Plus PS

Deze rondleiding geeft blinden een stukje van hun leven terug

Met keukengerei, lego en spullen uit de garage laten Annette Steinbusch (36) en Melanie Ciuraj (43) blinde mensen van kunst genieten. In het Stedelijk, het Van Gogh en het Rijks voelen blinden wat ze niet kunnen zien.

Melanie Ciuraj (midden, in het wit) van Oogtours leidt een groep door de Tinguely-tentoonstelling in het Stedelijk Beeld Dingena Mol

De taststok leunt tegen Ronald Poldermans (66) borst. Met zijn hand bevoelt hij een driehoekig kartonnetje dat uit Albert Heijnpizzadozen is geknipt. Gids Melanie Ciuraj (43) neemt het stukje karton over en geeft het door aan de rest van het groepje blinden en slechtzienden.

Ciuraj pakt de hand van Polderman en tekent met haar nagel kriskras lijnen in zijn hand, zodat hij begrijpt dat het kunstwerk uit wildbewegende driehoeken bestaat. Het werk is onderdeel van de tentoonstelling Jean Tinguely Machinespektakel in het Stedelijk Museum.

Ze roept de groep op haar te volgen; begeleider Annette Steinbusch (36) sluit de rij. "Op een apart programma in het Van Gogh Museum na wordt in geen enkel museum in Amsterdam een rondleiding voor blinde mensen aangeboden," zegt Steinbusch.

Videoschermen
Daarom begon ze vorige zomer met Ciuraj het bedrijfje Oogtours. Ze bieden maandelijks rondleidingen aan in het Stedelijk Museum, het Rijksmuseum en het Van Gogh Museum voor 15 euro per persoon, boven op de entreeprijs.

Ze lopen snel door de donkere kamer met flitsende videoschermen en komen in een halletje, waar afgedankte apparatuur in strengen aan het plafond hangt. Ciuraj legt uit dat Tinguely het belangrijk vindt om te recyclen.

De Oogtourdames doen meer dan vertellen alleen. Ze proberen alle zintuigen te prikkelen. Steinbusch laat bijvoorbeeld bij een zeeschilderij in het Van Gogh geluidsopnames van de zee horen en met reliëfpasta maken ze het patroon van de mozaïekvloer in het Rijks voelbaar. En ze schilderen.

"Simpele vormen en composities," zegt Ciuraj. "We maken bijvoorbeeld rondjes die hoofden moeten voorstellen." Steinbusch: "Ik draag mijn man weleens op te voelen of hij, met zijn ogen dicht, mijn creaties begrijpt."

Geëmotioneerd
Steinbusch leerde de van oorsprong Duitse Ciuraj in het Van Gogh Museum kennen. De professionele rondleiders hadden zich beiden opgegeven voor het project Van Gogh Op Gevoel, een interactief programma voor blinden en slechtzienden.

"De deelnemers aan dat project reageerden geëmotioneerd," vertelt Steinbusch.

"Mensen zeiden: 'Jullie hebben mij een stukje van mijn leven teruggegeven'."

Maar toen de deelnemers vroegen wanneer ze naar een volgende tentoonstelling konden, moest Steinbusch ze nog teleurstellen.

Annette Steinbusch: 'Ik draag mijn man weleens op te voelen of hij, met zijn ogen dicht, mijn creaties begrijpt' Beeld Dingena Mol
Annette Steinbusch: 'Misschien kunnen we onze knutselwerken bij volgende tentoonstellingen gebruiken' Beeld Dingena Mol

Nu ze rondleidingen verzorgt voor deze mensen, heeft ze nog steeds veel aan de kennis van het Van Goghproject. Steinbusch en Ciuraj zijn door een medewerker van het Victoria and Albert Museum in Londen getraind in het rondleiden van mensen die niets of weinig kunnen zien. Hij leerde de twee hoe ze een beeld kunnen creëren in de hoofden en waar ze moeten beginnen met vertellen.

"Bij ziende mensen wijzen we snel op de details en vertellen we het verhaal achter het kunstwerk, zij zien in een oogopslag waar het om gaat," aldus Ciuraj. "Bij blinde mensen moet je met het skelet beginnen, zegt Steinbusch: "We staan nu voor een schilderij, het is zo en zo groot, er zit een dikke lijst omheen, enzovoort."

Materialen
Naarmate ze meer tours geven, worden ze steeds creatiever. Zo leende Steinbusch spullen uit de garage van haar buurman, een automonteur. Voor de tentoonstelling van Tinguely maakte Ciuraj miniatuurkunstwerken van keukengerei, pennen en lego. "We hebben niet genoeg budget om alles te kopen."

Met de spiraalvormige deeg­haak van een mixer maakte ze de manshoge boor van Tinguely na. Steinbusch: "Misschien kunnen we onze knutselwerken bij volgende tentoonstellingen gebruiken."

Steinbusch pakt elektriciteitsdraden en een roestige plaat uit haar tas als de groep even later in een kamer staat met een insectachtig voertuig van twee meter hoog.

Steinbusch geeft de materialen aan Hans Godfroid (63) om hem een idee te geven met welk materiaal Tinguely heeft gewerkt. De net gepensioneerde fysiotherapeut ziet geen kleuren of texturen, maar vertelt dat hij nog wel ziet dat de belichting op het gevaarte schaduwen op de muur werpt.

Eigenwijs
De groep loopt de volgende zaal binnen waar draaiende en rijdende roestbakken een lawaaierig concert geven. Fenna Corstanje (51) ziet nog maar één procent en weet dan ook niet dat op de grond rode drukknoppen zijn om de apparaten aan te zetten. Als een metalen machine ineens begint te bonken en een staaf met een stuk bont driftig heen en weer zwaait, kijken de deelnemers die nog iets kunnen zien alle kanten op.

"Slechtzienden zijn eigenwijs," weet Corstanje, die vroeger meer kon zien dan nu. "Ze blijven proberen alles uit hun zicht te halen." Ze staat voor de boor en volgt met haar vinger geconcentreerd de bewegingen van de deeghaak.

Als de rondleiding is afgelopen en de deelnemers zonder ongelukken onderaan de imposante marmeren toegangstrap staan, wordt nog even nagepraat. De deelnemers vonden het interessant, al waren de mechanische geluiden moeilijk tot een beeld te herleiden.

De Oogtourdames vragen hen wat volgende keer beter kan. De vorige keer had Polderman gezegd dat hij de uitleg bij bepaalde kunstwerken graag hoort voordat ze erheen lopen - "Je hoort het publiek gelijk op de creaties reageren en je kunt dat pas plaatsen met voorkennis." Dat ging nu beter, zegt hij.

Waarom ze per se naar het museum willen en zich niet aan de keukentafel van de gidsen laten bijpraten? Voor de sfeer, is de consensus. "Het ruikt hier naar museum, je bent met een gezellige groepen en je hoort de geluiden van de kunstwerken," zegt Corstanje. Polderman vindt het belangrijk dat hij tegenover het kunstwerk staat.

Ciuraj: "Ze vinden het fijn dat ze zich normaal kunnen voelen." Corstanje: "We lopen tijdens de normale openingstijden met de zienden mee."

Elke laatste zaterdag

Melanie Ciuraj en Annette Steinbusch organiseren elke laatste zaterdag van de maand rondleidingen voor blinde en slechtziende mensen. Ze gaan naar tentoonstellingen in het Rijks, het Van Gogh en het Stedelijk. Extra rondleidingen worden in overleg georganiseerd. Op 25 februari gaat Oogtours naar het Rijksmuseum. De kosten bedragen €15 per persoon, exclusief museum­entree. Aanmelden kan via oogtours@gmail.com.

Waar kan de blinde of slechtziende museumbezoeker terecht?

Nederland
Het Van Abbemuseum in Eindhoven organiseert elke tweede zondag van de maand een gratis interactieve rondleiding. Bezoekers kunnen originele kunstwerken aanraken en er wordt gewerkt met voelreplica's, voelmaterialen, geur, muziek en literatuur. Op Museum4all.eu staat een overzicht van alle voor deze groep toegankelijke musea in Nederland.

Spanje
Het Prado Museum in Madrid heeft klassiekers van Leonardo da Vinci, ­Diego Velázquez en Antonio da Correggio nagemaakt met behulp van 3D-printers. Bezoekers kunnen de replica's en bijbehorende braillebordjes bevoelen. Ziende begeleiders krijgen zwarte brillen op.

Frankrijk
In het Louvre mogen bezoekers nagemaakte sculpturen aanraken. In de Tactile Gallery staan achttien afgietsels van museumwerken. De audiotour is afgestemd op mensen met een visuele beperking.

België
De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel hebben een programma voor blinden en slechtzienden: Equinox. Ze gebruiken reliëftekeningen, muziek, poëzie en 3D-ensceneringen.

Amerika
Het Penn Museum in Philadelphia is een archeologie- en antropologiecentrum, waar blinden en slechtzienden antieke Egyptische sarcofagen en de hiërogliefen op standbeelden van farao's kunnen aanraken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden