PlusPS

Depressief onder palmen: heimweelijders hebben het zwaar op vakantie

O nee, vakantie! Heimweelijders zijn van tevoren nerveus, hebben ter plekke een rothumeur en worden soms zelfs ruzieachtig - alles om maar zo snel mogelijk weer thuis te komen. Achteraf voelen ze zich schuldig: 'Als mijn dochter later alleen op vakantie gaat, hoop ik dat ze volop kan genieten.'

null Beeld Merel Corduwener
Beeld Merel Corduwener

Schoolkamp 1984: alle kinderen zakten uitgeteld in een vredige slaap, terwijl hij zijn gezicht diep wegstopte in het kussen om zijn tranen te smoren. Jaren later met een vriend op fietsvakantie: hoe mooi hun avonturen ook waren, plotseling was daar onder het oranje tentdoek dat mistroostige gevoel, de knoop in zijn maag, de prop in zijn keel, die onweerstaanbare drang naar thuis, naar zijn eigen bed, naar alles wat vertrouwd was.

Wouter Bakker (36) heeft van jongs af aan heimwee. "Het maakt niet uit of ik met mensen ben van wie ik houd. Ik heb het overal. Vroeger kon ik nog denken dat ik gewoon niet buiten mijn ouders kon. Als mijn moeder mij belde tijdens een logeerpartijtje bij oma schoot ik meteen vol. Haar stem, dat deed het hem. Toch was het niet alleen de afwezigheid van mijn ouders, want ook later bleef ik er veel last van houden."

Echte heimwee
"Voorafgaand aan vakanties voelde ik me altijd erg nerveus. Terwijl anderen zich erop verheugden, had ik helemaal geen zin om weg te gaan. En als ik er dan eenmaal was, werd het elke dag erger. Een rothumeur, misselijk, hoofdpijn, geen eetlust, slecht slapen. Ik trok me terug, was nergens voor in en daardoor zeker geen leuk gezelschap. Pas als de bewegwijzeringsborden naar Amsterdam in zicht kwamen, klaarde ik op en was het over."

Bakker is een van de vele Nederlanders die last hebben van heimwee. Exacte aantallen zijn niet bekend. Dat komt doordat er weinig onderzoek naar is gedaan en er bovendien geen duidelijke en eenduidige definitie van is. Zo is heimwee iets anders dan scheidingsangst, waarbij het gaat om kinderen die hun ouders missen en niet zozeer hun huis. Ook is het geen echte heimwee als je na een ruzie met je partner of reisgenoot graag terug wilt naar huis.

Deze vormen van 'verlangen naar thuis' worden vaak wel door elkaar gebruikt, waardoor het lastig is om vast te stellen hoeveel mensen nu écht heimwee hebben. Anders dan weleens wordt gedacht is het in elk geval niet iets waar uitsluitend kinderen mee te maken hebben.

Blijven doormalen
"Het is evenmin aanstellerij," benadrukt Ad Vingerhoets, hoogleraar Emotie en Welbevinden aan de Universiteit van Tilburg. Gevoelens van heimwee kun je volgens hem vergelijken met die van rouw, verlies en liefdesverdriet. "Ieder mens heeft een aangeboren hechtingssysteem."

"Dat betekent dat we ons als baby hechten aan onze moeder. Diezelfde hechting speelt later een belangrijke rol bij een romantische partner, maar wellicht ook bij andere zaken zoals een huis, een auto, een kledingstuk of een voetbalclub. Als je dierbare personen of voorwerpen plotseling verliest, veroorzaakt dat heftige emotionele reacties," legt Vingerhoets uit.

Hoe mooi dat witte zandstrand en die azuurblauwe zee ook zijn, als je aan heimwee lijdt, voel je je depressief, somber, ­apathisch en passief. Je zondert je af, slaapt en eet slecht, huilt veel en kunt nergens van genieten. Kenmerkend is het maar blijven doormalen, hevig verlangen naar huis en de thuissituatie idealiseren.

Ook agressie, pesten of opstandig gedrag komen voor bij 'heimweelijders'. De bedoeling daarvan is het afdwingen van vertrek. "Vooral bij kinderen zie je vaak dat ze agressief of vervelend worden om iets uit te lokken," zegt Vingerhoets.

null Beeld Merel Corduwener
Beeld Merel Corduwener

Roos Elkerbout (45) herkent dat gedrag bij haar 8-jarige zoon die op vakanties weleens bozig, geheel aangekleed, aan de rand van het zonovergoten zwembad ging zitten. Zogenaamd omdat hij het koud had, maar eigenlijk omdat hij naar huis verlangde. "Als we hem tijdens de vakantie vragen wat we vandaag nu eens voor leuks zullen gaan doen, antwoordt hij: 'Zullen we naar huis gaan?'"

Elkerbout denkt dat het iets erfelijks is: "Mijn tante en mijn vader hadden last van heimwee, zelf heb ik het ook heel erg en nu dus mijn zoon. Ik heb het al van jongs af aan. Vroeger logeerde ik een keer bij een vriendinnetje, maar werd diezelfde avond nog opgehaald. Haar ouders hadden de mijne gebeld: kom haar maar halen, want het gaat niet. Toen mijn zoon een paar dagen bij opa en oma logeerde en ik hem aan de telefoon kreeg, hoorde ik even niks en vervolgens heel hard: 'Ik wil naar huis! Ik wil naar huis!'"

Onrust en stress
Toch gaat Elkerbout dit jaar gewoon weer met haar man en twee kinderen naar Toscane. "Ik heb een gezin waarmee ik rekening moet houden en kan het ze écht niet aandoen om de vakantie tegen te houden. Dus ik ga mee, al wil ik op ongeveer twee derde van de vakantie naar huis. We gaan daardoor niet meer met de auto, omdat we door mij altijd eerder teruggingen. Met vooraf geboekte vliegtuigtickets kan dat niet."

Meestal wordt Elkerbout een paar dagen voor de vakantie al zenuwachtig. "Ik zie er vreselijk tegenop en vind het erg lastig om uit mijn routine te komen. Als ik dan eenmaal op de vakantiebestemming ben, gedraag ik me ruzieachtig, chagrijnig en nerveus. Eigenlijk ontspan me ik geen moment tijdens de vakantie. Maar ik houd het wel vol. Pas naar het einde toe wil ik ook écht weg. Dan voel ik onrust en stress, mis ik mijn huis, mijn eigen omgeving, mijn vaste gewoontes, de plekjes waar ik altijd koffie ga drinken, mijn vrienden, mijn hardlooprondje."

Het liefst zou Elkerbout elk jaar naar dezelfde plek gaan, in hetzelfde huis. "Dat geeft nog iets vertrouwds. Het helpt als we iets comfortabels uitkiezen waar alles klopt: een zwembad, lekker weer, natuur, leuke steden, genoeg te doen. We zijn ook eens op de camping geweest, in de caravan van mijn schoonouders. Wát een heimwee had ik toen. Verschrikkelijk! Ik liep 's morgens huilend naar het washok en snikkend weer terug. Elke minuut telde ik af."

Erger geworden
Zelfs een kort tripje verzacht de heimwee niet. In de meivakantie ging Elkerbout vier dagen met haar gezin naar Antwerpen. "Na twee dagen keerden we terug. Ik schaam me dan rot om tegen iedereen te moeten zeggen dat we alweer terug zijn. De reden: mijn zoon en ik kregen heimwee. Gelukkig kan mijn man er wel mee leven."

"Hij gaat erin mee en wil dan uiteindelijk zelf ook wel weer weg. Voor mijn 12-jarige dochter is het lastiger. Zij zou het liefst zes weken weggaan en heeft nooit heimwee. Als ze later alleen op vakantie gaat, hoop ik dat ze volop kan genieten. Ik betwijfel of de heimwee bij mij ooit ­minder wordt. Het is met de jaren eerder erger geworden, omdat ik er meer aan ­toegeef."

Heimwee kun je volgens Vingerhoets enigszins de baas worden door veel afleiding te zoeken. "De moeilijkste momenten zijn vaak voor het slapengaan en bij het wakker worden. Dan is het rustig en heb je de tijd om na te denken en erbij stil te staan. Probeer je ertoe te zetten om iets te gaan doen, eropuit te trekken, ook als je helemaal geen zin of energie hebt. Het kan helpen als je je gedachten verzet."

Militairen en topsporters
Wouter Bakker probeerde het op te lossen door zijn vakanties eenvoudig te houden. Een weekje Zeeland in plaats van een rondreis door Afrika. "Het maakte geen enkel verschil. Eerder was het een nadeel, omdat ik wist dat ik vanuit Zeeland in een paar uurtjes weer terug kon zijn en dat soms ook deed."

Vingerhoets beaamt dat: "Het maakt voor de heimwee helemaal niet uit waar je zit. Er zijn mensen die ervoor kiezen 20 kilometer van huis op de camping te gaan staan en om de paar dagen teruggaan, zogenaamd om voor de bloemen te zorgen."

Het verloop van heimwee verschilt per persoon. "De een krijgt er juist aan het begin van een vakantie veel last van, waarna het gevoel afneemt. Anderen weten het eerst nog een tijdje vol te houden totdat het écht niet meer gaat."

Mensen die rigide, minder flexibel, niet zo sociaal vaardig of verlegen zijn, zijn volgens Vingerhoets wat vatbaarder voor heimwee. Ook blijkt uit onderzoek dat vrouwen er vaker last van hebben dan mannen.

"Dat kan komen doordat mannen het moeilijker toegeven. Bekend is dat ook zij wel degelijk aan heimwee lijden. Voorbeelden daarvan zijn de vele militairen die gedurende oorlogen hevige heimwee hebben. Het vormde tijdens de Tweede Wereldoorlog een groot probleem onder Amerikaanse strijdkrachten. Toen de dienstplicht nog bestond in het Nederlandse leger, gingen soldaten regelmatig naar een arts of psycholoog om hulp te krijgen bij hun heimwee. En vergeet ook niet de bekende topsporters."

Intensieve therapie
ADO Den Haagspeler Wesley Verhoek liet een transfer van 2,5 miljoen naar Nottingham Forest afketsen, omdat hij bij voorbaat bang voor heimwee was. Later nuanceerde hij dat door te zeggen dat hij er 'niet het goede gevoel' bij had.

null Beeld Merel Corduwener
Beeld Merel Corduwener

De Spaanse voetballer Jezús Navas stelde zijn transfer voortdurend uit, omdat hij kampte met heimwee en angstaanvallen. Hij kon nooit mee op trainingskampen en ook een interlandcarrière ging hij uit de weg. Pas na intensieve ­therapie kreeg hij die ­heimwee onder controle en maakte hij een transfer naar Manchester City.

Heimwee kan zo erg zijn dat relaties erdoor op de klippen lopen, een studie in het buitenland of bepaalde carrièrekansen onmogelijk blijken te zijn.

Soms worden mensen zelfs vanuit hun vakantieadres gerepatrieerd door de ANWB Alarmcentrale. "Dat zijn echter zeldzame gevallen. Het gaat dan meer om mensen die doordraaien en grote psychische problemen hebben. Iemand met heimwee kan het doorgaans nog wel opbrengen om een treinkaartje te kopen en naar huis te gaan," zegt Vingerhoets.

Eigen tafelkleedje
Bij Ida Koster (63) kwam het niet zo ver. Zij zat haar vakanties altijd tot 'het bittere einde' uit, maar wel met de nodige moeite. Ze nam haar eigen tafelkleedje en een zak aardappelen mee, luisterde naar André Hazes en probeerde te genieten van de ­sirtaki en van het Griekse zand tussen haar tenen, maar het ging niet. Na een dag of drie verlangde ze alweer hevig naar huis.

"Dan ging ik de buurvrouw bellen om te vragen hoe het met mijn plantjes stond. En almaar dacht ik aan mijn vaste loopje, aan de Ten Katemarkt, mijn lieve buren, de Westertoren en zelfs aan de stomerij om de hoek. Gruwelijke heimwee had ik naar Amsterdam. Op die momenten wilde ik maar één ding: de grens over, afslag 106 nemen en zo snel mogelijk thuis zijn."

Koster was letterlijk ziek van de heimwee. "Buikpijn en koorts had ik. Uiteindelijk ging ik halve dagen met de gordijnen dicht op bed liggen. Met mijn chagrijn heb ik helaas ook wel ruzies uitgelokt en de sfeer verpest. Net zolang totdat we dan toch een paar dagen eerder teruggingen."

De laatste jaren gaat Koster nooit meer langer dan een week op vakantie in Nederland. "Dat is net uit te houden. Mijn man maakt regelmatig apart een visreis naar Denemarken. Zo zijn we allebei tevreden."

Ook Bakker heeft zich erbij neergelegd dat de heimwee nooit helemaal overgaat. "Mijn vriendin heeft daar gelukkig begrip voor. Zij maakt af en toe een mooie rondreis. In de zomer blijven we lekker samen in Amsterdam. Blijburg aan Zee kan ook heel leuk zijn!"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden