Plus

Dit is de nieuwe benadering om fout geld uit de horeca te weren

Horecazaken die mogelijk met misdaadgeld zijn opgezet, krijgen dankzij een nieuwe benadering geen vergunningen meer. Zo moet 'een eerlijker speelveld' ontstaan.

Fast­food­restau­rant Bread and Salt in de Geel­vincks­steeg.Beeld Maarten Steenvoort

De Syrische vluchteling die aan de Geelvinckssteeg fastfoodrestaurant Bread and Salt opzette, leende daarvoor 60.000 euro van een man uit Saoedi-Arabië. Een belangrijk deel van dat geld zei de Syriër contant te hebben gekregen, waarna hij het had gestort bij Amsterdamse banken.

De Arabier zou twee keer naar Nederland zijn gereisd om de Syriër delen van de lening te geven, waarna die het geld zei te hebben omgewisseld bij het grenswisselkantoor op het Centraal Station. Hij leende ook nog ruim 14.000 euro van familie en vrienden.

Desgevraagd kon de Syriër geen bonnen inbrengen van bijvoorbeeld dat wisselen op het station. Het buitenlandse geld was niet bij de douane aangegeven.

Op de vraag waarom zijn financier het geld niet gewoon via de bank had kunnen overmaken, antwoordde de Syriër dat die 'nog geen bankrekening had'. Hij had ook geen overzicht van de familieleden en vrienden van wie hij zei te hebben geleend.

Enorme opluchting
Zo riepen de antwoorden van de Syriër steeds nieuwe vragen op. Uiteindelijk weigerde de gemeente de exploitatievergunning al vóórdat de ondernemer aan de tijdrovende Bibobprocedure (Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) begon. Het fastfoodrestaurant gaat nu waarschijnlijk failliet.

Dat de bestuursrechter de handelwijze accordeert, is een grote opluchting voor de betrokken overheidsinstanties die deze kwestie als een principiële zaak zien. Er was namelijk grote behoefte aan een steviger wapen tegen investeringen van fout geld in de horeca en dit vonnis kan een belangrijke stap zijn, is het idee.

Geld dat 'onderhands' is geleend, buiten de banken om, kan best uit legale bron komen. Banken zijn streng, zodat ondernemers soms wel hun toevlucht móeten zoeken bij familie, vrienden of andere investeerders. Ook forse leningen die via ingewikkelde constructies langs buitenlanden lopen, zijn niet per definitie fout.

Wel geven ze degenen kopzorgen die moeten oordelen over de vergunningaanvragen. Het risico foute figuren een vergunning te geven, voelde te groot.

Innovatief team
Vandaar dat de gemeente Amsterdam, het Openbaar Ministerie, de politie, de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Financial Intelligence Unit (FIU, waar ongebruikelijke transacties moeten worden gemeld) wegen zochten om fout geld effectiever en efficiënter te kunnen weren.

De nieuwe werkwijze is ontworpen door een innovatief team, waarin verscheidene instanties zijn verenigd, dat IJgeld is gedoopt. Onder begeleiding van de universiteiten van Tilburg en Harvard zijn in het Amsterdamse project gedurende een half jaar alle aanvragen voor vergunningen voor horeca tegen het licht gehouden.

Het idee achter IJgeld is niet vanuit de eigen, vertrouwde discipline te kijken, maar als instanties gezamenlijk te bezien waar het grote probleem zit in dit soort complexe kwesties. De deelnemers aan het project stelden uiteindelijk vast dat ze de meeste 'buikpijn' voelden bij het moeten afgeven van vergunningen aan ondernemers met onduidelijk, onderhands verstrekt startkapitaal.

Liefst ongeveer de helft van de vierduizend Amsterdamse horeca is (gedeeltelijk) gefinancierd met een onderhandse lening, die niet is getoetst door een bank en waarop geen zicht is te krijgen via de Wet op het Financieel Toezicht. Nog nergens bleek een oplossing gevonden voor de risico's van die onderhandse leningen.

Bewijslast bij ondernemer
De Bibobprocedures bieden onvoldoende soelaas, omdat de gemeente daarin moet aantonen dat geld fout is en 'een ernstig gevaar' bestaat voor witwassen. Dat is lastig. Door in een eerder stadium kritische vragen te stellen over de ondoorzichtige leningen, is de bewijslast bij de ondernemers te leggen. Hoe zit het met de jaarrekening van de geldverstrekker? Heeft die het geld zelf geleend, of bijvoorbeeld aandelen verkocht? Is hij uitgekocht bij een bedrijf?

"Je wilt de bonafide ondernemer niet in de weg zitten en helpt hem zijn dossier op orde te brengen. De malafide ondernemer maak je het vanaf het begin moeilijk," zegt een betrokkene bij het project. "Dit lijkt echt wel een oplossing. De uitspraak van de rechter is klip en klaar: wij mogen dit zo doen. Dat geeft ons een krachtig middel."

Minder schimmige procedure

Eigenaar Marco Oskam van café Casablanca op de Zeedijk is blij met de stap naar 'een eerlijker speelveld'. "Het is heel belangrijk dat alle partijen weten dat iemand normaal aan zijn geld is gekomen," zegt Oskam. "Je hoort verhalen over megabedragen waarmee bedrijven zijn overgenomen waarbij ik me afvraag: hoe verdien jij dat in godsnaam terug? Een gewone ondernemer kan die bedragen niet betalen." Iedereen is er bij gebaat dat de Bibobprocedure 'minder schimmig wordt'. Oskam: "Als je nu van tevoren al duidelijk wordt gemaakt welke informatie jij als ondernemer nog mist, kun je je dossier op orde brengen voordat je de procedure in gaat. Kun je zaken níet uitleggen, heb je een probleem. Dat lijkt me winst. Dan weten we ook dat iedereen die door de Bibob is gekomen, ook echt oké is."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden