Plus

Deze vrouwen hebben hun haar terug: 'Een viering van het leven'

Ze verloren hun haar door chemotherapie. Nu legt fotograaf Carolien Sikkenk de vrouwen uit haar serie Bold opnieuw vast, ter gelegenheid van de borstkankermaand.

Karin Pijnaker onderging chemotherapie, een borstbesparende operatie en bestraling Beeld Carolien Sikkenk
Karin Pijnaker onderging chemotherapie, een borstbesparende operatie en bestralingBeeld Carolien Sikkenk

Het was eigenlijk heel logisch dat ze de fotoserie Bold zou maken, zegt Carolien Sikkenk (48). Twee jaar geleden fotografeerde ze vrouwen die door ziekte hun haar waren verloren. Bald (kaal) en bold (stoer). Het resulteerde in een tentoonstelling die te zien was in haar woonplaats Haarlem, en het fotoboek Bold.

"Ik ben opgegroeid met kaalheid. Mijn vader was kapper, en in de jaren zeventig begon hij een haarwerkzaak, omdat pruiken toen een modeartikel werden. Heel veel vrouwen wilden een pruikje voor feesten en partijen. Maar vrouwen die door omstandig­heden kaal waren, kwamen ook bij hem terecht."

De zaak groeide, haar zus Annemiek nam die over. "Ze kwam theedrinken en zei dat ze weer zó'n verdrietige vrouw in de stoel had gehad. Als haar begint uit te vallen, ziet dat er heel armoedig uit. Vrouwen klampen zich er vaak nog aan vast, maar het is hier een pluk en daar een klit. Dan kun je er beter de tondeuse op zetten, dan heb je een fris bolletje."

Andere blik
"Mijn zus en haar medewerkers gaan altijd heel voorzichtig te werk, soms met een doek over de spiegel. De vrouwen knappen er over het algemeen van op, maar het is wel altijd een heel emotioneel moment. Het is toch niet meer wat het was."

Deze vrouw in de stoel was alleen gekomen en overstuur. 'Ik ben zo lelijk, zo lelijk,' had ze gejammerd. "Terwijl ­Annemiek dacht: jee, wat ben jij mooi! Ze vertelde me dat ze haar zo graag met een andere blik naar zichzelf had willen laten kijken. Zo kwam ze bij mij terecht. Dat ik dat zelf niet had bedacht!"

"Het staat zo dicht bij me. Toen ik ging bekijken wat er hiervoor was gedaan, kwam ik alleen maar sneue foto's tegen - geen eer aan te behalen. Niet dat ik glamourfoto's wilde maken, maar wel: foto's die uitgaan van schoonheid en kracht in plaats van zieligheid en lelijkheid."

In eerste instantie benaderde ze vrouwen via de zaak van haar zus, maar al snel ging het als een lopend vuurtje. "De vrouwen waren weg van hun foto's. Sommigen vonden die zelfs mooier of aparter dan hun foto's mét haar. En al snel ging het via via."

Sculptuur
"Lagen ze naast elkaar in het ziekenhuis aan het infuus, raakten aan de praat. 'Ik heb net een fotoshoot gehad.' En dan werd er gegoogeld en werd ik geappt. Ze is het behoorlijk uit de hand gelopen; ik heb uiteindelijk veertig portretten gemaakt."

Wat haar opviel, is dat als al dat haar wegvalt, het gezicht als een blank canvas wordt waarop je allerlei emoties versterkt kunt overbrengen. "Haar leidt eigenlijk heel erg af. Dat vind ik een mooi gegeven. Een gezicht zonder haar is als een sculptuur."

Nu fotografeert ze een aantal van de vrouwen twee jaar later, hun haar teruggegroeid. Het heeft iets ontroerends, vindt Sikkenk. "Het is mooi om te zien hoe ze de draad weer oppakken na een heel ellendige periode. Die ­kale koppies hadden iets leeftijdsloos. Door een kapsel ga je de persoon veel meer invullen: die heeft grijze haren, die heeft dunner haar, of dikker. Maar het is sowieso mooi om ze terug te zien, ik zie deze nieuwe portretten als een viering van het leven. Na de winter is er weer een zomer, zou je kunnen zeggen. Het groeit en bloeit weer."

'Mijn man zegt: je kan het hebben'

Karin Pijnaker (49)
Ze voelde zich prima toen ze vlak voordat ze met man en dochters op vakantie zou gaan aan de bovenkant van haar borst 'iets' voelde. Ze ging wel, kon het redelijk van zich ­afzetten en dacht: natuurlijk, het kan ernstig zijn, maar we zien wel als het zover is. Het wás ernstig, maar haar tumor bleek goed behandelbaar en goed opereerbaar. De grootste domper was dat ze na de borstbesparende operatie en ­chemo nog bestraald moest worden, een lang en zwaar ­traject van november tot maart 2014.

Karin Pijnaker twee jaar later Beeld Carolien Sikkenk
Karin Pijnaker twee jaar laterBeeld Carolien Sikkenk

"Het is zo gek: je voelt je niet ziek, maar je moet een operatie ondergaan, je gaat het ziekenhuis in en je wordt steeds zieker gemaakt. Om door die behandeling dan weer beter te worden." Gelukkig heeft ze geen borst hoeven verliezen, zegt Karin Pijnaker (marktonderzoeker) uit Haarlem. "Maar ik zei wel: haal 'm er vooral af als ie eraf moet."

Eén ding was zeker: ze zou haar haar verliezen. "Alles voor de afloop, alles voor het goede doel. Maar voor mijzelf vond ik dat een van de zwaarste dingen. Je ziet dan écht dat je ziek bent. Toen ik merkte dat er hele plukken uitvielen, heb ik het eraf laten halen. Met een pruik op liep ik naar buiten."

Grijs
De pruik gaf haar in het begin nog de mogelijkheid te doen of er niet zo veel aan de hand was. Haar 'kaalfoto' werd aan het begin van de chemo gemaakt, toen ze haar wenkbrauwen en wimpers nog had.

"Natuurlijk wil je jezelf niet kaal zien, maar je ziet er niet per se lelijk uit. Ik vond mezelf op de foto's veel mooier dan ik dacht dat ik was. Dat het professionele foto's zijn met een goede belichting speelde ook mee, maar ik vond mezelf heel mooi. Die ogen heb ik normaal ook, maar als er minder omheen zit, ­­valt alles meer op."

Helemaal de oude word je nooit meer, zegt ze, Maar zo knap hoe een lichaam kan herstellen. "Alle dingen die je erover hoort, zijn waar. Die chemo, hoe moe en lamlendig je daarvan wordt. Maar ik ben er weer. Wat ik wel confronterend vond: ik wist dat ik grijs aan het worden was, maar verfde mijn haar al jaren. Nu weet ik: ik bén grijs. Mijn man, vriendinnen zeggen: het ziet er goed uit, je kan het hebben. Maar daar had ik nog geen vrede mee, ik ben toch teruggegaan naar mijn oude ik."

'Ik zal nooit meer klagen over een bad hair day'

Kristel van den Brink (31)
Ze noemt het een clichéverhaal. Natuurlijk, het was een 'hartstikke shitjaar,' het jaar dat ze vocht tegen borstkanker. Maar alles wat er gebeurde nadat ze in augustus 2013 een bobbeltje in haar borst ontdekte, liep zoals je het overal leest. Operatie, chemo, bestralingen. Ook zo'n cliché dat waar bleek: je haar verliezen is van alles het minst erge. "Ik was van die chemo's zo enorm ziek, dat haar was peanuts."

Kristel van den Brink (copywriter en grafisch vormgever) uit Haarlem had lang rood haar toen ze borstbesparend werd geopereerd. "De chirurg zei: je bent hartstikke jong, ik ga zorgen dat je borst zo mooi mogelijk blijft. Dat is gelukt: als ik op controle kom moeten ze altijd vragen welke borst het ook weer is."

Ze liet haar haar eraf halen voor de geduchte tweede chemotherapie, waarna je haar hoe dan ook begint uit te vallen. "Ik dacht: ik ga niet wachten tot ik met de plukken in mijn hand onder de douche sta." Met drie vriendinnen had ze al een pruik uitgekozen. Dat was zo leuk geweest, ze hadden zo gelachen. Haast alsof je een bruidsjurk ging kiezen.

Bad hair day
"Ik had bedacht: iets donkerder haar, heel veel krullen. Maar het werd een rossiger pruik, met juist heel steil haar. Een beetje een divavariant van mezelf. Ik dacht: als ik dan toch een halfjaar met een pruik moet lopen..."

Het moment van de tondeuse was even heftig. Maar daarna dacht ze: mwoah, best een mooi hoofd. Rond, geen gekke deuken. Ogen die eruit knallen. Van haar haar maakte een vriendin een vlecht, om te doneren aan Stichting Haarwens. "Het voelde goed dat het er ook niet zomaar was afgeknipt. Maar eenmaal kaal nam ik me voor: als ik ooit weer haar heb, klaag ik nooit meer over een bad hair day."

Naar de 'kale' fotosessie had ze vriendinnen meegenomen, zoals ze overal een feestje van maakt. Maar de foto's zal ze niet ophangen in huis. "Sowieso heb ik geen foto's van mezelf hangen. Maar het is ook: het ligt achter me. Ik ben er een jaar mee bezig geweest, na de chemo's volgden nog bestralingen. Ik heb er veel van geleerd. Het klinkt gek, maar ik had het niet willen missen. Ik sta nog dichter bij mijn vrienden, mijn familie. Maar ik hoef er niet de hele tijd aan herinnerd te worden."

'Ze heeft me zo mooi gemaakt'

Mariana Casella Dos Santos (41)
Op haar 37ste vroeg ze haar gynaecoloog om een mammografie, maar hij zei: dat is te vroeg, je hebt geen familiegeschiedenis en het protocol in België is vanaf veertig jaar. Twee jaar later bleek haar moeder borstkanker te hebben, in het beginstadium. Toen zij uiteindelijk ook werd gecontroleerd, bleek ze in beide borsten ver uitgezaaide tumoren te hebben. Ook haar klieren waren aangetast.

Kristel van den Brink ontdekte in augustus 2013 een bobbeltje in haar borst Beeld Carolien Sikkenk
Kristel van den Brink ontdekte in augustus 2013 een bobbeltje in haar borstBeeld Carolien Sikkenk

Ze is nog steeds blij met haar gynaecoloog, onderstreept Mariana Casella Dos Santos (softwareconsultant) uit het Belgische Gent, hij volgde gewoon de richtlijnen en die zijn er om een reden. "Maar de ironische kant is dat de ziekte van mijn mama mijn leven heeft gered."

Na chemotherapie, een volledige mastectomie (borstamputatie) om elk risico uit te bannen en bestralingen besloot ze tot een reconstructieoperatie. Een lange, zware behandeling, temeer omdat ze als zelfstandige werkt en alleenstaande moeder is van twee kinderen. "De uitdagingen waren groot."

Hoofddoeken
Ze heeft geprobeerd op een goede manier met haar kaal worden om te gaan. Wat heel mooi was: haar broer, die thuis meehielp en ook voor haar zorgde, besloot tegelijk met haar zijn hoofd kaal te scheren. "Het was niet zo erg als ik dacht, al was ik eerst heel bang. Je borsten verliezen, je haar verliezen, het tast toch je zelfvertrouwen als vrouw aan. Ik raakte meer naar binnen gekeerd."

Bij Mariana Casella Dos Santos werd borstkanker ontdekt doordat haar moeder het ook had Beeld Carolien Sikkenk
Bij Mariana Casella Dos Santos werd borstkanker ontdekt doordat haar moeder het ook hadBeeld Carolien Sikkenk

Ze wilde geen pruik, ze houdt niet van kunstmatige dingen. Een vriendin die modeontwerpster is maakte voor haar speciale hoofddoeken. "Dat heeft me enorm geholpen, die waren echt fashion. Mensen die niet wisten dat ik ziek was, dachten dat ik een nieuwe modetrend wilde vestigen." Ze ontwikkelen nu samen een lijn, om andere patiënten te helpen.

Ook de fotoserie van Sikkenk was belangrijk voor haar zelfvertrouwen. "De foto's hebben me heel veel verve gegeven. Het was net voor de operatie, en de blik van Carolien op mij heeft me moed gegeven. Ze heeft me zo mooi gemaakt. Daardoor wist ik: haar is niet belangrijk, borsten zijn niet belangrijk, het innerlijk is belangrijk. Ik kan er niet over praten zonder emotioneel te worden."

De nieuwe fotosessie mét haar was opnieuw een confrontatie met de strijd die ze heeft doorgemaakt. "Kinderen, werk, alles gaat weer door. Ik vond het interessant hoe snel je het allemaal weer vergeet. Het was voor mij een ­signaal dat ik het allemaal niet for granted moet nemen. Vergeet niet te leven, dingen kunnen snel veranderen."

De foto-expositie Bold is t/m 30 oktober te bekijken in het Universitair Medisch Centrum Groningen.

Mariana Casella Dos Santos twee jaar later Beeld Carolien Sikkenk
Mariana Casella Dos Santos twee jaar laterBeeld Carolien Sikkenk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden