Demjanjuk definitief stateloos

Het Amerikaanse Hooggerechtshof weigert zich in te laten met het beroep dat Ivan 'John' Demjanjuk heeft ingesteld tegen zijn uitwijzing uit de VS. Het probleem is evenwel dat geen enkel land bereid is de ex-kampbewaarder, in Israël in eerste instantie ter dood veroordeeld, toe te laten.

Voor zijn huis in Parma in de staat Ohio hangt een bordje 'Verboden toegang'. De inmiddels 88-jarige John Demjanjuk heeft sinds zijn toelating tot de VS in 1952 altijd in deze streek gewoond, aanvankelijk in Seven Hills, waar hij tot aan zijn pensionering als dieselmonteur werkte in de plaatselijke Fordfabriek.

Nu het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft geweigerd zijn beroep tegen het ontnemen van zijn Amerikaanse staatsburgerschap en het daaraan verbonden uitzettingsbevel in behandeling te nemen, is Demjanjuk definitief stateloos. Maar hij zal waarschijnlijk tot zijn dood in de VS blijven.

De landen die in aanmerking zouden komen om hem toe te laten (Oekraïne, waar hij werd geboren, Duitsland, waar hij in de nazitijd toetrad tot de SS, en Polen, waar hij zijn beulswerk verrichtte), hebben alle geweigerd hun grens open te stellen voor de man die ooit werd aangemerkt als 'Ivan de Verschrikkelijke'.
Onder die identiteit werd hij 1986 door de VS uitgeleverd aan Israël, waar hij in 1988 werd veroordeeld tot de dood door de strop. Demjanjuk zou als kampbewaarder in Treblinka onder meer de dieselmotoren van de gaskamers hebben bediend. Hij zou zich daarnaast buitengewoon wreed hebben betoond tegenover de gevangenen.

Maar was hij wel de man waarin overlevenden van de shoah 'Ivan Grozny' herkenden? Er werd door de aanklagers een belangrijk bewijsstuk geproduceerd: de Duitse identiteitskaart van Demjanjuk uit de Tweede Wereldoorlog, met zijn foto (dat gaf de beklaagde toe) en met de handtekeningen van naziofficieren, die voor zover nog in leven, in Israël kwamen getuigen dat die handtekeningen echt waren. Internationale experts bevestigden de echtheid van het papier en de inkt van de kaart. En Demjanjuk erkende dat het litteken in zijn oksel het overblijfsel was van het SS-teken, dat hij na de oorlog had laten verwijderen.

Maar de verdediging beriep zich erop dat de identiteitskaart een vervalsing van de Sovjets was - en de aanklagers gaven toe dat het bewijsstuk inderdaad uit Sovjetarchieven kwam.

In 1993 werd Demjanjuk door het Israëlische Hooggerechtshof wegens 'gerede twijfel' aan diens identiteit vrijgesproken, onder meer omdat voormalige kampbewaarders uit Treblinka verklaarden dat de achternaam van 'Ivan de Verschrikkelijke' Martsjenko was geweest, niet Demjanjuk. Dat de meisjesnaam van Demjanjuks moeder Martsjenko was, kon de twijfel bij het hof niet wegnemen.
En omdat Demjanjuk was uitgeleverd op basis van de beschuldiging dat hij 'Ivan Grozny' was, was vrijspraak de enige mogelijkheid. ''De zaak is gesloten - maar niet voltooid,'' besloot het hof. ''De volledige waarheid is niet het voorrecht van de aardse rechter.''

Demjanjuk keerde terug naar de VS, waar hij in 1998 zijn staatsburgerschap terugkreeg. Maar een jaar later eiste de justitie daar dat hem de Amerikaanse nationaliteit opnieuw zou worden ontnomen. In 2004 stelde een rechtbank vast dat Demjanjuk weliswaar niet 'Ivan de Verschrikkelijke' was, maar dat hij bewaker was geweest in de vernietigingskampen Sobibór en Majdanek, en in een Duitse SS-eenheid had deelgenomen aan de jacht op twee miljoen Poolse Joden. (LAMBIEK BERENDS)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden