PlusAchtergrond

Deze documaker volgde vier jaar lang de neonazi Constant Kusters

Niet het extreme, maar juist het normale vond documentairemaker Shamira Raphaëla het meest schokkende aan de documentaire waarin ze neonazi Constant Kusters volgt. ‘Zijn ideeën zijn inmiddels mainstream geworden.’

→ Constant Kusters met zijn gezin, poserend in klederdracht.Beeld VPRO

Vier jaar volgde Raphaëla een van 's lands bekendste neonazi Constant Kusters, voorman van de Nederlandse Volks-Unie (NVU). Maar de documentaire Ons moederland is geen portret van Kusters, zegt ze nadrukkelijk. “Kusters is slechts een vehikel om een breder verhaal te vertellen. Een verhaal over Nederland.”

Natuurlijk, de film toont de vlaggen, de leuzen en het extreemrechtse gedachtegoed van Kusters. Schokkend, maar nog veel verontrustender voor Raphaëla was hoe genormaliseerd zijn denkbeelden zijn.

“Wat hij zegt over het sluiten van grenzen, over het behoud van de nationale identiteit en cultuur, over Zwarte Piet: dat verschilt niets met wat politici in de Tweede Kamer inmiddels ook zeggen. Kusters zegt dat hij heel tevreden is met hoe het nu gaat in Nederland: zijn ideeën worden steeds breder gedragen. Hij is een extreme uitvergroting van een maatschappelijke tendens.”

Een soort volksheld

Raphaëla zag hoe Kusters in Arnhemse wijk waar hij woont een soort volksheld is. “Je zou toch verwachten dat iemand met zulke denkbeelden een soort paria is, maar het tegenovergestelde was het geval. Hij is geen monster dat op een zolderkamer zit, maar iemand die gewoon meedraait in de maatschappij. Hij zit in de ouderraad van de school van zijn kinderen.”

Raphaëla is voorbereid op heftige reacties die de film ongetwijfeld los zal maken. Ze zal het verwijt krijgen dat je een extreem figuur als Kusters geen podium moet bieden. “Terwijl een film in de eerste plaats de regisseur een podium biedt. Ons moederland laat mijn blik zien op Nederland, en op Kusters, die denkbeelden heeft die we liever niet horen.”

"Maar ik denk dat mensen die deze film zien vooral schrikken als ze hun eigen retoriek terughoren uit de mond van iemand die bestempeld wordt als neonazi. Dit is wat er op veel verjaardagsfeestjes, vooral buiten Amsterdam, gezegd wordt."

Oncomfortabel

Raphaëla maakte eerder onder meer documentaires over haar dealende en heroïneverslaafde vader (Deal with it) en over de vader van journalist Clarice Gargard, de rechterhand van de Liberiaanse dictator Charles Taylor (De waarheid over mijn vader), waarmee ze een Gouden Kalf won. “Al mijn films schuren. Kunst moet een beetje oncomfortabel zijn, anders spoort het niet aan tot verandering.”

Het maken van Ons moederland verliep af en toe stroef. Raphaëla, zelf half Nederlands en half Antilliaans, probeerde tijdens het filmen haar eigen oordeel over Kusters zo veel mogelijk uit te schakelen. “Als regisseur ga je te werk zoals een dokter patiënten tegemoet treedt. Ik ben heel dicht bij hem gekomen, heb zelfs de geboorte van zijn kind gefilmd. We zijn geen vrienden geworden, maar er is wel een soort basisrespect. En ik vind hem minder eng dan eerst. De kans dat hij aan de macht komt is nihil, veel beangstigender vind ik de koers van de gevestigde politieke orden.”

Haar eerdere werk leerde Raphaëla al dat de lijn tussen goed en kwaad een stuk meer fluïde is dan vaak gedacht. “Uiteindelijk zitten we toch met elkaar opgescheept in dit land, we moeten er op een of andere manier samen uit zien te komen.”

Ons moederland (VPRO) is vanavond om 22.55 uur te zien op NPO2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden