shailesh Bahoran. Redouan Ait Chitt, die enkele ledematen mist, ontwikkelde een volstrekt unieke bewegingsstijl. In REDO imponeert de danser met zijn onnavolgbare grondtechniek, maar de nadruk ligt op zijn expressieve vermogens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden