Vragen aan

Dit is waar de discussie over Joodse erfpachtgelden om draait

De gemeente Amsterdam is in rep en roer over de manier waarop de ten onrechte in rekening gebrachte erfpacht aan Joodse huiseigenaren moeten worden vergoed. Wat ging er fout, zo kort voor de beslissende gemeenteraadsvergadering van donderdag? Parool-verslaggever Ton Damen, die de zaak sinds het begin volgt, legt uit.

Burgemeester Van der Laan sprak van 'het geld dat Amsterdam niet in bezit wil hebben' Beeld aNP
Burgemeester Van der Laan sprak van 'het geld dat Amsterdam niet in bezit wil hebben'Beeld aNP

1. Waar gaat dit ook alweer precies om?
Amsterdam stuurde na de Tweede Wereldoorlog aan Joodse huiseigenaren die terugkwamen uit de concentratiekampen of de onderduik rekeningen en boetes wegens niet betaalde erfpacht gedurende de oorlogsjaren. Het college kwam hier in 2013 achter en wil dit geld niet langer in bezit hebben. De boetes zijn inmiddels aan nabestaanden van toenmalige huiseigenaren terugbetaald.

Inclusief rente bedraagt de waarde van de erfpachtrekeningen naar schattingen maximaal tien miljoen euro.

2. Wat wil het gemeentebestuur hiermee?
Het college stelt voor het geld te gebruiken voor projecten als het Namenmonument. Individuele claims wijst het college af. Zo'n regeling is te kostbaar, tijdrovend, en praktisch onuitvoerbaar. Hoe hoog was de aanslag? Heeft al restitutie plaatsgevonden? Waren er verrekeningen? Zijn nabestaanden te achterhalen?

Bovendien vreest het college rechtsongelijkheid jegens hen die geen claim indienen. Leden van de Joodse gemeenschap zien het anders en wijzen er op dat 'echte rechtsongelijkheid' bestaat omdat voor sommige huizen van de Joden erfpacht was betaald door de onrechtmatige opkoper en voor anderen niet.

3. Wie betwist de gekozen oplossing?
Al vanaf het begin waren er binnen de Joodse gemeenschap twijfels over. Benadeelden moeten volgens sommigen individueel worden terugbetaald. Dat is de enige manier om het recht te zetten. Amsterdam zou volgens hen in elk geval alle terechte claims moeten honoreren. In gevallen waar de boetes zijn terugbetaald kan de erfpacht makkelijker worden vastgesteld.

Wat overblijft kan aan collectieve Joodse doelen worden besteed. Het CJO stelt nu in een brandbrief voor dat al het geld wordt overgemaakt aan een stichting van de Joodse gemeenschap, onder toezicht van de gemeente Amsterdam. Zo kan de stad nooit het verwijt krijgen de gelden verkeerd te hebben verdeeld.

4. Hoe zit het met de claim van de burgemeester dat de erfpacht, hoe onterecht ook, destijds juridisch gezien juist waren?
Ja dat klopt, maar dat geldt ook voor de boetes. De Joodse gemeenschap stelt dat er vandaag de dag door rechters met andere ogen naar gekeken zou worden. Ook heeft premier Kok in 2000 bij de schikking inzake de Marorgelden, bedoeld als afkoop van Joodse tegoeden, gezegd dat individuele claims altijd mogelijk zijn.

5. Waarom komt de kritiek zo laat?
De kritiek werd verwoord in een brief van vijf Joodse leden van een 'Klankbordgroep' aan het college en de gemeenteraad. Eén dag voor de commissievergadering waarin de raad zich achter de burgemeester schaarde ging het college er op in.

Verder onderstrepen critici dat maar een deel van de Joodse gemeenschap was vertegenwoordigd in die Klankbordgroep. Leden van de groep schakelden volgens betrokkenen pas tien dagen geleden het CJO in. Inmiddels is het CJO een felle lobby begonnen.

Ook werd gesproken met gemeenteraadsfracties. D66 zou het standpunt van het CJO steunen. VVD heeft nu uitstel van het besluit gevraagd, maar daar bleek vorige week geen draagvlak voor. Verder heeft het CJO een gesprek met de burgemeester aangevraagd, maar die had geen tijd.

Ton Damen Beeld Linda Stulic
Ton DamenBeeld Linda Stulic

Ook een vraag over deze kwestie? Mail de redactie of stel uw vraag onder dit stuk. Waar mogelijk wordt het antwoord toegevoegd aan dit artikel.

Zie ook: Van der Laan geraakt door kritiek op aanpak Joodse erfpachtgelden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden