Update

Demjanjuk zwijgt bij trieste verhalen

John Demjanjuk op de ochtenzitting; 's middags lag hij op een bed. Foto AP Beeld
John Demjanjuk op de ochtenzitting; 's middags lag hij op een bed. Foto AP

AMSTERDAM - De een overleefde een reeks concentratiekampen. De ander gaat met de naam Jan door het leven, hoewel hij als Sally Israël werd geboren. Een derde moest tegen haar zin naar Australië emigreren.

Er werden maandag in de rechtbank van München zeer uiteenlopende, maar steeds dramatische verhalen over de Jodenvervolging en de nasleep verteld. Twaalf medeaanklagers spraken in het proces tegen John Demjanjuk (89) die wordt verdacht van medeplichtigheid aan moord op 27.900 joden uit Nederland in vernietigingskamp Sobibor.

Hun verhaal is soms kort, zoals dat van Marco de Groot, die 3,5 jaar was toen zijn ouders vermoord werden. Zijn moeder was hoogzwanger destijds, zodat hij nu ook voor zijn ongeboren zusje of broertje spreekt. Rob Wurms is medeaanklager uit naam van zijn omgekomen halfzussen Kaatje en Veronica. ''Later komt het begrip meer en meer. En drukt het ook meer en meer,'' zegt hij tegen de rechtbank. Hij raakte in een jarenlange depressie, ging in therapie en weer aan het werk. Een ander is arbeidsongeschikt geraakt.

Medeaanklager Rob Cohen, een tachtiger met bijzonder veel pit, raakt verzeild in een confrontatie met Demjanjuks advocaat Ulrich Busch. De advocaat heeft een vraag voor Cohen, overlevende van diverse concentratiekampen. ''Was de jodenpolitie in Westerbork erger dan de nazi's waren?'' Er is discussie of de vraag wel gesteld mag worden, want hoe komt Busch erbij?

Via Google kan je dat zo opzoeken, zegt hij. De rechter staat de vraag uiteindelijk toe. Cohen antwoordt beheerst. ''Er was geen jodenpolitie, alleen een ordedienst. Westerbork was een doorgangskamp, geen concentratiekamp. Er werd niet geslagen.'' Ook een andere getuige krijgt wat kritische vragen, maar over het algemeen hoort Busch alles zwijgend aan.

Voordat de zitting 's middags wordt hervat, worden de onderdelen van een bed de rechtszaal in gedragen. Een stuk of tien bewakers en verzorgers bemoeien zich met het in elkaar zetten. Er komt een lichtblauw matras op te liggen. Terwijl Demjanjuk maandagochtend nog rechtop in zijn rolstoel zat, maakt hij het tweede deel van de zitting liggend mee.

Pijnen verhinderen hem om lang te zitten, vertelt de arts, die de hele tijd in de rechtbank aanwezig is, en die streng in de gaten houdt dat de afgesproken zittingstijd van twee keer negentig minuten niet wordt overschreden.

Jan Goedel vertelt over zijn naams wisseling: van Sally Israël Goedel werd hij in de onderduik als jonge jongen Jantje Visser, later Jan Baljet. Pas aan het eind van de lagere school kreeg hij zijn achternaam terug. Want het diploma van de middelbare school moest wel op de goede naam staan.

Louis van Velzen (74) werkte jarenlang 'met plezier' in het Joodse begrafeniswezen. In de oorlog haalde hij op een dag gebakken kalfslever bij de zuster van zijn grootvader, Die wilde hij naar zijn moeder brengen, die ondergedoken zat. ''Bij de Cineac in de Reguliersbreestraat heb ik achteromgekeken of ik verdachte types zag. Maar ik wist eigenlijk waar ik op moest letten. Ik hield een kinderparaplu voor de Jodenster op mijn revers en belde aan bij mijn moeder. In plaats van dat ze blij was, was ze in paniek. Toen begon mijn onderduik.''

Vera de Jong-Simons werd op jonge leeftijd naar verre familie gebracht. Na de oorlog kwam ze bij andere pleegouders terecht, die haar meenamen naar Australië. ''Tot mijn achttiende wist ik niet dat ik Joods was.'' Ze mocht aanvankelijk geen contact hebben met overlevende familieleden.

Sommige medeaanklagers hadden voor het proces gezegd te hopen op een reactie van Demjanjuk. Maar die kwam niet. Hij reageerde de hele dag niet zichtbaar op de verhalen, laat staan dat hij iets zei. Dat liet hij over aan Busch. Die speelde zijn rol als bad cop in de verdediging met verve. Het leed van de Jodenvervolging vergeleek hij met dat van de krijgsgevangen uit Rusland en de Oekraïne, niet toevallig het geboorteland van Demjanjuk. Met het verschil dat deze 'holocaust' is vergeten.

Vervolgens veegde hij in één beweging de verhalen van de medeaanklagers van tafel. Zij kunnen volgens hem in dit proces geen enkele rol spelen. Ze zijn niet in de buurt van Sobibor geweest, niemand kon Demjanjuk daar gezien hebben. Sterker nog, de lijsten waarop staat dat joden naar Sobibor werden gedeporteerd, bewijzen niet dat ze daar zijn aangekomen en al helemaal niet dat de verdachte daar was. Op de bezwaren van Busch werd gisteren niet ingegaan. In plaats daarvan kwam rechter Ralph Alt met zijn oordeel over de eerdere verweren van de advocaat. Die werden allemaal verworpen. (ADDIE SCHULTE)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden