Plus

Dirigent Ernst van Tiels: 'Live filmmuziek is booming business'

Dirigent Ernst van Tiels grootste claim to fame is zijn opname met de Brussels Philharmonic van Ludovic Bources filmmuziek bij The Artist, die veelvuldig in de prijzen viel. Vrijdag dirigeert hij filmmuziek in het Concertgebouw.

Ernst van Tiel heeft vijftien films op zijn repertoire staan. Beeld  Dariusz Kula
Ernst van Tiel heeft vijftien films op zijn repertoire staan.Beeld Dariusz Kula

De eerste film die hem bewust maakte van de rol die muziek bij de beleving kon betekenen was Eisensteins Alexandr Nevskij. De partituur was van Prokofjev. "Waanzinnig goeie muziek natuurlijk. Dat hoorde ik ook als veertienjarige al," zegt dirigent Ernst van Tiel. Maar de ervaring was voor de jonge Van Tiel nog om een andere reden interessant.

"Ik vroeg me af hoe de film zou werken zónder muziek. Of met andere muziek. Met vriendjes draaide ik in die tijd weleens films waar we dan bijvoorbeeld iets van Pink Floyd bij afspeelden, waardoor alles een totaal andere lading kreeg. Een onschuldige natuurscène kreeg dan opeens veel suspense.

Not done
Als dirigent kwam Van Tiel in aanraking met filmmuziek in een tijd dat het 'not done was je daarmee bezig te houden'. "Daar werd een beetje op neergekeken. Ten onrechte. Het was een Europees probleem. In Amerika hoorde filmmuziek bij theatermuziek, dus op het niveau van opera. Bernstein is als componist in Europa ook lang niet serieus genomen omdat hij musicals schreef. Maar kijk eens naar Erich Korngold, Bernard Herrmann of nu John Williams: die hebben toch heel goede muziek geschreven?"

Hij gaat volgend seizoen de muziek van Psycho dirigeren terwijl de film wordt geprojecteerd. "Dat is een booming business. Ik heb de afgelopen maanden naast mijn gewone klassieke concerten bijvoorbeeld in Rome en Lyon West Side Story gedaan, waarbij alle muziek was weggefilterd, maar de dialogen en de stemmen behouden bleven. Dat sloeg in als een bom. De mensen zien nu niet de film met daarachter de muziek, maar ze ervaren nu ook de activiteit van het orkest, de energie die het oplevert en de concentratie die ervoor nodig is."

Hij heeft vijftien films op zijn repertoire staan, die hij in heel Europa en daarbuiten dirigeert, waaronder Alexandr Nevskij. Die bracht hem naar het befaamde Mariinskitheater, dat wordt bestierd door Valeri Gergjev (Van Tiel was bij het Rotterdams Philharmonisch in de jaren negentig zijn assistent-dirigent) en naar Parijs. En het was ook door Alexandr Nevskij, die hij in 2011 uitvoerde met de Brussels Philharmonic, dat hem werd gevraagd of hij bij dat orkest de soundtrack bij de The Artist wilde dirigeren, een stille zwart-witfilm uit 2011, met muziek van Ludovic Bource.

"Dat werd een reusachtig succes. Het is de meest bekroonde soundtrack aller tijden, met 64 muziekprijzen wereldwijd, waaronder een Oscar, een Golden Globe, een César, een Bafta. Als wij bij cineconcerten, zoals het genre is gaan heten, die film live spelen, is er aan het einde een orkaanachtige ontlading in de zaal."

Waar moet goede filmmuziek aan voldoen?
"Daar kun je nauwelijks iets generaliserends over zeggen. Als er een recept zou zijn, werd het verschrikkelijk saai. Je kunt je bovendien nog altijd in een partituur vergissen. Ik kreeg de vraag of ik Back to the future wilde dirigeren, met muziek van Alain Silvestre. Ik keek naar de noten en had m'n twijfels. Maar ik had dus niet voorzien wat een enorm succes het uiteindelijk in de zaal was!"

Waanzinnig mooi
"Filmmuziek moet het verhaal versterken en dat kan op duizend manieren en in alle stijlen. Iemand die dat als weinig anderen kan, is John Williams. Ik heb net liveconcerten gedaan met muziek uit E.T. - waanzinnig mooie score. Van die stukken worden ook concertsuites gemaakt, net als bij de balletsuites van Tsjaikovski. Dat kan als absolute muziek zelfstandig bestaan. Misschien doen we daar alleen nog te weinig mee.

We moeten in de klassieke muziek ontzettend goed nadenken over onze toekomst. Voor de jeugd is tegenwoordig alles visueel. Hoe kun je van die mensen over vijftien jaar vragen dat ze anderhalf uur naar een symfonie van Bruckner gaan luisteren? We moeten ons de vraag durven stellen: waarom zou het publiek naar dit of dat concert willen komen? Wat is de toegevoegde waarde?"

"Toen ik als slagwerker in orkesten begon te spelen, was er een duidelijke hiërarchie. Aan de top had je operamuziek, daaronder balletmuziek en pas daarna filmmuziek. Dat is aan het veranderen, want die cineconcerten slaan enorm aan. Overal waar ik kom, zeggen ze: dat gaan we vaker doen. Ik heb The Artist nu bij veel orkesten gedaan en van tevoren was er altijd enige scepsis, maar na afloop zeiden ze allemaal: wanneer gaan we hiermee op tournee? De orkesten gaan er ook anders door spelen. Ze zijn vrijer. Er bestaan ook geen stilistische eisen waarvoor ze op de vingers getikt kunnen worden. En als je je verdiept in de naoorlogse filmmuziek zul je merken dat je de meest fantastische stukken kunt vinden."

Summer Nights at the movies 1. Orkest van het Oosten o.l.v. Ernst van Tiel, 15/7, Concertgebouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden